1. Giới thiệu tác giả và tác phẩm.
- Cảm hứng về đất nước là cảm hứng phổ biến và nổi bật trong thơ Việt nam giai đoạn $1945$ - $1975$. Đó là cảm hứng tất yếu gắn với lịch sử 30 năm chiến tranh cách mạng của một dân tộc vừa giành độc lập tự do và quyết tâm giữ vững nền tự do độc lập ấy.
- Bài thơ Đất nước của Nguyễn Đình Thi và đoạn trích Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm khai thác cùng một đề tài và cùng theo cách khái quát về hình ảnh đất nước.
2. Phân tích những nét riêng trong nội dung và cách biểu hiện cảm hứng đất nước trong hai tấc phẩm
- Bài thơ Đất nước của Nguyễn Đình Thi tập trung nói về đất nước trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, nên cảm xúc và suy tưởng của tác giả gắn liền với những không gian và thời gian cụ thể. Nửa đầu của bài thờ là hình ảnh mùa thu đất nước - một của Hà Nội trong " những ngày thu đã xa", một của chiến khu Việt Bắc trong "mùa thu nay", còn phần sau của bài thơ dựng lại khái quát hình ảnh đát nước trong chiến tranh, từ đau thương, căm hờn mà bất khuất vùng lên, đứng dậy chiến thắng.
- Đoạn trích Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm tuy được viết trong thời kì kháng chiến chống đế quốc Mĩ, nhưng không trực tiếp thể hiện hình ảnh đất nước trong cuộc kháng chiến ấy, cũng không gắn với một không gian địa lí cụ thể nào của vùng miền. Đoạn trích là sự suy ngẫm khát quát về dất nước trên các bình diện: thời gian lịch sử, không gian địa lí, chiều sâu vưn hóa, tâm hồn dân tộc, đời sống sinh hoạt, phong tục quen thuộc thường ngày....
Như vật, cách tiếp cận đất nước của hai tác giả không giống nahu, tạo ra những khả năng nhận thức, phát hiện và hình dung về đất nước phong phú, không lặp lại.
- Chỗ gặp gỡ trong tư tưởng về đất nước của hai tác giả và cũng là điểm chung của thơ về đất nước từ sau Cách mạng tháng Tám năm $1945$, đó là nhận thức về đất nước gắn liền với nhân dân. Tư tưởng ấy thấm sâu vào cách thể hiện hình ảnh đất nước ở cả hai tác phẩm và còn được đúc kết trong những câu thơ có tính khái quát:
Ôm đất nước những người áo vải
Đã đứng lên thành những anh hùng
(Nguyễn Đình Thi)
Để Đất Nước này là Đất Nước Nhân dân
Đất nước của nhân dân, đất nước của ca dao thàn thoại
(Nguyễn Khoa Điềm)
- Việc sử dụng chất liệu ở hai bài thơ cũng khác nhau. Nguyễn Đfinh Thi sử dụng nhiều hình ảnh giàu ấn tượng, cảm xúc gắn với kỉ niệm và trải nghiệm của chính tác giả, cùng với những hình ảnh mang tính tượng trưng, khái quát (chủ yếu ở phần sau của bài thơ). Còn Nguyễn Khoa Điềm lại đặc biệt chú trọng khai thác các chất liệu văn hóa, văn học dân gian, từ truyền thuyết, cổ tích đến ca dao, tục ngữ, phong tục, sinh hoạt dân gian....
3. Kết luận:
Bằng những cảm nhận và cách thể hiện tài hoa, độc đáo của riêng mình, hai nhà thơ đã làm phong phú thêm cảm hứng về đất nước trong thơ ca Việt Nam.