|
|
A - KHÁI QUÁT CHUNG VỀ VĂN BẢN
1. Vị trí đoạn trích:" Đoạn thơ gồm 26 câu, nằm ở đầu phần hai của tác phẩm (Gia biến và lưu lạc), mở đầu kiếp đoạn trường của cô gái họ Vương. Gia đình Kiều gặp tai họa, cha và em bị bắt bớ, đánh đập. Muốn giải thoát cho cha và em cần phải có tiền. Kiều đã tự nguyện bán mình chuộc cha. Kẻ đến mua Kiều là Mã Giám Sinh. Cuộc mua bán diễn ra ngay tại nhà Kiều giữa thanh thiên bạch nhật.
2. Đặc điểm nội dung, nghệ thuật
- Qua cảnh Mã Giám Sinh mua Kiều, tác giả lên án bọn người bất nhân cùng với đồng tiền đã chà đạp lên quyền sống của con người; đồng thời bày tỏ nỗi xót thương trước số phận tủi nhục, đớn đau của người phụ nữ.
- Đoạn trích khắc họa tính cách nhân vật (Mã Giám Sinh) bằng việc miêu tả ngoại hình, cử chỉ, ngôn ngữ đối thoại; với nhân vật phản diện, Nguyễn Du dùng ngôn ngữ tả thực sinh động; miêu tả nội tâm nhân vật (Thúy Kiều) tinh tế, sâu sắc; ngôn ngữ chọn lọc, dụng công.
B - ĐỊNH HƯỚNG TIẾP CẬN VĂN BẢN
1. Mã Giám Sinh - Kẻ buôn thịt bán người xấu xa, tàn bạo
- Thúy Kiều quyết định bán mình để lấy tiền cứu cha và gia đình. Được mụ mối mách bảo, Mã Giám Sinh tìm đến mua Kiều. Mã Giám Sinh xuất hiện trong vai một người có học đi mua tì thiếp. Người "viễn khách", gã "sinh viên" họ Mã này xem ra quê quán, tên họ chẳng mấy rõ ràng:
Hỏi tên, rằng : "Mã Giám Sinh"
Họ quê, rằng: "Huyện Lâm Thanh cũng gần".
"Giám Sinh" có thể hiểu là học sinh tường Quốc Tử Giám, có thể là chức giám sinh mua được, không rõ hắn thuộc loại nào. Quê ở xa "viễn khách" mà lại nói " cũng gần", ở Lâm Tri lại nói là Lâm Thanh, hắn nói dối để dấu tung tích, dễ lừa gạt. Lời nói của hắn thì cộc lốc, vô lễ, câu trả lời nhát gừng. Tuổi tác đã "ngoại tứ tuần" (ngoài bốn mươi) mà diện mạo, trang phục thì chải chuốt, lố lăng, khoog phù hợp : "Mày râu nhẵn nhụi áo quần bảnh bao". Có lẽ, hắn cố tô vẽ cho vẻ trẻ trung, thư sinh, phong lưu, lịch sự nhưng lại giả dối, lố bịch. Hắn đi hỏi vợ mà cảnh thầy tớ nhặng xị, nhâng nháo: "Trước thầy sau tớ lao xao". Khi vào nhà, cử chỉ hắn thật thô bạo, vô văn hóa, quen "thị của khing người": "Ghế trên ngồi tót sỗ sàng". Ghế trên thường dành cho bậc gia trưởng, bậc cao niên, Mã Giám Sinh đi hỏi vợ là hàng con cái mà "ngồi tót" vào đó thật chướng mắt, vô lễ. Dù có che dấu nhưng chân tướng gã con buôn vô học vẫn cứ lộ ra.
- Bản chất bất nhân, tính chất con buôn lưu manh, vì tiền của Mã Giám Sinh càng bộc lộ rõ hơn trong cuộc mua bán. Hắn hoàn toàn lạnh lùng vô cảm trước nỗi đau cũng như nhan sắc tài năng của Kiều. Hắn chỉ quan tâm đến sắc vafp tài của Kiều như giá trị hàng hóa, cái giúp hắn kiếm lời. Sau khi đã đắn đo "cân sắc, cân tài", ép tài đàn (ép cung cầm nguyệt), thử tài thơ (thử bài quạt thơ), bằng lòng, vừa ý hắn mới "tùy cơ dặt dìu". Lời nói lúc đầu cũng ra vẻ văn hoa, lịch sự, biết của biết người: "Rằng mua ngọc đến Lam Kiều - Sính nghi xin giạy bao nhiêu cho tường", nhưng cũng không quá một câu và ý mua vẫn lộ liễu. Với con buôn, tiền nong là thứ sinh tử, nên lúc này hắn buộc phải nói nhiều để mặc cả, dìm giá, tìm cách mua hàng với giá "hời nhất": "Cò kè bớt một thêm hai" đếm "giờ lâu" mới "ngã giá". Chi tiết mặc cả một cách ti tiện và bẩn thỉu này vừa thể hiện thực chất màn kịch "lễ vấn danh" chỉ là cảnh "buôn thịt bán người" một cách trắng trợn, vừa tố cáo Mã Giám Sinh đích thị là tay buôn người lọc lõi, ghê tởm. Cái mặt nạ của hắn lúc đầu đã bị rơi tuột từ lúc nào.
- Mã Giám Sinh được khắc họa qua ngôn ngữ miêu tả trực tiếp của tác giả. Nhân vật phản diện này được miêu tả bằng nét bút hiện thực, hoàn chỉnh cả về diện mạo và tính cách rất cụ thể, sinh động, đồng thời lại mang ý nghĩa khái quát về một loại người xấu xa, thấp kém trong xã hội.
2. Tâm trang đau thương, tủi khổ của Thúy Kiều
-Phải bán mình, đây là nỗi đoạn trường đầu tiên trong cuộc đời người con gái họ Vương. Đối mặt với bộ mặt ghê tởm, đê tiện của Mã Giám Sinh trong màn kịch "lễ vấn danh" này là hình ảnh tội nghiệp, đầy đau thương, tủi nhục của Kiều. Từ một khuê nữ đang sống yên vui trong cảnh êm đềm, lại say đắm trong mối tình đầu đẹp đẽ thì tai họa ập đến bất ngờ, tàn khốc, nàng bị biến thành món hàng trong tay bọn bất lương. Càng tội nghiệp hơn khi nàng là người ý thức cao về phẩm giá.
Nỗi mình thêm tức nỗi nhà
Thềm hoa một bước lệ hoa mấy hàng!
Ngại ngùng dợn gió e sương
Ngừng hoa bóng thẹn trông gương mặt dày
Mối càng vén tóc bắt tay
Nét buồn như cúc điệu gầy như mai
"Nỗi mình" là nỗi đau phải bán thân, là phải bỏ tình yêu với chàng Kim, mối tình tuyệt đẹp hứa hẹn bao hạnh phúc lứa đôi: phải rời xa gia đình mà không biết sẽ bị tung vào sương gió cuộc đời ra sao. Cộng thêm "nỗi nhà" là nỗi oan ức cho cha mẹ, em út bị vu oan, bị đánh đập, tài sản bị cướp hết, nhà cửa tan tác, chia lìa. Câu thơ đã khái quát được nỗi thương tâm của Kiều. Kiều đau đớn tới mức, mỗi bước đi là mấy hàng nước mắt tuôn rơi. Nàng thấm thía nỗi nhục, nỗi thẹn của mình đến sượng sùng, tủi hổ: "Ngừng hoa bóng thẹn, trông gương mặt dày". Con người càng ý thức về nhân phẩm, càng đau đớn, nhục nhã khi nhân phẩm bị vùi dập, xúc phậm. Vừa lo sợ cho tương lai, Kiều vừa thấy dơ dáng, dại hình, thấy sỉ nhục đến điều. Nỗi đau khổ khiến nàng tái tê, câm lặng. Nhưng việc bán mình là tự nguyện vì nôn nóng cứu cha già, nên Kiều chịu đựng, không nói một lời, chỉ nhất nhất hành động theo sự chỉ dẫn của mụ mối và người mua. Nhan sắc của nàng lúc này đượm vẻ buồn bã, hao gầy, nhan sắc ấy càng làm tăng thêm bi kịch của "Cành hoa đem bán vào thuyền lái buôn".
3. Tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Du thể hiện qua đoạn trích
- Mã Giám Sinh mua Kiều là một đặc sắc vào bậc nhất Truyện Kiều, là một bức tranh hiện thực về xã hội, ghi lại một cảnh tượng đau lòng trong xã hội cũ: cảnh mua bán người. Qua đó, Nguyễn Du đã gửi gắm tình cảm nhân đạo sâu sắc của mình. Trước hết đó là thái độ khinh bỉ và căm phẫn sâu sắc cảu bọn buôn người, đồng thời tố cáo thực trạng xã hội xấu xa, lên án thế lực đồng tiền chà đạp lên nhân phẩm, tài sắc con người: "Tiền lưng đã sẵn việc gì chẳng xong".
- Đó còn là niềm thương cảm sâu sắc trước thực trạng con người bị hạ thấp, bị chà đạp, bị biến thành "hàng hóa", cảm thông với nỗi đau của con người phải chịu bao nhiêu nghịch cảnh trong xã hội phong kiến bất nhân. Nhà thơ như hóa thân vào nhân vật để nói lên nỗi đau đớn, tủi khổ của Kiều. Đoạn thơ cũng kín đáo thể hiện sự trân trọng của tác giả trước phẩm giá cả đẹp của Kiều.
C - TÁC PHẨM - TỪ NHIỀU GÓC NHÌN
1. "Tác giả tỏ ra rất tài tình trong đoạn mô tả Mã Giám Sinh. Những chữ "nhẵn nhụi", "bảnh bảo", "xôn xao", "ngồi tóc sỗ sàng" và chữ "cò kè" ở đoạn sau chứng tỏ một nhân vật đàng điếm, chải chuốt bề ngoài mà vẫn không che đậy cái phẩm giá thấp hèn thô bỉ, kiều hãnh vì đồng tiền nhưng lại rất bủn xỉn, keo kiệt. Mã Giám Sinh cô tình, vụ lợi tàn nhẫn, trong lúc này Kiều tràn đầy tình cảm, tâm hồn như trào ứa một nỗi uất hận vô biên làm cho nàng không nói nên lời, khi ra mắt.
Đọc hai câu:
Nỗi mình thêm tức nỗi nhà
Thềm hoa một bước, lệ hoa mấy hàng!
Với những điệp ngữ: "nỗi mình', "nỗi nhà", "thềm hoa", "lệ hoa", ta cảm thấy tâm hồn Kiều rên rỉ, trong lúc nàng đang cất những bước nặng nề từ trong phòng đi ra. Trên đoạn đường trông gai, nàng Kiều thật đã bước những bước đầu đau đớn. Những chữ để tả nàng Kiều đều rất xứng đáng vì đã nêu rõ cái tâm trạng vừa buồn, vừa đao khổ, vừa e thẹn của nàng. Và đó cũng là những chữ bóng bẩy: "thềm hoa", "lệ hoa", "dín gió", "e sương", "nét buồn như cúc, ddieju gầy như mai", làm cho ta dễ nhận thấy một nàng Kiều đang tê tái, đau khổ và đẹp với một vẻ đẹp buồn rất thanh nhã."
(Hà Như Chi, "Nét buồn như cúc . . .. trong Việt Nam thi văn giảng luận, Sống Mới, 1958)
2. "Trong toàn bộ đoạn thơ, Nguyễn Du đã đối lập sự câm lặng đau khổ của Thúy Kiều với sự hoạt động năng nổ của bọn buôn người, đối lập giữa giá trị đẹp đẽ vô song cảu Thúy Kiều với giá cả mua bán chua xót "giờ lâu ngã giá vâng ngoài bốn trăm". Tiếng nói quyết định và lạnh lùng của đồng tiền hôi tanh khép lại màn kịch giải quyết tai họa gia đình, để mở ra một tai họa khác cho cô con gái họ Vương."
(Đặng Thanh Lê, Giảng văn, "Truyện Kiều", Sđd)
|
|
|
Đăng bài 24-07-13 02:38 PM
|
|