Các ý chính
* Giới thiệu chung về tác phẩm
- Tô Hoài là nhà văn lớn có nhiều thành tựu khi viết về đề tài miền núi. Vợ chồng A Phủ là truyện ngắn rút từ tập Truyện Tây Bắc $(1953)$ của ông.
- Truyện Vợ chồng A Phủ đã thể hiện một cách xúc động cuộc sống tủi nhục của đồng bào miền núi Tây Bắc dưới ách phong kiến, thực dân và tinh thần đấu trânh của họ để tự giải phóng. Tác phẩm có giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo sâu sắc.
* Phân tích nhân vật Mỵ
- Mỵ là nhân vật chính của tác phảm, được nhà văn khắc họa một cách đậm nét, nhát là đoạn đời từ khi cô bị bắt về làm con dâu gạt nợ cho nhà thống lý Pá Tra cho đến khi cô trốn khỏi Hồng Ngài.
- Thân phận lầm con dâu gạt nợ (mà thực ra là nô lệ) của Mỵ trong nhà thống lý Pá Tra:
+ Mỵ vốn là một cô gái trẻ, đẹp, có tài thổi sáo, yêu đời và đã có người yêu. Về làm con dâu gạt nợ, Mỵ bị cha con thống lý Pá Tra đối xử không khác gì đối với con vật, thậm chí không bằng con vật nữa là khác.
Suốt ngày Mỵ chỉ "quay sợi, hái cỏ ngựa, dệt vải, chẻ củi, đo cõng nước..." Lúc nào Mỹ cũng "cúi mặt, mặt buồn rười rượi" sống cam chịu, mỗi ngày "càng không nói", cứ "lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa"...
+ Vốn là một cô gái khao khát tình yêu, có sức sống mãnh liệt nên trong hòa cảnh này Mỵ vô cùng đau khổ. Mỵ đã định ăn lá ngón tự tử nhưng vì thương bố nên lại thôi.
+ Sống trong cái địa ngục trần gian ấy, tâm hồn Mỵ dường như đã bị chai đi, Mỵ như đã chết về mặt tinh thần. Ở "lâu trong cái khổ, Mỵ quen khổ rồi"... Căn buồng nơi Mỵ ở tù túng, âm u, lạnh lẽo, chỉ có một ô cửa sổ trăng trắng.
- Sức sống tiềm tàng, khát vọng về tình yêu, hạnh phúc, về cuộc sống tự do của Mỵ:
+ Sống cuộc sống âm thầm, tủi nhục nhưng ở đáy sâu của tiềm thức trong tâm hồn Mỵ vẫn le lói những khát vọng sống, chỉ chờ dịp là bùng lên mạnh mẽ.
Tâm trạng và hành động của Mỵ khi Tết đến xuân sang: cách uống rượu "ực từng bát, nghe tiếng sáo gọi bạn", nhẩm theo lời hát... trong khoảnh khắc như được sống lại cái quá khứ lúc còn là con gái, còn tự do. Từ đó thôi thúc cô tới hành động "tháo cũi sổ lồng" để đi chơi xuân...
Ngay cả khi bị A Sử trói đứng... Mỵ vẫn nghe tiếng sáo đưa Mỵ đi theo những cuộc chơi, dường như quên đi tình trạng bi thảm, đao đớn về thể xác.
- Hành động cắt dây trói cứu sống A Phủ:
+ Đây là một sự táo bạo, có ý nghĩa quyết định cuộc đời Mỵ. Hành động này là tự giác, có ý thức hay là tự phát? Hình như có cả hai. Nhưng điều quan trọng cần nói hơn đó chính là kết quả biểu hiện tất yếu của một sức sống vốn đã tiềm tàng tiềm ẩn ở Mỵ trước đó.
Diễn biến tâm lý của Mỵ trong đêm cởi trói cho A Phủ: từ chỗ vô cảm, vô thức đến chỗ trông người mà ngẫm đến ta... rồi quyết định cởi trói cho người thanh niên khốn khổ ấy và đồng thời chạy trốn cùng A Phủ.
* Giá trị hiện thực và giá trị nhan đạo của tác phẩm
- Giá trị hiện thực
Vợ chồng A Phủ có một giá trị hiện thực sâu sắc. Tác phẩm đã phản ánh một cách cụ thể, chân thật, sinh động bức tranh hiện thực về cuộc sống đầy đau khổ, tủi nhục của người dân miền núi dưới chế độ thực dân phong kiến.
- Giá trị nhân đạo
+ Vợ chồng A Phủ tập trung tố cáo và vạch trần tội ác của bọn thực dân phong kiến đối với người dân miền núi.
+ Vợ chồng A Phủ là tiếng nói thông cảm của tác giả đối với những cuộc đời, những số phận bất hạnh bị mất quyền sống.
+ Vợ chồng A Phủ đã chứng minh được một điều kỳ diệu là dẫn khốn khổ, cùng cực đến đâu, mọi thế lực thống trị cũng không giết được sức sống bất diệt của con người. Tác phảm đã vạch ra con đường giải phóng cho những người bị áp bức giành lại quyền sống cho mình.