ĐỀ THI THỬ ĐẠI HỌC LẦN THỨ V (2011) - TRƯỜNG CHUYÊN ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
PHẦN I: BẮT BUỘC CHO MỌI THÍ SINH
Câu 1 (2 điểm) Thí sinh cần có các ý cơ bản sau:
- Xác định rõ "viết cho ai" và "viết làm gì", Hồ Chí Minh đã chọn một cách "viết như thế nào" hết sức hợp lí. Người trang trọng trích dẫn những câu nói nổi tiếng trong hai bản tuyên ngôn nổi tiếng của Pháp và Mĩ sẽ chứng tỏ mình tôn trọng, thấu hiểu đối thủ. Điều này buộc đối thủ phải có thái độ đúng đắn với mình, dân tộc mình (0,5 điểm)
- Từ "lẽ phải không ai chối được" về nhân quyền, người đã viết "suy rộng ra" về quyền dân tộc. Gắn quyền con người với quyền dân tộc là một vận dụng khôn khéo, linh hoạt của Bác. (0,5 điểm)
- Quan trọng hơn, Hồ Chí Minh tạo một cơ sở pháp lí vững chắc để tranh luận. Người đã sử dụng chính lí lẽ của kẻ thù để khóa họng chúng, buộc chúng phải mặc nhiên thừa nhận quyền độc, lập tự do, bình đẳng của dân tộc, nhân dân Việt Nam. Cơ sở pháp lí này chi phối toàn bộ hệ thống luận điểm, lí lẽ trong văn bản. Đồng thời, đây cũng là cách nâng cao vị thế của chính dân tộc với kẻ thù. . .
- Giọng văn trịnh trọng, cứng cỏi, tự tin (vào chân lí, chính nghĩa, nhân nghĩa. . .) cũng góp phần quan trọng tạo nên hiệu quả đấu tranh.
Câu 2 (3 điểm)
Học sinh có thể làm bằng nhiều cách khác nhau, nhưng phải đảm bảo các nguyên tắc cơ bản của một bài văn nghị luận xã hội. Ý chính cần có:
1. Những " lời đồn về ngày diệt vong trái đất" đang lan truyền bằng lời, qua các thông tin đại chúng, mạng xã hội. . . Gọi là "lời đồn" vì đây là những nguồn thông tin không chính thức, chưa có sở trường rõ ràng, lại về những điều chưa sảy ra. Tuy nhiên "lời đồn" này vẫn gây chú ý vì chạm tới một vấn đề không hề nhỏ đối với nhân loại, đó là ngày trái đất bị hủy diệt, tính mạng con người bị đe dọa. (0,5 điểm)
2. Trước lời đồn này, con người có những thái độ khác nhau: có người tin chắc chắn đó là sự thực sống trong tâm trạng hoang mang, lo sợ; có người không tin và cho rằng đây là lời đồn nhảm; có người bán tín bán nghi; tất nhiên có người không hề quan tâm . . . Lời đồn đoán này có nhiều nguyên nhân: sự tò mò, sự duy tâm,tinh thần trách nhiệm với tương lai, với môi trường trái đất, cũng có khi là yếu tố thương mại (bán sách/ báo) (1,0 điểm)
3. Chúng ta rút ra được nhiều điều từ những lời đồn đoán này về ngày diệt vong của trái đất:
- Khả năng của con người là vô tận, có những điều bí ẩn không thể giải thích được ngay . . .
- Không nên hoang mang, nhưng cũng không nên thờ ơ trước số phận của trái đất - ngôi nhà chung. Hãy coi đây là lời cảnh tình để mỗi cá nhân, tổ chức, quốc gia cùng nhận thức về những tác động do chính con người gây ra cho trái đất, tuyên truyền và hành động khẩn trương để bảo vệ rừng, nguồn nước, khí quyển . . .
- Nghiên cứu để tìm ra giải pháp bảo vệ con người trước những tai họa từ thiên nhiên một cách hợp lí nhất . . .
Lưu ý: Trong quá trình viết bài, thí sinh phải có những linh hoạt hợp lý, có thể là từ văn học, nghệ thuật, nhưng nên là những dẫn chứng thực tế và bản thân. Bài viết hay, ngoài việc đảm bảo hình thức, phải có sự chân thành, sâu sắc, xúc động . . .
Nếu viết quá ngắn hoặc quá dài so với yêu cầu của đề bài, giám khảo có thể trừ điểm.
PHẦN II: THÍ SINH CÓ THỂ CHỌN MỘT TRONG HAI CÂU SAU ĐÂY:
Câu III.a (5 điểm)
1. Giới thiệu khái quát về tác giả , tác phẩm
Chỉ ra những điểm chung: (1,0 điểm)
- Hai nhà văn đều là những người có trải nhiệm sâu sắc về hiện thực cuộc chiến đấu chống Mĩ, ác liệt của nhân dân Nam Bộ.
- Trong hai tác phẩm, hai nhân vật có điểm chung là:
* Những con người có tình yêu gia đình, quê hương, đất nước. . .
* Những con người có "Thù nhà, nợ nước "
* Vượt lên nỗi đau, họ tự nguyện chiến đấu anh dũng kiên cường, xứng đáng là những người anh hùng ưu tú . . . Các nhân vật này góp phần tạo nên chất sử thi ca ngợi chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong giai đoạn nóng bỏng và hào hùng.
2. Những nét riêng (1,5 điểm)
a) Nhân vật Việt: hiện lên vừa gần gũi, vừa bình thường, vừa có những nét phi thường, được đặt trong truyền thống gia đình vùng sống nước Nam Bộ.
- Có những nét hồn nhiên, vô tư, "lộc ngộc", giàu tình cảm, rất đáng yêu, dường như sinh ra để đối mặt với đau thương, súng đạn ( cách yêu quý chị, tranh giành với chị, mang ná cao su ra trận, sợ ma . . .)
- Mang phẩm chất của một người anh hùng nhỏ tuổi. Việt chiến đấu với kẻ thù bằng pháo - diệt một xe bọc thép của chúng; đến khi bị thương, lạc đồng đội, cậu đối mặt với đói khát, tuyệt vọng. . . nhưng vẫn kiên cường vượt qua tất cả.
- Việc được đặt vào tình huống truyện độc đáo, ngôn ngữ riêng để khai thức dòng tâm lí, tính cách sống động, đậm chất Nam Bộ. Truyện giàu chất trữ tình và màu sắc triết lý dung dị của cuộc sống. . .
-> Việt là hình tượng tiêu biểu cho người Nam Bộ bộc trực, dù tuổi nhỏ nhưng chí lớn, vượt nên nỗi đau thương mất mát để chiến đấu. Nhân vật vừa gần gũi đáng mến, lại vừa lớn lao, đáng trọng.
b) Nhân vật Tnú: Được xây dựng theo bút pháp lí tưởng hóa. Tnú như bước ra từ những trang sử thi đậm chất Tây Nguyên, gắn liền với truyền thống con người Tây Nguyên anh hùng:
- Sinh ra rồi lớn lên, Tnú như cây xà nu chịu nhiều vết thương cả thân thể và tâm hồn: mồ côi cha mẹ từ xớm, bản thân bị địch bắt và tra tấn nhiều lần, vợ và con bị giặc giết chết. . .
- Cũng giống cây xà nu, bất diệt bất khuất, Tnú đã luôn ý thức phấn đấu để đến với cách mạng. Tình yêu gia đình, quê hương, lòng căm hận với kẻ thù đã thôi thúc anh trở thành thủ lĩnh của dân làng, chiến đấu chống lại Mĩ - Ngụy giải phóng quê hương, thống nhất đất nước.
- Tnú được khắc họa hầu hết qua câu truyện của cụ Mết, qua lời kể ồ ồ trong ánh lửa bập bùng, trong sự song hành với câu xà nu và số phận, phẩm chất người Strá, người Tây Nguyên. Hình ảnh chi tiết, giọng điệu, ngôn ngữ. . . tác phẩm mang đậm chất Tây Nguyên và màu sắc sử thi.
-> Tnú là đại diện của người Tây Nguyên bất khuất, kiên cường viết tiếp những trang sử thi hào hùng của dân tộc mình.
3. Đánh giá khái quát (1,0 điểm)
- Những điểm gặp gỡ của hai nhâ vật đã tạo nên âm hưởng chung, có tình thống nhất cao của văn học kháng chiến với những nhiệm vụ lớn của đất nước.
- Những nét riêng lại tạo nên sự phong phú, đa dạng: phản ánh được hiện thực rộng lớn và cũng khẳng định được những sức sáng tạo độc đáo của mỗi nhà văn. Vì thế đến hôm nay, đây vẫn là hai trong số không nhiều tác phẩm viết trong chiến tranh vẫn được các bạn đọc yêu mến.
Câu III.b (5 điểm)
1. Giới thiệu khái quát về số phận, con người và thơ ca Hàn Mặc Tử; hoàn cảnh sáng tác bài thơ :Đây thôn Vĩ Dạ". Khẳng định bài thơ toát lên nhiều vẻ đẹp (ở cả hai phương diện nội dung và hình thức) (0,5 điểm)
2. Vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên và con người:
a) Cảnh:
- Thôn vĩ hài hòa, thanh khiết, tràn đầy sức sống trong buổi sớm mai
- Cảnh dòng sống, bến nước con đò . . . tràn ngập trong ánh nắng huyền hoặc . . .
b) Con người:
- Nét phúc hậu khỏa lhoawsn, ý nhị, duyên dáng của gương mặt "chữ điền" thấp toáng trong bóng tre trúc . . .
- Nét mơ hồ, hư ảo của dáng áo trắng tinh khiết của "khách", cuae "em".
c) Vẻ đẹp tâm hồn trữ tình: (1,5 điểm)
- Nỗi buồn, băn khoăn, phấp phỏng, . . . về sự xa cách chia li, về "tình ai có đậm đà".
- Ẩn đằng sau nỗi buồn ấy là tâm hồn nhạy cảm tha thiết yêu cái đẹp, khao khát cháy bỏng được "về chơi thôn Vĩ", về với cuộc đời tươi đẹp, khỏe khoắn, được yêu thương, sẻ chia.
d) Vẻ đẹp bút pháp bài thơ: vừa cổ điển, lại mang màu sắc tượng trưng và hơi hướng siêu thực rất hiện đại. Giàu chất họa, chất nhạc; câu hỏi tu từ, điệp từ "ai" giàu ý nghĩa. Bài thơ tạo được mạch ngầm cảm xúc, chân thực trôi chảy sau những khổ thơ có bức tranh rạn cỡ, siêu thực . . . (1,0 điểm)
3. Đánh giá khái quát (0,5 điểm)
- Bài thơ đánh thức những rung động thẩm mĩ, khơi dậy tình yêu cuộc sống, đậm chất nhân văn.
- Góp phần làm mới và phong phú cho phong trào Thơ mới.
Lưu ý:
- Trong bài NLVH, thí sinh phải thể hiện được kỹ năng tổ chức bài văn, viết câu, dùng từ cơ bản, chuẩn xác, tinh tế.
- Qua bài viết, thí sinh bộc lộ được năng lực cảm thụ vẻ đẹp nghệ thuật và tư tưởng của nhà văn.
- Khuyến khích những bài viết có sáng tạo, phát hiện mới mẻ . . . trừ điểm những lỗi cơ bản.