ĐỀ THI ĐẠI HỌC VÀ CAO ĐẲNG - NĂM 2006
KHỐI D
Câu 1: Trình bày hoàn cảnh ra đời và những đặc điểm đặc sắc nghệ thuật bài thơ Việt Bắc của Tố Hữu ( 2điểm)
1. Hoàn cảnh ra đời bài thơ Việt Bắc (1,0 điểm)
- Việc Bắc là tác phẩm xuất sắc của Tố Hữu nói riêng và thơ Việt Nam hiện đại nói chung.
- Bài thơ được sáng tác vào khoảng tháng 10 năm 1954. Đây là thời điểm các cơ quan Trung ương của Đảng và Chính phủ rời khu Việt Bắc trở về thủ đô Hà Nội, sau khi cuộc kháng chiến chống Pháp đã kết thúc vẻ vang với chiến thắng Điện Biên Phủ và hòa bình được lặp lại ở miền Bắc. (0,5 điểm)
2. Những đặc sắc nghệ thuật của bài thơ Việt Bắc (1,0 điểm)
Bài thơ Việt Bắc ( đoạn trích được học) có nghệ thuật đậm đà tính dân tộc:
- Thể thơ lục bát là thể thơ quen thuộc của dân tộc đã đựơc sử dụng thành công .
- Kết cấu đối đáp thường thấy trong ca dao, dân ca truyền thống được dùng một cách sáng tạo diễn tả nội dung tình cảm phong phú về quê hương, con người, Tổ Quốc và Cách mạng. (0,5 điểm)
- Cặp đại từ nhân xưng mình - ta với sự biến hóa linh hoạt và các sắc thái ngữ nghĩa - biểu cảm phong phú vốn có của nó được khai thác rất hiệu quả.
- Nhưng biện pháp tu từ ( so sánh, ẩn dụ, tượng trưng...) quen thuộc với cách cảm, cách nghĩ của quần chúng được dùng nhuần nhuyễn. (0,5 điểm)
Câu 2: Phân tích hình tượng Sóng trong bài thơ sóng của Xuân Quỳnh. Anh/ chị cảm nhận được điều gì về vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ trong tình yêu qua hình tượng này? (5,0 điểm)
1. Giới thiệu tác giả , tác phẩm ( 0,5 điểm)
- Xuân Quỳnh (1942 - 1988) là một nhà thơ xuất sắc của văn học Việt Nam hiện đại.
Thơ Xuân Quỳnh thể hiện một trái tim hiền hậu, chân thành khao khát tình yêu, biết nâng niu hạnh phúc đời thường bình dị.
- Sóng ( in trong tập Hoa dọc chiến hào ) được sáng tác năm 1067, tiêu biểu về nhiều mặt cho hồn thơ Hồ Xuân Hương.
2.Phân tích hình tượng sóng (3,0 điểm)
- Sóng là hình tượng trung tâm bài thơ và là một hình tượng ẩn dụ. Cùng với hình tượng em ( hai hình tượng này song hành trong xuốt tác phẩm), sóng thể hiện những trạng thái, quy luật riêng của tình yêu cũng vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ rất truyền thống mà hiện đại. (0,5 điểm)
- Sóng có nhiều đối cực như tình yêu có nhiều cung bậc trạng thái và như tâm hồn của phụ nữ có mặt mâu thuẫn và thống nhất (Phân tích hai câu đầu với kết cấu đối lập - song hành và với việc đặt các từ dịu êm, lặng lẽ ở cuối câu tạo điểm nhấn). (0,5 điểm)
- Hành trình của sóng tìm tới biển khơi như hành trình của tình yêu có nhiều cung bậc trạng thái và như tâm hồn người phụ nữ không chịu chấp nhận sự chật hẹp, tù túng (Phân tích hai câu sau của khổ 1 với kiểu nói nhấn mạnh như: không hiểu nổi, tìm ra tận..).
- Điểm khởi đầu bí ẩn của sóng giống sự khởi đầu và sự mầu nhiệm, khó nắm bắt của tình yêu (Phân tích các khổ 3,4 của bài thơ với điệp từ nghĩ và sự xuất hiện của nhiều câu hỏi..) (0,5 điểm)
- Sóng luôn vận động như tình yêu gắn liền với những khát khao, trăn trở không yên, như một người phụ nữ khi yêu luôn da diết nhớ mong, cồn cào ước vọng về một tình yêu vững bền, chung thủy ( Phân tích các khổ 5,6,7,8 của bài thơ với lối sử dụng điệp từ, điệp ngữ, điệp cú pháp; với hiệu quả của hình thức đối lập trên - dưới, bắc - nam, xuôi - ngược..; với kiểu giãi bày tình cảm bộc lộ trực như Lòng em nhớ đến anh/ Cả trong mơ còn thức..) (0,5 điểm)
- Sóng là hiện tượng thiên nhiên vĩnh cửu như tình yêu là khát vọng muôn đời của con người, trước hết là người phụ nữ ( nhân vật trữ tình) muốn dâng hiến cả cuộc đời cho tình yêu đích thực (Phân tích khổ thơ cuối của bài thơ với ý nghĩ và cách nói rất táo bạo của một người con gái hiện đại: Làm sao được tan ra...). (0,5 điểm)
3. Nêu cảm nhận về vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ trong tình yêu qua hình tượng sóng (1,0 điểm)
- Trước hết, hình tượng sóng cho ta thấy được những nét đẹp truyền thống của người phụ nữ trong tình yêu: thật đằm thắm, dịu dàng, thật hồn hậu dễ thương, thật chung thủy. (0,5 điểm)
- Hình tượng sóng cũng thể hiện được nét đẹp hiện đại của người phụ nữ trong tình yêu: táo bạo, mãnh liệt, dám vượt qua mọi trở ngại để giữ gìn hạnh phúc, dù có phấp phỏng trước cái vô tận của thời gian, nhưng vẫn vững tin vào sức mạnh của tình yêu. (0,5 điểm)
4. Kết luận (0,5 điểm)
- Sóng là bài thơ tình thuộc loại hay nhất của Xuân Quỳnh nói riêng và của thơ Việt Nam hiện đại nói chung.
- Riêng việc sử dụng hình tượng sóng làm ẩn dụ thì không mới, nhưng những tâm sự về tình yêu cùng cách khai thác sức chứa của ẩn dụ này lại có những nét thật sự mới mẻ. Xuân Quỳnh quả đã tìm được một hình tượng thơ đẹp để giải bày tình yêu dịu dàng mà mãnh liệt, gần gũi, riêng tư mà rộng mở, phóng khoáng của người phụ nữ. (0,5 điểm)
Câu 3a : Phân tích hình tượng Cây xá nu trong chuyện ngắn Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành. Nhận xét ngắn gọn về nghệ thuật miêu tả cây xà nu của nhà văn. (3,0 điểm)
1. Giới thiệu chung (0,5 điểm)
- Nguyễn Trung Thành ( Nguyên Ngọc) gắn bó với Tây Nguyên suốt hai cuộc kháng và có nhiều tác phẩm thành công về mảnh đất, con người nơi này.
- Truyện ngắn Rừng xà nu ra đời năm 1965, khi đế quốc Mĩ bắt đầu đổ quân ào ạt vào miền Nam, là câu chuyện về cuộc nổi dậy của đồng bào làng Xô Man.
- Câu xà nu là một hình tượng nổi bật và xuyên xuốt tác phẩm. ( 0,5 điểm)
2. Phân tích hình tượng cây xà nu (1,5 điểm)
a. Cây xà nu gắn bó với cuộc sống con người Tây Nguyên
- Cây xà nu hiện lên trong tác phẩm trước hết như một loại cây đặc thù, tiêu biểu của miền đất Tây Nguyên. Qua hình tượng cây xà nu, nhà văn đã tạo dựng một bối cảnh hùng vĩ và hoang dã đậm màu sắc Tây Nguyên cho câu chuyện.
- Cây xà nu gần gũi với đời sống người dân Xô Man, là chứng nhân của những kỉ niệm quan trọng xảy ra với họ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ trường kì.
b. Cây xà nu tượng trưng cho phẩm chất và số phận con người Tây Nguyên trong chiến Tranh Cách mạng (1,0 điểm)
- Thương tích mà rừng xà nu phải gánh chịu do đại bác của kẻ thù gợi nghĩ đến những mất mát, đau thương vô bờ mà đồng bào ta đã trải qua trong thời kì cách mạng miền Nam bị khủng bố ác liệt.
- Sự tồn tại kì diệu của rừng xà nu qua những hành động hủy diệt, tàn phá thể hiện sự bất khuất, kiên cường, sự vươn lên mạnh mẽ của con người Tây Nguyên, của đồng bào Miền Nam trong cuộc chiến đấu một mất một còn với kẻ thù.
- Đặc tính " Ham ánh sáng" của cây xà nu tượng trưng cho niềm khao khát tự do, lòng tin vào lí tưởng Cách mạng của người dân Tây Nguyên, của đồng bào Miền Nam.
- Khả năng sinh sôi mãnh liệt của cây xà nu cùng sự rộng lớn bạt ngàn của rừng xà nu gợi nhắc đến sự tiếp nối của nhiều thế hệ người dân Tây Nguyên đoàn kết bên nhau kháng chiến. (0,5 điểm)
3. Nhận xét về nghệ thuật miêu tả cây xà nu (0,5 điểm)
- Kết hợp miêu tả bao quát lẫn cụ thể, khi dựng lên hình ảnh cả khu rừng, khi đặc tả cận cảnh một số cây.
- Phối hợp cảm nhận cảu nhiều giác quan trong việc miêu tả những cây xà nu với vóc dáng đầy sức lực, tràn trề mùi nhựa thơm, ngời xanh dưới ánh nắng...
- Miêu tả cây xà nu trong sự so sánh, đối chiếu thường xuyên với con người. Các hình thức nhân hóa, ẩn dụ tượng trưng đều được vận dụng nhằm thể hiện sống động vẻ hùng vĩ, khoáng đạt của thiên nhiên đồng thời gợi nhiều tư tưởng sâu sa về con người, về đời sống.
- Giọng văn đầy biểu cảm với những cụm từ được lặp đi lặp lại gây cảm tưởng đoạn văn giống như một đoạn thơ trữ tình. (0,5 điểm)
4. Kết luận (0,5 điểm)
- Nguyễn Trung Thành đã khắc họa thành công hình tượng cây xà nu tiêu biểu cho vẻ đẹp hào hùng, đầy sức sống về thiên nhiên và con người Tây Nguyên.
- Trong nghệ thuật miêu tả cây xà nu, chất thơ và chất sử thi hòa quyện nhuần nhuyễn, thể hiện rõ một phong cách văn xuôi vừa say mê, vừa trầm tư, vừa giỏi tạo hình, vừa giàu sức khái quát của Nguyễn Trung Thành.(0,5 điểm)
Câu 3.bTrình bày cảm nghĩ về bi kịch của nhân vật Vũ Như Tô trong vở kịch Vũ Như Tô ( đoạn trích được học) của Nguyễn Huy Tưởng.( 3,0 điểm)
1. Giới thiệu chung (0,5 điểm)
- Vũ Như Tô là vở kịch xuất sắc của Nguyễn Huy Tưởng và của nền kịch hiện đại của Việt Nam. Tác phẩm sáng tác năm 1941, dựa trên một sự kiện lịch sử sảy ra ở kinh thành Thăng Long vào thời Hậu Lê.
- Trong đoạn trích được học, gây ấn tượng sâu sắc nhất là bi kịch của nhân vật Vũ Như Tô. (0,5 điểm)
2. Trình bày cảm nghĩ về bi kịch Vũ Như Tô (2,0 điểm)
a. Những nét chính trong bi kịch của nhân vật Vũ Như Tô
Bi kịch Vũ Như Tô là bi kịch của người nghệ sĩ óc tài và có hoài bão lớn, nhưng không giải quyết được những mối quan hệ phức tạp giữa các nghệ thuật và đời sống, đặc biệt là không giải quyết được thực sự đúng đắn về vấn đề nghệ thuật cho ai và để làm gì:
- Vũ Như Tô muốn xây một công trình kiến trúc vĩ đại, tuyệt mĩ, tô điểm cho non sống và mục đích đó là hết sức cao đẹp, xuất phát từ thiên chức của con người nghệ sĩ, từ lòng yêu nước và tinh thần dân tộc.
- Nhưng trên thực tế, Cửu trùng đài xây trên tiền của, mồ hôi, sương máu của nhân dân nếu được hình thành, nó cũng chỉ là nơi ăn chơi xa đọa của vua chúa. Vũ Như Tô đã sai lầm khi lợi dụng quyền lợi của bạo chúa để thực hiện khát vọng nghệ thuật của mình, chỉ đứng trên lập trường nghệ sĩ nên trở thành kẻ đối nghịch với nhân dân.
- Chính vì vậy, nhân dân căm hận bạo chúa, đồng thời cũng oán trách nguyền rủa kiến trúc sư và cuối cùng đã giết cả Lê trương Dực lẫn Vũ Như Tô, đốt cháy Cửu Trùng Đài.
b. Trình bày cảm nghĩ (1,0 điểm)
- Thương cảm người nghệ sĩ có tài, có tâm, có đam mê nghệ thuật, khao khát sáng tạo, sẵn sàng hi sinh tất cả cho cái đẹp, nhưng sa rời thực tế và phải trả cái giá là sinh mệnh của mình và cả công trình nghệ thuật của mình.
- Không có cái đẹp tách rời cái chân, cái thiện. Tác phẩm nghệ thuật không thể chỉ mang cái đẹp thuần túy, mà còn phải đem giá trị phục vụ nhân dân. Người nghệ sĩ phải có hoài bão lớn, có khát vọng sáng tạo những công trình vĩ đại cho muôn đời, nhưng cũng phải biết sử lí đúng đắn mối quan hệ giữa khát vọng đó với điều kiên thực tế của cuộc sống, với đòi hỏi của muôn dân.
- Xã hội phải biết tạo điều kiên sáng tạo cho các tài năng, vun đắp tài năng, quý trọng nâng nui những sản phẩm nghệ thuật đích thực. (1,0 điểm)
3. Kết luận (0,5 điểm)
Qua bi kịch của nhân vật Vũ Như Tô, Nguyễn Huy Tưởng gợi cho những suy tư sâu sắc về mối quan hệ giữa người nghệ sĩ với hoạt động sáng tạo nghệ thuật và hiện thực đời sống của nhân dân. (0,5 điểm)
Lưu ý chung cho toàn bài :
- Chỉ cho tahng điểm tối đa theo thang điểm trong trường hợp thí sinh khoogn nói đủ ý cần thiết, mà còn biết cách tổ chức bài văn, diễn đạt lưu loát, đúng văn phạm , không sai chính tả.
- Có thể chấp nhận cách sắp sếp ý không hoàn toàn giống với đáp án, nhưng phải có cơ sở khoa học hợp lí. Khuyến khích những kiến giải riêng thực sự có ý nghĩa, liên quan trực tiếp đến vân đề.