Bài 272

* Giới thiệu về bài thơ và đoạn thơ
- Đất nước là bài thơ thành công của Nguyễn Đình Thi cũng là của thơ ca Việt Nam giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp. Bài thơ thuộc loại thơ ca mang cảm hứng tổng hợp: Cảm hứng được mở ra từ một buổi sáng mùa thu nơi núi rừng chiến khu với không khí "mát trong" và thoảng đưa "hương cốm mới", cảm hứng trở về với mùa thu Hà Nội hôm nào, rồi trở lại với mùa thu hiện tại và mở ra bao suy ngẫm sâu lắng về đất nước.
- Giới thiệu đoạn thơ: Đoạn thơ trích bình giảng ở đây là bức tranh một buổi sáng mùa thu Hà Nội ngày đầu kháng chiến hiện về trong hoài niệm của thi sĩ:
"Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
Những phố dài xao xác hơi may
Người ra đi đầu không ngoảnh lại
Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy"
* Bình giảng đoạn thơ
a) Bức tranh thiên nhiên Hà Nội vào thu được gợi lên trong thơ thật đặc sắc, đầy tâm trạng:
"Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
Những phố dài xao xác hơi may"
Một nét thu rất Hà Nội và phù hợp với không khí chia ly - phải chia xa Hà Nội đi kháng chiến. Cần giảng bình được những từ "chớm lạnh", "xao xác", "hơi may" và "trong lòng"... để nêu lên ý: cảnh thu Hà Nội đẹp mà buồn.
b) Hiện ra cùng bức tranh thu là hình ảnh đẹp mà xúc động của người Hà Nội ra đi kháng chiến:
"Người ra đi đầu không ngoảnh lại
Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy"
Ra đi với tinh thần quyết tâm, với ý chí quyết ra đi kháng chiến nên "Người ra đi đầu không ngoảnh lại". Tuy nhiên, tâm trạng đầy lưu luyến nhớ nhung, đầy xúc động nghẹn ngào. Tâm trạng này cũng được hiện ra rất rõ ở cái tư thế "đầu không ngoảnh lại". Cách thể hiện của Nguyễn Đình Thi ở đây rất chân thật và cũng rất người!
Dù "đầu không ngoảnh lại" mà vẫn nhận ra "Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy". Đây không phải là sự nhận biết bình thường bằng thị giác mà bằng cả tấm lòng, bằng cả trái tim của người Hà Nội với Hà Nội yêu dấu! Tình cảm của người Hà Nội và Hà Nội được thi sĩ thể hiện sâu sắc, xúc động đến thế! Cả cái hồn thu Hà Nội được gợi lên trong hình ảnh "thềm nắng, lá rơi đầy".
* Kết luận
Đoạn thơ chỉ với bốn câu đã diễn tả cô đúc, giàu sức gợi về cảnh thu Hà Nội và hình ảnh rất đẹp của người Hà Nội ra đi kháng chiến. Thơ Nguyễn Đình Thi thường thể hiện sự suy nghĩ lắng sâu mà dồi dào cảm xúc.