Các ý chính
1. Tóm tắt tình huống truyện: có thể tóm tắt theo nhiều cách nhưng nhất thiết phải nêu được các ý sau:
a. Vốn là anh chàng dân ngụ cư, xấu trai, ế ẩm lại nghèo, thể mà Tràng đã “nhặt” được vợ một cách ngẫu nhiên và quá dễ dàng chỉ bằng mấy câu hát, mấy lời bông đùa “tầm phơ, tầm phào”, mấy bát bánh đúc riêu cua…?
Đó thực sự là một tình huống nghệ thuật độc đáo.
2. Nhận xét, phân tích thái độ của tác giả bộc lộ qua tình huống truyện.
a. Kim Lân đã thể hiện thái độ cảm thông sâu sắc và tấm lòng trân trọng chân tình đối với người lao động. Ông thực sự xót xa, ái ngại trước cảnh con người bị rẻ rúng, đói khổ và cái chết bủa vây. Hơn thế, ông còn khẳng định được những phẩm chất đáng trân trọng của những người lao động như Tràng, mẹ Tràng…Dù trong hòan cảnh sống ngặt nghèo, tồi tàn đến thế nào họ vẫn khát khao có một tổ ấm gia đình để được thương yêu, chia sẻ và có trách nhiệm với nhau; họ vẫn hy vọng vào một cái gì tốt đẹp hơn ở tương lai, (đây là cái nhìn nhân đạo của Kim Lân)
b. Nhà văn còn thể hiện một thái độ phê phán sâu sắc đối với thực trạng xã hội bây giơ. Đó là thực trạng xã hội –trong đó trực tiếp là bọn phát xít Nhật và thực dân Pháp –đã đẩy con người đến bước đường cùng, đến chỗ liều lĩnh; cái giá của con người thật rẻ mạt, người ta có thể “nhặt” được vợ một cách dễ dàng giữa đường, giữa chợ. Cảnh chết chóc, đói khát diễn ra như một cơn ác mộng kinh hoàng…(Đây là cái nhìn hiện thực của Kim Lân