Gợi ý tham khảo:
1. Mở bài
- Xuất xứ bài thơ "Bên kia sông Đuống", vị trí và cảm hứng chủ đạo của đoạn trích.
- Hoàng Cầm là người con của mảnh đất Kinh Bắc (tỉnh Bắc Ninh). Tháng 4/1948, khi đang công tác tại căn cứ Việt Bắc, Hoàng Cầm nghe tin quê hương bị giặc Pháp đánh phá. Ông "tâm tư chồng chất những nhớ thương, tiếc nuối" cảnh và người nơi quê nhà. Ngay trong đêm, nhà thơ sáng tác bài "Bên kia sông Đuống". Tác phẩm đăng lần đầu tiên trên báo "Cưu quốc" tháng 6-1948, sau đó nhanh chóng được phổ biến toàn quốc.
- Đoạn thơ trích ở dưới phần đầu đoạn 2 trong toàn bộ bài thơ. Cảm hứng chủ đạo của đoạn thơ là niềm đau xót, uất hận của tác giả khi quê hương bị giặc giày xéo.
2. Thân bài
* Đặc sắc thứ nhất về nội dung đoạn trích là bức tranh quê hương bị tàn phá, là "bản chép tội" kẻ thù của nhà thơ.
- Hình ảnh lũ giặc huỷ hoại cả đời sống vật chất: "ruộng khô", "nhà cháy".
- Ngọn lửa hung tàn huỷ hoại cả đời sống văn hoá tinh thần. Chúng thiêu trụi mái ấm gia đình, làm "chia lìa", "mẹ con đàn lơn âm dương". Chúng phá "tan tác", "Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã".
* Đặc sắc thứ hai về nội dung của đoạn trích là mạch cảm xúc đầy yêu thương, căm thù mãnh liệt của tác giả.
- Trước hết là niềm nhớ thương da diết của tác giả về vùng Kinh Bắc đẹp, trù phú, giàu truyền thống văn hoá: lúa nếp "thơm nồng", tranh Đông Hồ "nét tươi trong", màu dân tộc "sáng bừng trên giấy điệp",...
- Nỗi nhớ niềm thương trong đoạn thơ chuyển dần sang niềm căm thù, uất hận khi tác giả "chép tội giặc".
- Kết thúc đoạn thơ là nỗi đau xót, lo âu "Bây giờ tan tác về đâu".
* Đắc sặc nghệ thuật nổi bật của đoạn thơ là biện pháp lặp, giọng thơ thay đổi linh hoạt, chất liệu văn hoá dân gian được đưa vào thơ tạo nên cái ảo, cái thực.
- Biện pháp đối lập được sử dụng thành công ở nhiều phương diện. Đó là đối lập hình ảnh thơ: quê hương tươi đẹp và quê hương tiêu điều bị tàn phá. Các tính từ, động từ được sử dụng khi nói về quê hương và kẻ thù cũng trong thế đối lập.
- Giọng thơ thay đổi linh hoạt từ đằm thắm thiết tha sang giọng thơ nghẹn ngào, đứt đoạn, đau xót.
- Nội dung các bức tranh "Đám cưới chuột", "Mẹ con đàn lợn", được đưa vào mạch thơ phù hợp tạo nên nét thực, nét ảo của hình ảnh thơ; tô đậm chất Kinh Bắc.
3. Kết bài