Trên bước đường tìm đến bến bờ văn minh và tiến bộ, nhân loại đã khám phá ra biết bao thành tựu tư tưởng quý giá, có ý nghĩa như những chiếc chìa khóa trong việc mở cửa tương lai. Một trong những chiếc chìa khóa vàng được gìn giữ cho đến ngày nay chính là bài học đi từ mặt trái của sự vật, sự việc đến mặt tươi sáng hơn. Và trong tiếng nói riêng của mình góp phần vào cái nhìn của nhân loại, Bokle đã bắt một sợi dây đồng tình với quan niệm thế giới khi đưa ra suy nghĩ về con đường đi đến những điều tốt đẹp của cuộc sống rằng : "con người không cảm nhận được bóng tối sẽ không bao giờ tìm thấy ánh sáng".
Con người trải qua cuộc đời của mình giống như đọc qua một quyển sách đa dạng, phong phú. "Cuốn sách cuộc đời" không chỉ mở cửa ra những "trang sách" thơm tho, tươi đẹp mà còn mang đến những trang đời khổ đau, bất hạnh. Nhưng chính nhờ những "trang sách" tương lai tươi sáng hơn. Đi từ thực tại đến nhận thức, ta thấy rằng những điều tốt đẹp còn bắt nguồn từ những thứ tối tăm, bẩn thỉu, ánh sáng được nhận biết nhờ có bóng tối, cái tốt được tôn vinh vì con người hiểu rõ cái xấu là gì;.... và điều đó còn đúng với cả trong những bước trưởng thành về lí trí, tình cảm của con người : "Con người không cảm nhận được bóng tối sẽ không bao giờ tìm thấy ánh sáng". Lời nhận định được xây dựng một cách rất khái quát với những hình ảnh mang tính tượng trưng cao, "bóng tối" và "ánh sáng", qua đó đề cập đến việc nhận thức cuộc sống của con người. Vấn đề ấy được trìn bày theo mối quan hệ nhân quả đi từ "cảm nhận bóng tối" đến "tìm thấy ánh sáng" để rồi chung đúc nên một nhân sinh quan đầy tính khoa học và tiến bộ : Nhận thức được mặt trái của vấn đề là động lực giúp con người hành động theo chiều hướng tích cực.
Có thể thấy rằng quan niệm trên đã đề cập đến một nguyên tắc sống, một phần bản chất của con đường đi đến những điều tươi đẹp của nhân loại. Nguyên tắc, bản chất ấy được định hình trên một cơ sở khoa học rất hợp lí. Trước hết, đó là quan niệm biện chứng duy vật của triết học. Mượn hình ảnh "bóng tối" sang "ánh sáng", Bokle đã đề cập đến hai mặt đối lập song song tồn tại của cuộc sống và ông đã bắt một cây cầu đi theo một chiều tích cực từ "bóng tối" sang "ánh sáng" trong nhìn nhận của mình.. Từ đó khẳng định vai trò của "bóng tối" trong việc giúp con người tìm thấy "ánh sáng". Khổ đau, bất hạnh, cái xấu còn là động lực tinh thần thúc đẩy con người hành động, vươn tới những điều tốt đẹp hơn. Bên cạnh đó, quan niệm trên còn đi từ ý chí, nghị lực vươn lên trong cuộc sống, khát khao lánh xa cái xấu, tìm đến cái đẹp của con người.
Không những thế lời nhận định của Bolke còn được đúc kết từ cái nhìn thực tế, vậy chúng ta hãy dùng thực tế cuộc sống để soi sáng nó.
Xã hội luôn đòi hỏi những cá nhân có ích, mối chúng ta luôn phấn đấu trong học tập và lao động để đạt được thành công, đáp ứng yêu cầu của xã hội. Và trên những chặng đường phấn đấu ấy, có cảm nhận được mùi vị đắng cay của thất bại thì con người mới có ý chí quyết tâm vươn lên để đạt tới thành công: "thất bại là mẹ của thành công". Thế nên sau hàng nghìn thí nghiệm thất bại bằng "phương pháp thử sai", các nhà bác học vĩ đại như Ê-đi-sơn, Anh-xtanh,... lại càng thêm quyết tâm để rồi phát minh ra bao thành tựu khoa học nổi tiếng.
Nếu như trong cuộc đời của một số người "người ta chỉ biết giá trị của hạnh phúc khi người ta đánh mất hạnh phúc" (Actes Des Apotre) thì ở một số người cũng biết quý trọng hạnh phúc trong những điều bình dị khi ta từng đi qua bao sóng gió cuộc đời, ta quý thân thể khi từng bệnh nặng, ta trân trọng tình cảm khi nó được mài sáng qua bao thử thách cám dỗ,... Và cũng như thế, "mọi trở ngại trong tình yêu chỉ làm cho nó mãnh liệt hơn" (Shakespeare).
Bao câu chuyện cổ tích trên thế giới ra đời để cổ vũ cải thiện cái tốt cái đẹp cũng bắt nguồn từ sự căm ghét, nhận thức sâu sắc về cái ác, cái xấu xa. Cái ác, cái xấu nhen nhóm cho nhân loại những ước mơ, khát vọng tìm kiếm, xây dựng và tấm lòng trân trọng, giữ gìn cái thiện. Bao em nhỏ có căm ghét, ghê sợ những mụ phù thủy ác độc, những con chằn tinh dữ tợn, những mụ dì ghẻ xấu xa,... thì mới càng thêm yêu mến cô Lọ Lem, nàng Bạch Tuyết, cô Tấm, chàng Thạch Sanh,....
Trong lịch sử loài người từng diễn ra nhiều cuộc cải cách, duy tân, cách mạng trong nhiều lĩnh vực như kinh tế, chính trị, xã hội, những bước tiến ấy lại được thực hiện nhờ một sự trưởng thành trong tư duy, suy nghĩ của con người. Cuộc cách mạng tháng mười nga do những người công nhân hiểu rõ sự bất công của xã hội tư bản, cuộc Duy Minh Trị của Nhật diễn ra khi Nhật hoàng đương thời nhận thấy sự lạc hậu của đất nước,.... Từ chỗ nhận thấy hết bóng tối của sự bảo thủ, trì trệ, lạc hậu mới làm con người có quyết tâm vươn ra ánh sáng của sự tiến bộ văn minh.
Ý kiến của Bokle đã thể hiện một suy nghĩ, một quan niệm sống rất tiến bộ, tích cực. Trước hoàn cảnh sống khổ đau, không được may mắn, nhiều tăm tối, con người không nên bi quan, quỵ ngã mà phải kiên cường, rút ra bài học để từ đó sống tốt hơn. Đối mặt với một vấn đề, chúng ta nên có nhận thức đầy đủ, rõ ràng về mặt trái của nó để hướng hành động đến khía cạnh tốt đẹp hơn. Đưa ra lời nhận định của mình, Bokle đã cho ta thấy một phần nguyên nhâ, nguồn động lực cho quá trình hình thành, phát triển của con người. Một con vượn cổ muốn chuyển xuống mặt đất sinh sống, một con người muốn thay đổi chế độ phong kiến chuyên chế, một cộng đồng muốn thay đổi hình thái xã hội,.... tất cả đều một phần bắt nguồn từ nhận thức sâu sắc đối với cái cũ, cái lạc hậu.
Không chỉ ngừng ở đó, ý kiến ấy còn chứa đựng một bài học quý giá về cách sống. Bài học biết hướng tới những điều tốt đẹp, bài học cổ vũ ý chí, nghị lực của con người. Đó là một kinh nghiệm quý báu cho việc hoàn thiện bản thân về nhân cách, sự nghiệp. Mỗi chúng ta hãy trân trọng và phát huy nó.
Nhân loại không ngừng tiên lên những tầm cao mới, con người không ngừng phát triển thì ý kiến "con người không cảm nhận được bóng tối sẽ không bao giờ tìm thấy ánh sáng" của Bokle lại càng được mài sáng và chiếm một vị trí quan trọng. Đến hôm nay, việc nhận thức mặt tiêu cực của vấn đề vẫn là một động lực quan trọng trong sự phát triển, tiến bộ, văn minh. Mỗi chúng ta hãy từ bài học chung mà Bokle đưa đến để rút ra những bài học riêng trong nhận thức, hành động của bản thân.