* Giới thiệu về tác giả, tác phẩm và vị trí đoạn trích
- Huy Cận $(1919 - 2005)$ là một trong những nhà thơ tiêu biểu của dòng thơ ca lãng mạn $1932 - 1945$. Tràng giang là bài thơ tiêu biểu và nổi tiếng nhất của Huy Cận in trong tập Lửa thiêng $(1940)$.
- Tràng giang cũng như nhiều bài thơ khác trong Lửa thiêng có một nỗi buồn mênh mang bao trùm cả không gian và thời gian, như thấm vào cả linh hồn sự vật. Tràng giang cũng gợi lên và mở ra một tình yêu lớn lao về quê hương đất nước.
- Đoạn thơ bình là khổ cuối của bài thơ, nó vừa có sự tiếp nối dòng cảm xúc trong các khổ thơ trên vừa mở ra một ý tưởng, một nội dung mới.
* Bình giảng đoạn thơ
- Hai câu thơ đầu
+ Hình ảnh "Lớp lớp mây cao đùn núi bạc" nhìn từ ngoại cảnh là một hình ảnh hùng vĩ, sống động, một hình ảnh đẹp nhưng nhìn từ tâm trạng nhà thơ ta cảm thấy có một sự rợn ngợp (chữ đùn, lớp lớp gây ấn tượng mạnh: mây tuôn chồng chất, không gian rộng ở đối lập với hình ảnh con người đơn chiếc, nhỏ nhoi và bất lực).
+ Hình ảnh "Chim nghiêng cánh nhỏ: bóng chiều sa" tuy gợi lên một chút ấm cúng cho cảnh vật nhưng nhỏ bé, mông lung quá (chim nghiêng cánh nhỏ đặt trong sự tương phản trong lớp lớp mây đùn, với bóng chiều sa càng làm rõ sự vội vã của cánh chim nhỏ nhoi trước bóng chiều sắp tắt).
Chim nghiêng cánh nhỏ ... cũng là cảm giác của con người cảm thấy mình nhỏ bé, bất lực và cô đơn giữa cuộc đời.
- Hai câu thơ sau
+ Trước cảnh hoàng hôn buông xuống, sông nước mênh mang... nỗi buồn càng thêm da diết trong thương nhớ (Huy Cận). Nỗi buồn ấy không chỉ đóng khung trong cảnh sông nước ở nước mắt mà mở ra đến những chân trởi của miền quê xa.
Hai chữ dợn dợn vừa diễn tả cảnh nước trôi sóng gợ, vừa diễn tả cảm giác rợn ngợp lòng người.
"Lòng quê dợn dợn vời con nước" vừa biểu hiện được cảm giác cô đơn của con người cá nhân vừa biểu hiện nỗi nhớ quê hương khắc khoải niềm mong mỏi được sống trong tình quê thân thuộc.
(Huy Cận có lần nói: nếu in thành dờn dợn như thế chẳng có ý nghĩa gì).
+ Câu thơ cuối "Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà" phảng phất ý vị cổ điển khiến người đọc liên tưởng đến câu thơ của Thôi Hiệu:
"Nhật mộ hương quan hà xứ thị
Yên ba giang thượng sử nhân sầu"
Tản Đà dịch:
Quê hương khuất bóng hoàng hôn
Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai)
Tuy nhiên, cái buồn của Thôi Hiệu bắt nguồn trực tiếp từ ngoại cảnh. Còn nỗi sầu nhớ của Huy Cận có căn nguyên từ cõi lòng nhà thơ. Hai chữ nhớ nhà vừa cụ thể, vừa trừu tượng. Đó không chỉ là một mái nhà, một quê hương mà con là nỗi khao khát tìm một chỗ dựa cho tâm hồn cô đơn, trống vắng của tác giả.
* Kết luận
- Nỗi nhớ nhà, nhớ quê hương da diết là tâm trạng kết của bài thơ, nó đã nâng tình cảm, xúc cảm của bài thơ lên ý nghĩa nhân bản cao đẹp, lành mạnh. Xuân Diệu đã nhận xét: "Tràng giang là một bài thơ ca hát non sông đất nước, do đó dọn đường cho lòng yêu giang sơn Tổ quốc".
- Đoạn thơ mang vẻ đẹp vừa cổ điển vừa hiện đại.