$2.$ Về nhân vật cô Hiền
a. Cốt cách người Hà Nội ở cô Hiền:
Nhân vật trung tâm của truyện ngắn là cô Hiền, một người Hà Nội bình thường. Cũng như những người Hà Nội bình thường khác, cô đã cùng Hà Nội, cùng đất nước trải qua nhiều biến động thăng trầm nhưng vẫn giữ được cái cốt cách người Hà Nội, cái bản lĩnh văn hóa của người Hà Nội.
- Cô sống thẳng thắn, chân thành, không giấu giếm quan điểm, thái độ của mình với mọi hiện tượng xung quanh.
Trước niềm vui kháng chiến thắng lợi, miền Bắc bắt tay vào xây dựng cuộc sống mới, cô nhận xét : "Vui hơi nhiều, nói cũng hơi nhiều"; "Theo cô, chính phủ can thiệp vào nhiều việc của dân quá, nào phải tập thể dục mỗi sáng, phải sinh hoạt văn nghệ mỗi tối, vợ chồng phải sống ra sao, trai gái yêu nhau như thế nào, thậm chí cả tiền công xá cho kẻ ăn người ở"....
- Không hề lãng mạn, viển vông, cô là người có đầu óc rất thực tế. Cô tính toán mọi việc trước sau rất khôn khéo và "đã tính là làm, đã làm là không thèm để ý đến những lời đàm tiếu của thiên hạ". Thời son trẻ, cô giao du với đủ loại thanh niên con nhà giàu, nghệ sĩ văn nhân, nhưng khi đã phải làm vợ, làm mẹ, "cô chọn bạn trăm năm là một ông giáo cấp tiểu học hiền lành, chăm chỉ." Cô sinh năm đứa con, đến cô con gái út, cố nói với chồng : "Từ nay sẽ chấm dứt chuyện sinh đẻ, bốn mươi tuổi rồi, nếu tôi và ông sống đến sáu chục thì con út đã hai mươi, có thể tự lập được, khỏi phải sống bám vào các anh chị".
- Cô bảo ban, dạy dỗ con cháu cách sống làm một người Hà Nội lịch sự, tế nhị, hào hoa, biết giữ gìn phẩm chất, giá trị của người Hà Nội. Cô dạy từ những việc làm nhỏ nhất "ngồi vào bàn ăn cô thường chú ý sửa chữa cách ngồi, cách cầm bát đũa, cách múc canh, cả cách nói chuyện trong bữa ăn" đến cái lớn nhất là quan niệm sống, lẽ sống : "Chúng mày là người Hà Nội thì cách đi đứng nói năng phải có chuẩn, không được tùy tiện, buông tuồng..... Tao chỉ dạy chúng nó biết tự trọng, biết xấu hổ....".
b. Suy nghĩ, cách ứng xử của cô Hiền trong từng thời đoạn của hiện thực Đất Nước : như mọi người khác, cuộc đời cô Hiền song hành cùng những chặng đường dài, những biến động lớn lao của đất nước. Ở đây, lịch sử dân tộc đã được soi sáng qua số phận, cách ứng xử của từng cá nhân. Là một con người, cô Hiền luôn giữ gìn phẩm giá, nhân cách, là một người công dân, cô chỉ làm những gì có lợi cho đất nước, vì vận mệnh sống còn của đất nước.
- Xuất phát từ lí tưởng cao đẹp xây dựng một xã hội nhân ái, không có cảnh người bóc lột người, chế độ mới chỉ trân trọng sự lao động sáng tạo của từng người, không chấp nhận hiện tượng ông chủ và kẻ làm thuê, vì thế sau hòa bình lập lại ở miền Bắc mới có chính sách cải tạo tư sản. Mặc dù có " bộ mặt rất tư sản, cách sống rất tư sản ", nhưng cô Hiền không phải học tập, cải tạo vì cô "không bóc lột ai cả". Cô mở của hàng bán đồ lưu niệm và tự tay làm ra các sản phẩm :"Hoa rất đẹp, bán rất đắt.... chỉ có một mình cô làm, các e thì chạy mua vật liệu....". Cô không đồng ý cho chồng mua máy in và thuê thợ làm chỉ vì cô muốn góp phần vào việc thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng và chính phủ để nhanh chóng khôi phục đất nước sau chiến tranh.
- Bước vào cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước, cô vô cùng thương con, lo lắng cho con nhưng sẵn sàng cho con ra trận như những thanh niên khác và mình cũng được vui buồn lo âu như những bà mẹ việt Nam khác. Trước việc đứa con đầu tình nguyện xin đi đánh Mĩ, cô nói : "Tao đau đớn mà bằng lòng, vì tao không muốn nó sống bám vì sự hi sinh của bạn. No dám đi cũng là biết tự trọng". Ba năm sau đứa e theo bước anh, cũng đòi vào chiến trường, cô bày tỏ thái độ của mình : "Tao không khuyến khích, cũng không ngắn cản, ngăn cản tức là bảo nó tìm đường sống để các bạn nó phải chết, cũng là một cách giết chết nó.... Tao cũng muốn được sống với các bà mẹ khác, hoặc sống cả hoặc chết cả, vui lẻ thì có hay hớm gì". Suy nghĩ bình dị như thế của cô Hiền là suy nghĩ của một người thiết tha yêu nước.
- Hoàn toàn có lí và rất sâu sắc, khi tác giả cho cô Hiền là "một hạt bụi vàng" của Hà Nội. "Hạt bụi" là một vật rất nhỏ bé, tầm thường, ít ai nhận thấy, nghĩa là chẳng có giá trị gì. Có điều, là "hạt bụi vàng" thì dù rất nhỏ bé nhưng lại mang giá trị quý báu. Nhiều "hạt bụi vàng" hợp lại sẽ thành "áng vàng" chói sáng. Cô Hiền là một người Hà Nội bình thường, vô danh, nhưng ở cô thấm sâu những cái tinh hoa trong bản chất người Hà Nội; những người Hà Nội như cô đã là "những hạt bụi vàng lấp lánh đâu đó ở mỗi góc phố Hà Nội", tất cả đang "bay lên cho đất kinh kì chói sáng những áng vàng". "Áng vàng" ấy là phẩm giá người Hà Nội, là cái truyền thống, cốt cách người Hà Nội, Hà Nội linh thiêng và hào hoa, Hà Nội văn hiến nghìn năm.
$3.$ Kết luận
Vơi nhân vật cô Hiền, tác phẩm đi sâu vào cuộc đời và tâm hồn một người Hà Nội bình thường để phản ánh hiện thực lịch sử dân tộc trên những chặng đường cách mạng, kháng chiến, xây dựng cuộc sống mới, từ đó nêu bật phẩm chất cao đẹp của con người Hà Nội, con người Việt Nam.