1. Giới thiệu chung:
- Hồ Chí Minh là một nhà lãnh tụ vĩ đại của cách mạng Việt Nam, một nhà thơ lớn của dân tộc
- Trong suốt mười bốn tháng bị giam cầm trong nhà lao của chính quyền Tưởng Giới Thạch, Hồ Chí Minh đã viết tập thơ Nhật ký trong tù
- Bài thơ Chiếu tối nằm trong hệ thống thơ "chuyển lao" của Hồ Chí Minh, bài thơ đã khắc họa bức tranh thiên nhiên và bức tranh sinh hoạt trong một lần Người bị giải đi lúc chiều tối ở một vùng núi vắng. Ẩn giấu sau các bức tranh là tấm lòng yêu đời, niềm lạc quan cách mạng của người chiến sĩ trong hoàn cảnh đầy thử thách
2. Phân tích
a. Hai câu đầu
- Một bức tranh thiên nhiên mang tâm trạng:
+ Thiên nhiên buồn: thiên nhiên của chiều tối với hình ảnh cánh chim mỏi mệt, chòm mây lững lờ trôi
+ Thiên nhiên nói hộ tâm trạng của Hồ Chí Minh. Cảnh thiên nhiên phù hợp với tâm trạng của Người lúc bấy giờ: cũng lẻ loi, cũng mệt mỏi,... sau một ngày chuyển lao
+ Bức tranh thiên nhiên thể hiện vọng tự do và tình yêu thiên nhiên của Người. Trong hoàn cảnh tù đày, Người vẫn dõi theo cánh chim, chòm mây trên bầu trời, vẫn hướng về thiên nhiên, về sự sống hàng ngày, vẫn có sự giao cảm cùng cảnh vật
- Bức tranh thiên nhiên được vẽ qua bút pháp cổ điển kết hợp với hiện đại:
+ Cổ điển: Sử dụng hình ảnh ước lệ, dùng net chấm phá cùng thể thơ thất ngôn tứ tuyệt trang trọng mang phong vị Đường thi
+ Hiện đại: Cũng hình ảnh ước lệ nhưng có sự sáng tạo. Cánh chim trong thơ cổ thường bay về chốn vô định, gợi cảm ngậm ngùi, chia ly. Cánh chim trong chiều tối hướng về sự yên ấm của sự sống hàng ngày
b. Hai câu cuối
- Một bức tranh cuộc sống đầy tươi vui, khỏe khoắn
+ Bức tranh về cuộc sống của người lao động mà hình ảnh trung tâm là người thiếu nữ "cố em xóm núi xay ngô tối"
+ Bức tranh về người thiếu nữ "cố em xóm núi xay ngô tối"
+ Bức tranh của công việc xay ngô
+ Bức tranh cuộc sống rực rỡ, ấm áp bởi màu hồng của bếp lửa, bởi niềm vui lao động
+ Bức tranh cuộc sốn thể hiện huynh hướng vận động của hình tượng thơ
- Bức trạnh cuộc sống được thể hiện hàm súc, thông qua bút pháp cổ điển kết hợp với hiện đại
+ Hàm súc: từ "hồng" thể hiện một tâm hồn luôn hướng về cuộc sống và trái tim mẫn cảm của một nghệ sĩ tài hoa. Từ "hồng" cho ta thấy không còn cảm giác nặng nề, mệt mỏi, nhọc nhằn
+ Cổ điển: lấy "sáng" để nói "tôi", điệp ngữ liên hoàn
+ Hiễn đại: Hình ảnh nhân vật trung tâm là hình ảnh người lao động. "Chất thép" toát ra từ câu thơ tạo nên tính hiện đại
3. Kết luận:
Bài thơ đã đem đến cho người đọc vẻ đẹp cổ điển truyền thống với tinh thần hiện đại, hòa quyện giữa thép và tình