|
|
A - KHÁI QUÁT CHUNG
. Vị trí đoạn trích: Sau đoạn tả tài sắc chị em Thúy Kiều, Nguyễn Du tả cảnh ngày xuân trong tiết Thanh minh, chị em Kiều đi chơi Xuân.
2. Kết cấu: (theo trình tự thời gian)
- Bốn câu đầu: Vẻ đẹp của cảnh thiên nhiên ngày xuân
- Tám câu tiếp: Không khí náo nức, vui tươi của cảnh lễ hội trong tiết Thanh minh.
- Sáu câu cuối: Cảnh chị em Kiều du xuân trở về.
3. Đặc điểm nội dung, nghệ thuật
- Đoạn thơ Cảnh ngày xuân là bức tranh thiên nhiên, lễ hội mùa xuân tươi đẹp, trong sáng, qua đó gợi lên tâm trạng của nhân vật.
- Nghệ thuật miêu tả thiên nhiên của Nguyễn Du ở đoạn thơ này khá đặc sắc: kết hợp bút pháp bút pháp tả và gợi lên tâm trạng của nhân vật.
- Nghệ thuật miêu tả thiên nhiên của Nguyễn Du ở đoạn thơ này khá đặc sắc: kết hợp bút pháp tả gợi, sử dụng từ ngữ giàu chất tạo hình đẻ tả cảnh ngày xuân với những đặc điểm riêng, tả cảnh mà nói lên được tâm trạng nhân vật.
B- ĐỊNH HƯỚNG TIẾP CẬP NHẬT VĂN BẢN
1.Bốn câu thơ đầu: Một bức tranh xuân diễm lên
- Trong Kim Vân Kiều truyện chỉ có một câu: "Một hôm nhằm vào tiết Thanh minh . . .", Nguyễn Du dựa vào đó để vẽ nên bức tranh xuân thắm bằng thơ, với vẻ đẹp riêng.
- Hai câu thơ đầu vừa nói ở thời gian, vừa gợi không gian. Ngày xuân thấm thoát qua mau, đã bước sang tháng ba, ánh sáng trong veo (thiều quang), chưa chói lòa, gay gắt. Trên nền trời xanh, những cánh én caho liệng như thoi dệt tấm xuân. Cảnh động chứ không tĩnh. Câu thơ vừa tả cảnh vừa ngụ ý chỉ ngày xuân qua mau.
- Hai câu tiếp theo mới thực tả bức tranh xuân tuyệt mĩ. Không gian khoáng đạt, trong trẻo, thảm cỏ non trải rộng tới chân trời. Trên nền xanh non ấy, điểm xuyến một vài bông hoa trắng. thơ cổ Trung Quốc có câu: Phương thảo liên thiên bích - Lê chi sổ điểm hoa: (Cỏ thơm liền với trời xanh - Trên cành lê có mấy bông hoa). Nguyễn Du đã sáng tạo câu thơ ấy, dùng "cỏ non" thay vì "cỏ thơm" để tô đậm mài sắc - màu xanh nhạt pha lẫn vàng chanh, hợp với mà lam trong sáng của chân rời ngày xuân, trên đó điểm xuyến sắc trắng tinh khiết, tinh khôi cảu hoa lê, làm thành bức tranh dung hòa những sắc độ lạnh mà vẫn rạo rực sức sống bên trong, tươi mát và mới mẻ. Chữ "trắng" được Nguyễn Du thêm vào và đảo lên trước càng gây ấn tượng mạnh, chữ "điểm" gợi bàn tay họa sĩ - thi sĩ vẽ nên thơ nên họa, như bàn tay tạo hóa điểm tô cản xuân tươi, khiến cảnh có hồn và sống động. Nguyễn Du đã thổi hồn cho tứ thơ cũ để nó trở nên sinh động và mang đậm hồn xuân đất Việt.
2. Tám câu thơ tiếp: Khung cảnh lễ - hội ngày xuân - "Lễ là tảo mộ - hội là đạp thanh"
- Mùa xuân là mùa của lễ hội. Lễ tảo mộ là ssi sửa sang phần mộ gia đình, tổ tiên, tìm về những bóng hình cảu quá khứ. Hội đạp thanh là dẫm lên cỏ xanh - đi chơi xuân ở chốn đồng quê, là cuộc sống hiện tại, có thể tìm đến những sợi tơ hồng của mai sau. Cảnh lễ hội được gợi lên qua hàng loạt từ hai âm tiết (từ ghép và từ láy). Các danh từ "yến anh", "chị em", "tài tử", "giai nhân" gợi tả sự đông vui các động từ sắm sửa, dập dìu gợi sự dộn dàng náo nhiệt. Các tính từ gần xa, nô nức làm rõ hơn tâm trạng người đi hội. Hình ảnh ẩn dụ "nô nức, yến anh" gợi lên hình ảnh từng đoàn người đi chơi xuân nhộn nhịp như chim én, chim oan bay ríu rít. Hình ảnh " ngựa xe như nước, áo quần như nêm" nhằm biểu đạt sự đông vui nhộn nhịp. Trong lễ hội, náo nức nhất là những nam thanh nữ tú, những tài tử giai nhân, niềm vui lễ hội như bao trùm cả nhân gian.
- Qua cuộc du xuân của chị em Kiều, tác giả đã khắc họa một truyền thống lễ hội xa sưa cảu dân tộc. Tiết Thanh minh mọi người sắm sửa lễ vật để đi tảo mộ, sắm sửa áo quần để đi hội đạp thanh. Người ta rắc những thoi vàng vó, đốt tiền giấy hàng mã để tưởng nhớ người thân đã khuất.
3. Sáu câu cuối: Cảnh chị em Kiều du xuân trở về
- Bức tranh chiều xuân rất đẹp, rất êm đềm. Cảnh vẫn mang cái thanh, cái dịu của mùa xuân nhưng đã nhuốm màu tâm trạng. Bóng dương đã chênh chếch xế chiều: "Tà tà bóng ngả về tây". Nhưng đây không chỉ là hoàng hôn cảu cảnh vật, dường như con người cũng chìm trong một cảm xúc bâng khuâng khó tả. Cuộc vui đã tàn, lễ hội con người cũng chìm trong một cảm xúc bâng khuâng khó tả. Cuộc vui đã tàn, lễ hội tưng bừng, náo nhiệt đã hết. Tâm hồn con người như cũng "chuyển điệu" cũng cảnh vật. Cảnh như nhạt dần, lặng dần, bước chân người thơ thẩn trên dặm đường về, mọi chuyển động đều nhẹ nhàng được diễn tả qua hàng loạt các từ láy giảm nghĩa. Các từ láy "tà tà", "thanh thanh", "nao nao", "nho nhỏ" không chỉ gợi về bóng dương, phong cảnh, dòng nước, cây cầu àm còn gợi tâm trạng bâng khuâng, xao xuyến về một ngày xuân đang còn mà linh cảm về điều sắp sảy ra đã xuất hiện như báo trước cuộc gặp nấm mồ người bất hạnh (Đạm Tiên - một ca nhi tài sắc mà mệnh yểu), và cả sự ngẫu nhiên gặp chàng nho sinh "Phong tư tài mạo tót vời" Kim Trọng để rồi "Tình trong như đã mặt ngoài còn e . . ." như một định mệnh, tiền duyên. Rõ ràng, cảnh đã mang màu tâm trạng của nhân vật.
C- TÁC PHẨM - TỪ NHIỀU GÓC NHÌN
1. "Thơ ấy còn là họa. Phong cách phương Đông, Việt Nam. Và nét chọn lọc, tiêu biểu. Người ta có cái đẹp "Phương thảo liên thiên bích - Lê chi sổ điểm hoa" thì ai cấm mình cũng "Cỏ non xanh rợn chân trời, Cành lê trắng điểm một vài bông hoa:" Bởi giêng hai, rõ nhất ở miền Bắc nước ta, vườn cũng lê đơm bông, ruộng bát ngát lúa, ngô, dâu, xanh ngắt, lại thêm ánh sáng lung linh màu biếc, cả cỏ lẫn trời; với mấy cánh hoa lê trắng muốt, thế là vài nét mà đủ cảnh, đủ màu, cảnh và màu đều rực lên sức sống bên trong, "xanh" thì "dờn dợn", "trắng" thì "điểm điểm". Đủ không gian, thời gian vận động: cánh én đưa thoi, thiều quang đã ngoài sáu mươi, vận động nhẹ nahfng, êm dịu. Và trùm lên tất cả, lắng tận vào sâu bên trong là một sức sống tươi trẻ, căng nhựa, đầy rạo rực đang muốn trào dâng, một sức xuân, sức trẻ nhưng tất cả đều tươi mát, lặng lẽ. Cử động mềm amij, màu sắc thanh tao, rạo rực mà không ồn ào, muốn tràn dâng nhưng vẫn kín đáo. Phần lời có hạn mà phần không lời vô cùng . . ."
( Lê Trí Viễn, "Bốn câu thơ xuân - Một bức thủy mặc", trong Phê bình - Bình luận văn học, NXB Văn nghệ, TPHCM, 1998)
2. "Lễ viếng thăm phần mộ tưng bừng, náo nhiệt, xen kẽ ngày hội giai ngộ cảu tuổi thanh xuân đã hoàn chỉnh bức trnh mùa xuân khi cỏ cây hoa lá vẫn đang độ tươi xanh, rực rỡ, khi không trung và ánh sáng đã trở nên trong trẻo và ấm áp hơn."
(Đặng Thanh Lê, Giảng văn "Truyện Kiều", Sđd)
|
|
|
Đăng bài 18-07-13 03:51 PM
|
|