Gợi ý:
1. Giới thiệu Nguyễn Khoa Điềm, trường ca Mặt đường khát vọng và đoạn trích Đất nước.
2. Vẻ đẹp của hình tượng Đất Nước: gắn với nét độc đáo trong cách cảm nhận và cách xây dựng hình tượng Đất Nước trong đoạn thơ.
a) Tác giả đã cảm nhận đất nước trong chiều sâu văn hóa - lịch sử và trong cuộc sống đời thường của mỗi con người. Vì vậy mà đất nước hiện lên vừa thiêng liêng, tôn kính, lại vừa gần gũi, thân thiết.
- Nhà thơ không dùng niên đại và sự kiện lịch sử, mà dùng giọng điệu quen thuộc của cổ tích bắt đầu bằng "ngày xửa ngày xưa...". Sự ra đời của đất nước gắn với sự ra đời của những truyện cổ tích, của phong tục ăn trầu và tập quán búi tóc sau đầu, của lối sống chung thủy nghĩa tình, của truyền thống chống ngoại xâm kiên cường và bền bỉ, của truyền thống lao động cần cù, của cách ăn cách ở trong sinh hoạt... Nói cách khác, sự ra đời của Đất nước gắn liền với sự hình thành văn hóa, lối sống, phong tục tập quán của người Việt Nam. Cái hay của Nguyễn Khoa Điềm là đã nói về sự ra đời của Đất Nước bằng một cách nói giản dị đến bất ngờ (dùng những hình ảnh gần gũi trong cuộc sống hằng ngày, những tình cảm gia đình thân thương, những hình ảnh quen thuộc của ca dao, cổ tích, truyền thuyết...). Những gì làm nên Đất nước cũng là những gì làm nên điệu hồn dân tộc, làm nên sự sống của mỗi người.
- Đất nước có trong những chuyện đời xưa, từ những phong tục văn hóa xa xưa (truyện cổ tích Trầu cau) đến truyền thống đánh giặc giữ nước (truyền thuyết Thánh Gióng); đất nước đó có nguồn gốc đẹp đẽ, thiêng liêng, tôn kính: Đất là nơi Chim về / Nước là nơi Rồng ở / Lạc Long Quân và Âu Cơ / Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng.
- Nhưng đất nước cũng là cuộc sống đời thường của người dân, từ cuộc sống đời thường ấy mà có đất nước: Cái kèo, cái cột thành tên / Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng / Đất Nước có từ ngày đó...
- và không chỉ là đời sống vật chất làm lụng lo toan hằng ngày, mà đất nước còn bắt nguồn từ đời sống tình cảm của con người (Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn), ngay cả tình yêu lứa đôi cũng góp phần làm nên đất nước: Đất là nơi anh đến trường / Nước là nơi em tắm / Đất Nước là nơi ta hò hẹn / Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm.
b) Cảm nhận trên bình diện không gian địa lí, nhà thơ muốn nói Đất Nước không phải là cái gì xa xôi trừu tượng, mà là không gian sống gần gũi hàng ngày của mỗi con người, ở đó có kỉ niệm tuổi thơ, có tình yêu đôi lứa với những nỗi nhớ niềm thương.
- Đất Nước còn là không gian mênh mông của núi cao biển rộng: Đất là nơi "Con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc" - Nước là nơi "con cá ngư ông móng nước biển khơi"
- Đất Nước cũng là nơi sinh sống của bao thế hệ người Việt: Đất Nước là nơi dân mình đoàn tụ.
Ở trên chiều rộng của không gian địa lí và chiều dài của thời gian lịch sử, đất nước được cảm nhận như sự thống nhất của các phương diện văn hóa, truyền thống, phong tục, cái hằng ngày và cái vĩnh hằng, trong đời sống mỗi cá nhân và cả cộng đồng...
c) Đất nước có trong mỗi người, vì vậy mỗi người đều có trách nhiệm với đất nước: Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình... Làm nên Đất Nước muôn đời...
d) Tư tường "Đất Nước của Nhân dân" đã quy tụ mọi cách nhìn nhận và đưa đến những phát hiện sâu và mới của tác giả về địa lí, lịch sử và văn hóa... của đất nước, trong đó có cách nhìn nhận về địa lí là mới lạ và độc đáo nhất.
- Về địa lí: Nhà thơ nhìn trên bản đồ địa lí và phát hiện chính nhân dân đã làm nên đất nước, làm nên dáng hình xứ sở, tô điểm cho giang sơn gấm vóc.
- Về lịch sử: Nhìn vào chiều dài lịch sử "bốn nghìn năm Đất Nước", nhà thơ lại thấy vai trò của "bốn nghìn lớp người", bốn nghìn thế hệ nhân dân. Nhân dân chính là những người anh hùng vô danh, sống giản dị, chết bình tâm, hi sinh một cách vô tư để làm nên lịch sử đất nước.
- Về văn hóa: Nhân dân không chỉ là những người anh hùng chống ngoại xâm mà còn là những anh hùng văn hóa. Trong công cuộc lao động bền bỉ và vĩ đại, Nhân Dân đã tạo ra sự sống, tạo ra tất cả những giá trị văn hóa vật chất và tính thần của cộng đồng người Việt.
e) Từ cách cảm nhận tổng hợp trên cả ba bình diện (chiều rộng của không gian địa lí, chiều dài của thời gian lịch sử, chiều sâu của văn hóa, lối sống, phong tục tập quán), nhà thơ đi đến một khẳng định quan trọng: "Đất Nước của Nhân dân, Đất Nước của ca dao thần thoại". Nói đến nhân dân, Nguyễn Khoa Điềm nói đến ca dao thần thoại, bởi hơn ở đâu hết, đó là nơi thể hiện tập trung nhất, phong phú và sâu sắc nhất vẻ đẹp tâm hồn của nhân dân. Từ trong kho tàng ca dao thần thoại, nhà thơ chọn ra ba vẻ đẹp tiêu biểu đã trở thành truyền thống của con người Việt Nam: tình nghĩa thủy chung, quý trọng lao động, và kiên cường chống giặc ngoại xâm.
f) Tư tưởng cốt lõi "Đất nước của Nhân Dân" không chỉ chi phối cách cảm nhận về đất nước mà còn thấm vào cả nghệ thuật biểu hiện, cách xây dựng hình tượng của đoạn thơ. Nguyễn Khoa Điềm đã sử dụng rộng rãi chất liệu văn hóa, văn học dân gian để xây dựng hình tượng Đất Nước dân gian. Dân gian chính là dân tộc, lại là cái phần tiêu biểu, đậm đà nhất của dân tộc, cũng là của đất nước mình. Vì vật, đất nước dân gian ấy sẽ có lợi thế trong việc tiếp nhận của người đọc: hình ảnh một đất nước dân gian thơ mộng, trữ tình từ xa xưa vọng về sẽ trở nên quen thuộc, gần gũi với mọi người nên dễ cảm, dễ hiểu, dễ nhận ra cái tư tưởng "Đất Nước của Nhân dân".
3. Kết luận: Nhà thơ đã xây dựng hình tượng một "Đất nước của ca dao thần thoại" để thể hiện tư tưởng "Đất Nước của Nhân dân".