Nội dung theo thẻ

Câu 2: Hoàn cảnh, mục đích sáng tác văn bản “Nguyễn Đình Chiểu, ngôi sao sáng trong văn nghệ dân tộc” của Phạm Văn Đồng?

1. Hoàn cảnh sáng tác:

-  Phạm Văn Đồng viết bài “Nguyễn Đình Chiểu, ngôi sao sáng trong nghệ thuật dân tộc” nhân kỷ niệm ngày mất của Nguyễn Đình Chiểu  (03/07/1888) đăng trên tạp chí văn học tháng 7/1963.

- Thời điểm lịch sử 1963:

+ Từ năm 1954 đến 1959 Chính quyền Ngô Đình Diệm và đế quốc Mỹ lê máy chém khắp miền nam trả thù những người theo kháng chiến.

+Từ những năm 1960 Mỹ viện trợ quân sự và đưa quân vào miền Nam, can thệp sâu vào chiến trường miền Nam.

+ Hàng loạt phong trào đấu tranh chống Mỹ - Diệm nổi lên khắp miền nam từ nông thôn đến thành thị, với sự tham gia của nhiều tầng lớp công nhân, học sinh, sinh viên, nhà sư …

+ Phong trào Đồng khởi nổ ra đầu tiên trên quê hương Bến Tre của Nguyễn Đình Chiểu.

2.  Mục đích:

- Kỉ niệm ngày mất của nhà văn tiêu biểu, người chiến sĩ yêu nước trên mặt trận văn hoá và tư tưởng.

- Tác giả bài viết này có ý nghĩa định hướng và điều chỉnh cách nhìn và chiểm lĩnh tác gia Nguyễn Đình Chiểu.

- Từ cách nhìn đúng đắn về Nguyễn Đình Chiểu trong hoàn cảnh nước mất để khẳng định bản lĩnh và lòng yêu nước của Nguyễn Đình Chiểu, đánh giá đúng vẻ đẹp trong thơ văn của nhà thơ đất Đồng Nai. Đồng thời khôi phục giá trị đích thực của tác phẩm Lục Vân Tiên.

- Thể hiện mối quan hệ giữa văn học và đời sống giữa người nghệ sĩ chân chính và hiện thực cuộc đời

- Đặc biệt nhằm khơi dậy tinh thần yêu nước thương nòi của dân tộc.

Những đặc điểm cơ bản  của VHVN từ 1945 đến 1975

a. Nền văn học chủ yếu vận động theo hướng cách mạng hóa, gắn bó sâu sắc với vận mệnh chung của đất nước:

- Văn học phục vụ kháng chiến .

- Hiện thực cách mạng và nội dung yêu nước, yêu CNXH là đặc điểm nổi bật của văn học giai đoạn 1945-1975.

 b. Nền văn học hướng về đại chúng:

- Đại chúng vừa là đối tượng phản ánh và đối tượng phục vụ, vừa là nguồn cung cấp, bổ sung lực lượng cho sáng tác văn học.

- Văn học1945-1975 quan tâm tới đời sống, vẻ đẹp tâm hồn (khả năng cách mạng và phẩm chất anh hùng…) của nhân dân lao động.

- Nội dung và hình thức tác phẩm bình dị, trong sáng, dễ hiểu…phù hợp với đại chúng nhân dân.

c. Nền văn học chủ yếu mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn: Tập trung phản ánh những vấn đề trọng đại, có ý nghĩa sống còn của đất nước

Quá trình phát triển và những thành tựu chủ yếu của văn học Việt Nam từ Cách mạng tháng Tám  1945 đến 1975:

a.  Giai đoạn 9 năm kháng chiến chống Pháp (1945 -1954):

- Chủ đề bao trùm nền văn học trong những ngày đầu đất nước giành được độc lập là ca ngợi Tổ quốc và quần chúng cách mạng, kêu gọi tinh thần đoàn kết toàn dân, cổ vũ phong trào Nam tiến

( “Huế tháng Tám, Vui bất tuyệt” - Tố Hữu ; “Hội nghị non sông”, “Ngọn quốc kì” - Xuân Diệu…)

- Từ cuối năm 1946, văn học tập trung phản ánh cuộc kháng chiến chống Pháp, hướng tới đại chúng, phản ánh sức mạnh của quần chúng nhân dân; thể hiện niềm tự hào dân tộc và niềm lạc quan cách mạng; tình yêu quê hương đất nước. Một số tác phẩm tiêu biểu:

+ Truyện, kí: “Đôi mắt” (Nam Cao), “Xung kích” (Nguyễn Đình Thi), “Truyện Tây Bắc” (Tô Hoài).

+ Thơ: “Cảnh khuya”, “Cảnh rừng Việt Bắc” (Hồ Chí Minh), “Tây Tiến »(Quang Dũng), “Bên kia sông Đuống” (Hoàng Cầm), “Đất nước” (Nguyễn Đình Thi), “Việt Bắc” (Tố Hữu).

+ Kịch: “Bắc Sơn”, “Những người ở lại” (Nguyễn Huy Tưởng), “Chị Hòa” (Học Phi).

+ Lí luận, nghiên cứu, phê bình văn học đạt được một số thành tựu (“ Chủ nghĩa Mác và vấn đề văn hóa Việt Nam”- Trường Chinh, “Nhận đường” – Nguyễn Đình Thi…)

b. Giai đoạn đầu xây dựng hoà bình, CNXH(1955-1964):

- Văn xuôi với nhiều đề tài, bao quát được nhiều vấn đề và phạm vi của hiện thực đời sống:

+ Kháng chiến chống Pháp: “Đất nước đứng lên”(Nguyên Ngọc), “Trước giờ nổ súng”(Lê Khâm).

+ Cuộc sống trước cách mạng tháng Tám 1945: “Vợ nhặt” (Kim Lân), “Cửa biển”(Nguyên Hồng).

+ Xây dựng cuộc sống mới: Tuỳ bút “Sông Đà” (Nguyễn Tuân), “Mùa lạc”(Nguyễn Khải).

- Thơ phát triển mạnh với cảm hứng đẹp đẽ về CNXH, nỗi nhớ miền Nam: các tập thơ “Gió lộng” (Tố Hữu), “Trời  mỗi ngày lại sáng” (Huy Cận),           “Ánh sáng và phù sa” (Chế Lan Viên).

- Kịch: “Một đảng viên” (Học Phi), “Ngọn lửa” (Nguyễn Vũ), “Nổi gió” (Đào Hồng Cẩm)

c. Giai đoạn chống Mỹ cứu nước (1965-1975):

- Chủ đề bao trùm là ca ngợi tinh thần yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng:

 + Văn xuôi :“Những đứa con trong gia đình”(Nguyễn Thi), “Rừng xà nu” (Nguyễn Trung Thành), “Chiếc lược ngà” (Nguyễn Quang Sáng), “Mảnh trăng cuối rừng” (Nguyễn Minh Châu), “ Hòn Đất”(Anh Đức), “Dấu chân người lính” (Nguyễn Minh Châu)…

+ Thơ : “Ra trận”, “Máu và Hoa”( Tố Hữu), “Hoa ngày thường, chim báo bão” (Chế Lan Viên), “Mặt đường khát vọng” (Nguyễn Khoa Điềm), “Gió Lào cát trắng” (Xuân Quỳnh).

+ Kịch : “Quê hương Việt Nam” (Xuân Trình), “Đại đội trưởng của tôi” (Đào Hồng Cẩm)…

+ Nhiều công trình nghiên cứu, phê bình văn học có giá trị của Đặng Thai Mai, Hoài Thanh, Xuân Diệu…

- Văn học ở đô thị miềm Nam thể hiện khát vọng tự do và phê phán những mặt trái của xã hội, là tiếng nói đáng trân trọng (Vũ Hạnh, Trần Quang Long, Vũ Bằng…)

Văn hoá ứng xử của học sinh

       Nói đến văn hoá là nói đến hàng ngàn định nghĩa khác nhau. Văn hoá ứng xử cũng thế. Tuỳ quốc gia, tuỳ dân tộc, tuỳ vùng miền,… mà hình thành nên những nét đẹp văn hoá, trong đó có văn hoá ứng xử. Nhưng đối với người Việt Nam, hàng ngàn năm qua cách ứng xử vẫn là: “Lời nói chẳng mất tiền mua/ Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”. Tuy nhiên đối với đại bộ phận giới trẻ hiện nay văn hoá ứng xử dường nh­ không được quan tâm và chú ý.

Viết một bài văn khoảng 400 từ, hãy nói lên suy nghĩ của anh (chị) về tác hại từ thói quen hút thuốc lá của nam giới đối với sức khoẻ của con người.

ĐA: - Đó là thói quen nguy hại đến sức khoẻ của bản thân và những người xung quanh.

- Người nghiện thuốc lá thường có những cách để bao biện cho hành động của mình: Cho sang, sành điệu, hợp thời, do áp lực công việc…

- Hút thuốc lá còn ảnh hưởng đến kinh tế, chất độc hại trong khói thuốc có nguy cơ dẫn đến ung thư phổi, cuống họng…

- Vì một cuộc sống trong sạch và bảo vệ sức khoẻ cho những người thân yêu cần có những hành động ngăn chặn kịp thời, đừng để điếu thuốc đốt cháy tương lai và cuộc đời của bạn

Trong Thông điệp nhân Ngày Thế giới phòng chống AIDS, 1-2-2003, Cô-phi An-nan viết: "Trong thế giới khốc liệt của AIDS, không có khái niệm chúng ta và họ. Trong thế giới đó, im lặng đồng nghĩa với cái chết" (Ngữ văn 12, tập, NXB Giáo dục, 2008, tr. 82)

     Anh/ chị suy nghĩ nh­ư thế nào về ý nghĩ trên?

* Yêu cầu về kĩ năng: Biết cách làm bài nghị luận xã hội. kết cấu bài viết chặt chẽ, diễn đạt lư­u loát, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp.

* Yêu cầu về kiến thức:

a. Giới thiệu về vấn đề cần nghị luận

- Trích dẫn ý kiến của Cô-phi An-nan.

b. Nêu rõ hiện t­ượng:

 + Thực trạng của đại dịch HIV/AIDS trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng: tốc độ lây nhiễm, con đ­ường lây nhiễm, mức độ lây nhiễm...

 + Thái độ của mọi người với những bệnh nhân nhiễm HIV còn có sự kì thị, ngăn cách, phân biệt đối xử.

- Giải pháp:

+ Phê phán những hành động kì thị, ngăn cách, phân biệt đối  xử với những bệnh nhân HIV. Từ đó mọi ngư­êi phải từ bỏ thái độ kì thị, ngăn cách, phân biệt đối xử với những bệnh nhân HIV (không có khái niệm chúng ta và họ).

 + Phải có hành động tích cực, cụ thể bởi im lặng đồng nghĩa với cái chết.

 + Trách nhiệm của học sinh để góp phần phá vỡ sự ngăn cách giữa mọi ngư­êi và bênh nhân nhiễm HIV: tuyên truyền, vận động, hành động cụ thể....

c. Bày tỏ suy nghĩ của ng­ười viết.

Đọc truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu, em suy nghĩ gì về nạn bạo hành gia đình trong xã hội?

       Đoạn văn mẫu:  Bạo hành là hành vi bạo lực, đối tượng này dựng để trấn áp đối tượng kia. Trong truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa”, nạn bạo hành gia đình được Nguyễn Minh Châu phản ánh qua hành vi vũ phu, tàn bạo của người chồng: trút tất cả cơn bực bội, bức xúc vì gánh nặng cuộc sống vào những trận mưa dây thắt lưng quật tới tấp lên người vợ (người đàn bà hàng chài) khốn khổ. Và đứa con trai, vì bênh mẹ đã đánh lại cha.

            Nạn bạo hành trong gia đình hàng chài trong tác phẩm cũng là hiện tượng khá phổ biến trong xã hội ngày nay. Nạn bạo hành trong gia đình diễn ra ở nhiều hình thức: chồng đánh chửi vợ; cha, mẹ đánh con cái; thậm chí con cái đánh chửi cha mẹ. Trong đó chủ yếu chồng bạo hành với vợ và thường diễn ra hai hình thức: bạo hành thể xác (đánh đạp vợ), bạo hành tinh thần (chửi bới nhục mạ vợ...)

            Có nhiều nguyên nhân gây ra nạn bạo hành: đời sống kinh tế khó khăn, áp lực công việc hàng ngày, quan hệ căng thảng ở công sở, chồng (vợ) ngoại tình... mà nguyên nhân chính là ý thức con người còn hạn chế.

            Nạn bạo hành tác động xấu tới gia đình và xã hội. Sức khỏe con người bị giảm sút, tinh thần căng thẳng, gia đình xáo trộn. Nguy hiểm hơn, nhiều người vợ không chỉ bị thương tật, tàn phế và còn mất mạng. Trẻ em bị ảnh hưởng tâm lí nặng nề, nhiều em bị đẩy ra ngoài đường “đi bụi” gây ra biết bao nhiêu tệ nạn xã hội. An ninh trật tự vì thế mà bất ổn. Nếp sống văn hóa bị phá vỡ. Sự phát triển kinh tế chậm lại.

            Để hạn chế và tiến tới thanh toán nạn bạo hành, xã hội đồng thời phải dựng nhiều biện pháp: thúc đẩy kinh tế phát triển, có những điều luật trừng trị nghiêm khắc kể xâm phạm thân thể, danh dự con người và quan trọng hơn phải giáo dục ý thức tự trong và tôn trọng người khác của mọi người.

Theo anh, chị cần làm gì để tạo thành thói quen tốt trong đời sống xã hội.

HS xác định được vấn đề cần nghị luận thuộc về ý thức của con người sẽ hình thành thói quen tốt hoặc xấu trong đời sống xã hội.

- Thói quen tốt là người luôn có ý thức thực hiên mọi việc một cách nghiêm túc, chu đáo, lịch sự: luôn dậy sớm, giữ lời hứa, đúng hẹn, hay đọc sách….

- Thói quen xấu là người làm mọi việc tuỳ tiện theo ý thích, không tôn trọng người khác, thiếu lịch sự trong giao tiếp: Hút thuốc lá nơi công cộng, nói tục chửi bậy, vứt rác ra đường phố…

- Tạo được thói quen tốt là rất khó, nhưng nhiễm thói xấu thì lại rất dễ. Mỗi người hãy tự nâng cao ý thức của mình để tạo thành nếp sống đẹp, văn minh cho xã hội.

Suy nghĩ của anh, chị về khẩu hiệu hành động của tuổi trẻ trong tháng thanh niên mà TW Đoàn đã phát động.

HS xác định được nội dung nghị luận mang tính chất xã hội: Vai trò của thanh niên trong việc thực hiện phong trào của tuổi trẻ trong tháng thanh niên.

- Giới thiệu đầy đủ nội dung khẩu hiệu “ Mỗi §VTN một hành động, Mỗi chi đoàn một hoạt động, mỗi Đoàn cơ sở một công trình”.

- Giải thích các khái niệm: Hành động( những việc làm cụ thể), hoạt động( những công việc thiết thực), công trình(tập hợp những hành động, hoạt động).

- TW Đoàn đã chọn tháng 3 hàng năm là tháng thanh niên VN, nhằm khẳng định vai trò và sức mạnh của tuổi trẻ trong công cuộc xây dựng và đổi mới đất nước.

- Mỗi §VTN một hành động cụ thể, thiết thực để hưởng ứng phong trào: Quyên góp, ủng hộ, giúp đỡ các gia đình chính sách, hộ nghèo, thực hiện an sinh xã hội và bảo vệ môi trường…

- Tại cơ sở Đoàn trường học, §VTN đã hưởng ứng bằng việc nhận chăm sóc khu di tích lịch sử Cách mạng Chiến khu M­âng Khói, dọn dẹp, vệ sinh môi trường, chăm sóc và bảo vÔ vườn hoa cây cảnh của nhà trường, trồng mới công trình thanh niên là 30 cây cau, tham gia làm đường lên các xã vùng cao, vùng sâu…

Yêu cầu chung: HS xác định đúng nội dung cần trình bày trình độ mẫu mực của thể văn chính luận.

- Giải thích khái niệm mẫu mực (Là chuẩn, tiêu biểu).

- Thể hiện qua hệ thống luận điểm rõ ràng, luận cứ xác đáng, luận chứng logic.

- Cách lập luận khoa học, có đủ cơ sở pháp lÝ để tiến tới khẳng định vấn đề.

Sự gia tăng dân số, một thảm hoạ lớn.

HS xác định đúng nội dung vấn đề nghị luận xã hội: Sự gia tăng dân số và những dự báo trước về một thảm hoạ toàn cầu.

- Dân số thế giới liên tục tăng trong những năm gần đây với tỉ lệ tăng tự nhiên cao ( Cuối TK XX vào khoảng 6 tỉ người, ước tính trong 10 năm đầu của TK XXI sẽ là xấp xỉ 7 tỉ người). Một con số đáng lo ngại của nhiều quốc gia trên thế giới.

- Sự bùng nổ dân số xảy ra chủ yếu ở các nước chậm và đang phát triển ( Khu vực ¸, Phi, Mĩ La tinh).

- Theo dự đoán của một số nhà bác học, VN cũng ở trong tình trạng đáng báo động về tỉ lệ gia tăng dân số, cùng với một số các quốc gia khác như Thái Lan, ấn độ, In®«nªxia…

- Sự gia tăng dân số sẽ làm trẻ hoá về độ tuổi trong lao động, đáp ứng nhu cầu về lao động. Nhưng trên thực tế áp lực về công việc cho số dân đang trong độ tuổi lao động là rất lớn, mặt khác nó gây trở ngại cho việc khắc phục tình trạng lạc hậu về kinh tế, nghèo đói, thất học…khó có thể nâng cao đời sống dân trí và mức sống của người dân.

- Chính sách dân số và KHHG§ đã trở thành chiến lược hàng đầu đối với các quốc gia đang phát triển. Nhà nước ta đã ban hành nhiều chính sách, luật định về dân số nhằm làm giảm bớt nguy cơ trong tương lai : Quy định về độ tuổi kết hôn, mỗi gia đình chỉ nên có từ 1 đến 2 con, nghĩa vụ của cha mẹ đối với con cái…(dân số quá đông dẫn đến tình trạng di cư bất hợp  pháp…).

Trình bày những suy nghĩ của em về thái độ đối xử với những người bị nhiễm HIV/AIDS ở Việt Nam?

ĐA: Những suy nghĩ của bản thân về vấn đề thái độ đối xử với những người bị nhiễm HIV/AIDS ở Việt Nam?

  - Nhìn chung nhà nước và toàn thể cộng đồng đã có sự quan tâm sâu sắc đến vấn đề đại dịch HIV và với những người mắc phải căn bệnh này. Nhiều tổ chức, nhiều cơ quan tuyên truyền ( báo chí, đài truyền thanh, truyền hình) đã nỗ lực tham gia “cuộc chiến” chống lại hiểm hoạ chung. Đã có những trung tâm tư vấn, điều trị miễn phí, những cá nhân công khai căn bệnh của mình trước cộng đồng: có những cá nhân tình nguyện chăm sóc cho những người bệnh nặng không nơi nương tựa...

   - Nhưng trên thực tế, vẫn còn sự kì thị, phân biệt đối sử vơi những người bị bệnh. Nhiều khi họ bị đồng nhất với các đối tượng có vấn đề trong xã hội (như người nghiện hút, tiêm chích ma tuý, gái mại dâm,người có lối sông buông thả). Nhiều người bệnh bị chính người thân, gia đình mình xa cánh, thậm chí khinh miệt của mọi người xung quanh,…Điều này gây nên những tác hại khôn lường: phần đông người mắc bệnh không dám công khai chữa trị, nhiều người rơi vào tâm trạng tuyệt vọng phẫn uất,…

  - Từ tình hình thực tế đó ta cần có những biện pháp tích cực để góp phần vào cuộc đấu tranh chống lại hiểm hoạ chung của nhân loại.

“Trong thế giới AIDS khốc liệt này không có khái niệm chúng ta và họ. Trong thế giới đó, im lặng đồng nghĩa với cái chết”. (Thông điệp nhân Ngày Thế giới phòng chống AIDS, 1-12-2003 – Cơ-phi An-nan. Theo Ngữ văn 12, tập một, trang 82,NXB Giáo dục, 2008)

           Anh/ chị suy nghĩ như thế nào về ý kiến trên?

Yêu cầu về kiến thức:

- Nhận thức rõ  nguy cơ của đại dịch AIDS đang hoành hành trên thế giới.

        + Mỗi phút đồng hồ của một ngày trôi đi có khoảng 10 người bị nhiễm HIV.

        + ở những nơi bị ảnh hưởng nặng nề, tuổi thọ của người dân bị giảm sút nghiêm trọng.

        + HIV dang lây lan báo động ở phụ nữ, chiếm một nô số người bị nhiễm trên toàn thỊ giới.

        + Khu vực Đông Âu và toàn bộ Châu ¸.

- Làm thế nào để ngăn chặn hiểm họa này?

+ Thái độ đối với những những người bị HIV/AIDS: không nên có sự ngăn cách, sự kỳ thị phân biệt đối xử (không có khái niệm chúng ta và họ). Lấy dẫn chứng cụ thể.

+ Phải có hành động tích cực bởi im lặng là đồng nghĩa với cái chết.( tự nêu phương hướng hành động: đưa vấn đề AIDS lên vị trí hàng đầu trong chương trình nghị sự của mỗi quốc gia; Mỗi người phải tự ý thức để tránh xa căn bệnh này; không kì thị phân biệt đối xử với những người mắc bệnh AIDS; mở rộng mạng lưới tuyên truyền…)

Anh (chị) có suy nghĩ gì và hành động nh­ thế nào trước hiểm hoạ của căn bệnh HIV/AIDS.

- Giới thiệu vấn đề: ở thỊ kỉ 21 chúng ta chứng kiến nhiều vấn đề hệ trọng. Trong đó hiểm họa căn bệnh HIV/AIDS là đáng chú ý.

- Những con số biết nói.

+ Mỗi phút đồng hồ của một ngày trôi đi có khoảng 10 người bị nhiễm HIV.

+ ở những nơi bị ảnh hưởng nặng nề, tuổi thọ của người dân bị giảm sút nghiêm trọng.

+ HIV dang lây lan báo động ở phụ nữ, chiếm một nô số người bị nhiễm trên toàn thỊ giới.

+ Khu vực Đông Âu và toàn bộ Châu ¸.

- Làm thế nào để ngăn chặn hiểm họa này?

+ Đưa vấn đề AIDS lên vị trí hàng đầu trong chương trình nghị sự của mỗi quốc gia.

+ Mỗi người phải tự ý thức để tránh xa căn bệnh này.

+ Không kì thị phân biệt đối xử với những người mắc bệnh AIDS.

+ Mở rộng mạng lưới tuyên truyền.