|
|
A - KHÁI QUÁT CHUNG VỀ VĂN BẢN
1. Vị trí đoạn trích: Nằm ở phần mở đầu Truyện Kiều, giới thiệu gia cảnh nhà Vương viên ngoại. Sau bốn câu nói về gia đình họ Vương, tác giả dành hai mươi câu thơ để nói về Thúy Vân, Thúy Kiều.
2. Bố cục
- Bốn câu đầu: Giới thiệu khái quát về hai chị em Thúy Kiều
- Bốn câu tiếp: Gợi tả vẻ đẹp Thúy Vân
- Mười hai câu còn lại : Gợi tả vẻ đẹp Thúy Kiều
- Bốn câu cuối: Nhận xét chung về cuộc sống hai chị em.
3. Đặc điểm nội dung, nghệ thuật
- Đoạn trích Chị em Thúy Kiều khắc họa rõ nét chân dung chị em Thúy Kiều. Qua đó, ta thấy được biểu hiện của cảm hứng nhân văn ở Nguyễn Du: ca ngợi vẻ đẹp, tài năng của con người và dự cảm về kiếp người tài hoa, bạc mệnh.
-Đoạn thơ khắc họa những nét riêng về nhan sắc, tính cách, số phận nhân vật bằng bút pháp nghệ thuật cổ điển; đặc biệt sử dụng bút pháp nghệ thuật ước lệ, lấy vẻ đẹp của thiên nhiên để gợi tả vẻ đẹp của con người; ngôn ngữ chọn lọc, trau chuốt.
B - ĐỊNH HƯỚNG TIẾP CẬN VĂN BẢN
1. Chân dung Thúy Vân, Thúy Kiều
a) Bốn câu thơ đầu: Giới thiệu khái quát về nhân vật
- Với bút pháp ước lệ, tác giả gợi lên vẻ đẹp duyên dáng, thanh cao, trong sáng của người thiếu nữ ở hai chị em Kiều: "mai cốt cách, tuyết tinh thần" (cốt cách như mai, tinh thần như tuyết). Đó là vẻ đẹp hoàn hảo cả hình thể lẫn tâm hồn.
- Cả hai đều tuyệt đẹp "mười phân vẹ mười" nhưng mỗi người lại amng một vẻ đẹp riêng khác nhau. Chỉ một câu thơ, tác giả đã khái quát được vẻ đẹp chung và vẻ đẹp riêng của mỗi người.
b) Bốn câu tiếp: Gợi tả vẻ đẹp của Thúy Vân
- Tác giả sử dụng bút pháp ước lệ để miêu tả Thúy Vân. Câu mở đầu vừa giới thiệu, vừa khái quát được vẻ đẹp của nhân vật: "Vân xem trang trọng khác vời". hai chữ "trang trọng" gợi lên vẻ đẹp cao xang, quý phái. Vẻ đjep của Vân được so sánh với hình ảnh cảu thiên nhiên, những thứ cao đẹp trên đời như: trăng, hoa, mây, tuyết, ngọc.
- Tác giả miêu tả khá vẹ toàn chân dung Thúy Vân từ khuôn mặt, nét mày, làn sa, mái tóc đến nụ cười, giọng nói, phong thái sử sự. Mỗi chi tiết miêu tả được cụ thể hơn nhờ các định ngữ, bổ ngữ, các hình ảnh so sánh, ẩn dụ, nhà thơ đã vẽ lên bằng ngôn ngữ thơ chọn lọc, chau chốt bức chân dung xinh đẹp của Thúy Vân: khôn mặt đầy đặn, phúc hậu, tươi sáng như mặt trăng, lồng mày sắc nét như con ngài, miệng cười thắm như hoa, giọng nói trong trẻo thốt ra từ hàm răng ngà ngọc, mái tóc đen óng ả hơn mây, làn da trắng mịn màng hơn tuyết:
Khuôn mặt đầy đặn, nét ngài nở nang
Hoa cười, ngọc thốt đoan trang
Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da
Nhờ nét bút cụ thể mà chân dung Thúy Vân hiện lên với vẻ đẹp riêng. Các từ ngữ: "đầy đặn", "nở nang", "đoan trang", kết hợp với các hình ảnh so sánh, ẩn dụ đã tô đậm vẻ đẹp trung thực, phúc hậu quý phái của người thiếu nữ.
- Chân dung Thúy Vân hé mở, dự báo về tính cách, số phận của nàng, Vân đẹp hơn những gì mĩ lệ của thiên nhiên, nhưng tạo sự hòa hợp, êm đềm với xung quanh, "mây thua", "tuyết nhường" trước vẻ đẹp của nàng. Từ những thông điệp nghệ thuật này, Thúy Vân hẳn có một tính cách thung dung, điềm đạm, một cuộc đời bình yên, không sóng gió.
c) Mười hai câu tiếp cực tả về vẻ đẹp của Thúy Kiều
- Tác giả miêu tả Thúy Kiều trong sự so sánh với Thúy Vân.. Vẻ đẹp của Thúy Kiều hơn hẳn Thúy Vân cả về tài và về sắc. Câu thơ đầu cũng khái quát đặc điểm của nhân vật "Kiều càng sắc sảo mặn mà". Nàng "sắc sảo" về trí tuệ, mặn mà về "tâm hồn".
- Nguyễn Du cũng dùng những hình ảnh nghệ thuật ước lệ "thu thủy" (nước mùa thu), "xuân sơn" - Những hình ảnh "điểm nhãn - vẽ hồn của chân dung: "Làn thu thủy, nét xuân sơn" - những hình ảnh ẩn dụ này gợi lên đôi mắt trong sáng, long lanh, linh hoặt như làn nước mùa thu, đôi lông mày thanh tú nổi bất trên gương mặt trẻ trung như nét núi mùa xuân. Đôi mắt đó là cửa sổ tâm hồn, trí tuệ. Vẻ đẹp của Kiều kiến hoa phải ghen, liễu phải hờn, làm nước nghiêng thành đổ:
Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh
Một hai nghiêng nước nghiêng thành
Nhà thơ không tả trực tiếp vẻ đẹp mà tả sự đố kị ghen ghét với vẻ đẹp ấy sự ngưỡng mộ, say mê vẻ đẹp đó. "Ngiêng nước nghiêng thành" là thành ngữ, cách nói sáng tạo từ điển cố để tả giai nhân.
- Cái đẹp của Kiều có chiều sâu, có sức quyến rũ lạ lùng, như tiềm ẩn những phẩm chất bên trong cao quý và tài tình rất đặc biệt của nàng.
- Khi tả Thúy Vân, chủ yếu tác giả tả nhan sắc mà không nói đến tài và tình của nàng, còn khi tả Kiều, nhà thơ tả sắc một phần, còn dành đến hai phần để tả cái tài của nàng. Kiều rất mực thông minh, "Thông minh vốn sẵn tính trời" và rất đa tài: "Phan nghề thi họa đủ mùi ca ngâm, Cung thương lầu bậc ngũ âm, Nghề riêng ăn đứt hồ cầm một chương". Tài của Kiều đạt đến mức lí tưởng theo quan niệm thẩm mĩ phong kiến: đủ cả cầm (đàn), kì (cờ), thi (thơ), họa (vẽ). Đặc biệt tài đàn là sở trường năng khiếu, là "nghề riêng", vượt lên trên mọi người (ăn đứt). Không những giỏi ca hát, chơi đàn, Kiều còn giỏi cả sáng tác nhạc nữa. Cung đàn
Bạc mệnh mà Kiều sáng tác chính là tiếng lòng của một trái tim đa sầu đa cảm. Tài năng của Kiều nghiêng về văn học nghệ thuật, đó là phát độ của một trái tim nồng nhiệt, một tâm hồn tinh tế, nhạy cảm. Cực tả cái tài của Kiều cũng là ca ngợi cái đặc biệt của nàng.
- Vẻ đẹp của Kiều là sự kết hợp của sắc - tài - tình, tất cả đều đến mức lí tưởng.
- Chân dung Thúy Kiều cũng là chân dung mang tính cách, số phận. Vẻ đẹp khiến tạo hóa ghét ghen, các vẻ đẹp khác đố kị, và tài hoa, trí tuệ thiên bẩm đến "lầu bậc", "đủ mùi", cái tâm hồn đa sầu đa cảm của Kiều sẽ khó tránh khỏi định mệnh nghiệt ngã, số phận cảu nàng sẽ phải éo le, đau khổ như Nguyễn Du đã viết từ mở đầu Truyện Kiều: "Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen" ; " Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau". Đặc biệt ở cung đàn bạc mệnh đầy sầu não khổ đau do Kiều sáng tác như dự báo cuộc đời hồng nhan bạc mệnh, tài hoa bạc mệnh khó tránh khỏi của Kiều.
- Như vậy, Nguyễn Du đã miêu tả Thúy Vân để làm nổi bật Thúy Kiều theo thủ pháp nghệ thuật "đòn bẩy". Và nhà thơ hết lời ca ngợi cả hai nhưng lại đậm nhạt khác nhau ở mỗi ngườ, dành bốn câu để tả Văn và mười hai câu để tả Kiều, chỉ tả nhan sắc của Vân, còn tả cả, sắc - tài - tình của Kiều. Dùng bút pháp nghệ thuật ước lệ để miêu tả nhân vật nhưng ngòi bút tác giả vẫn sinh động, chân thực và mang tính cá thể hóa sâu sắc khi miêu tả nhân vật. Miêu tả ngoại hình nhưng tác giả cũng hé mở tính cách, số phận nhân vật.
d) Bốn câu cuối: Nhận xét chung về cuộc sống của hai chị em Kiều
Khép lại hai bức chân dung tuyệt mĩ, Nguyễn Du lại dùng ngôn ngữ đẹp đẽ để nói chung về cuộc sống của hai nàng. Họ sống phong lưu, khuôn phép, đức hạnh, cả hai đều đã đến tuổi búi tóc cài trâm nhưng vẫn "tường đông ong bướm đi về mặc ai". Hai câu kết trong sáng, đằm thắm như chở che, bao bọ cho hai chị em, hai bông hoa vẫn còn đang phong nhụy trong cảnh "êm đềm", chưa một lần tỏa hương vì ai.
2 Cảm hứng nhân văn của Nguyễn Du thể hiện qua đoạn trích
- Gợi tả vẻ đẹp của hai chị em Thúy Kiều, vẻ đẹp "mười phân vẹn mười", Nguyễn Du đã trân trọng, đề cao những giá trị, vẻ đẹp của con người như nhan sắc, tài hoa, phẩm cách, . . . Nghệ thuật lí tưởng hóa ở đây phù hợp với cảm hứng ngưỡng mộ, ngợi ca.
- Dự cảm đầy xót thương về kiếp người hồng nhan bạc mệnh, tài hoa mệnh bạc cũng là biểu hiện của tấm lòng cảm thương sâu sắc với con người, là biểu hiện của cảm hứng nhân văn của Nguyễn Du.
C - TÁC PHẨM - TỪ NHIỀU GÓC NHÌN
1. "Nổi bật bên hình ảnh người em gái có tính cách thung dung, điềm đạm và cuộc đời phẳng lặng bình yên là hình tượng Thúy Kiều với sắc - tài - tình - mệnh phi thường. Một sắc đẹp rực rỡ, đằm thắm bởi sự phong phú của tâm hồn, sự thông tuệ và tấm lòng giàu cảm xúc đã ngời sáng trên dung nhan Thúy Kiều . . . Và vẻ đẹp hoàn thiện sắc - tài - tình của cô thiếu nữ đương tuổi thanh xuân cài trâm hôm nay còn chất chứa một viễn cảnh về cuộc đời đầy bi kịch mai sau".
(Đặng Thanh Lê, Giảng văn "Truyện Kiều", NXB Giáo dục, 1997)
2. "Cả vẻ đẹp lẫn tài năng nhân vật, tuy đều được vẽ ra rất khéo, bút pháp đa dạng (mỗi nhân vật có một cách vẽ riêng), những vẫn nằm trong khuôn khổ nghệ thuật và tư tưởng thời trung đại, với những đường nét ước lệ cao quý, hoàn hảo, lí tưởng. Nhưng đáng chú ý là dụng ý của tác giả khi phân biệt nét khác nhau của hai nhân vật, nhấn mạnh nét này, bỏ qua nét kia, làm hiện rõ hai bức chân dung, dự báo số phận về sau của mỗi người. Nàng Thúy Vân rồi sẽ được hưởng phúc đấy, còn nàng Thúy Kiều sẽ bị tạo hóa đố kị, ghen ghét, làm cho cuộc đời nàng trôi dạt, tan nát suốt mười lăm năm. Đó là nghệ thuật "tả ý" tinh vi, thâm thúy của thơ văn cổ điển"
(Trần Đình Sử, Đọc văn học văn, NXB Giáo dục, Hà Nội, 2001)
|
|
|
Đăng bài 18-07-13 10:02 AM
|
|