1. Giới thiệu tác phẩm: Đôi mắt (1948) là tác phẩm có vị trí quan trọng trong văn nghiệp của Nam Cao sau cách mạng đồng thời cũng là tác phẩm xuất sắc của văn học Việt Nam thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp. Đánh giá về Đôi mắt,Tô Hoài đã coi đây là một "tuyên ngôn nghệ thuật của lớp nhà văn tiền chiến"
Tất cả ý nghĩa sâu sắc của Đôi mắt được thể hiện tập trung ở nhân vật Hoàng - nhân vật chính của tác phẩm
2. Phân tích nhân vật Hoàng
a. Toàn bộ câu chuyện xoay quanh cuộc gặp gỡ giữa Hoàng và Độ tại một vùng quê kháng chiến. Hoàng là một nhà văn sống ở Hà Nội cùng gia đình chạy loạn về nông thôn. Độ vốn là một nhà văn Hà Nội nay đang tham gia công việc của cách mạng,của kháng chiến. Độ đến thăm Hoàng với ý định động viên nhà văn này tham gia công việc của kháng chiến. Nhưng khi được nghe Hoàng kể lại những điều "mắt thấy tai nghe" về người nông dân,về cuộc kháng chiến đang diễn ra. ĐỘ đành giữ kín ý định của mình. Qua câu chuyện giữa hai người,qua cái nhìn của Độ,nhân vật Hoàng dần dần hiện ra thật sống động,toàn vẹn đầy cá tính
b. Lai lịch của Hoàng được tác giả miêu tả qua một số chi tiết tiêu biểu: là một nhà văn cũng là tay "chợ đen" có tài,sống phong lưu,có cá tính xấu "hay đá bạn"...
c. Hình dáng của Hoàng cũng đầy ấn tượng (có thể nêu một số chi tiết miêu tả hình dáng nhân vật...)
d. Điều đáng nói nhất,chỗ yếu nhất của HOàng là vấn đề "đôi mắt"
- Dưới "đôi mắt" Hoàng,quần chúng (cụ thể là người nông dân) toàn là những người "vừa ngố vừa nhặng xị" (chọn đưa một số dẫn chứng tiêu biểu và phân tích...) chứng tỏ ở anh cái nhìn phiến diện,siêu hình về người nông dân. Hoàng không thể nhận ra phần tốt đẹp trong bản chất của họ.
- Với "đôi mắt" lệch lạc,phiến diện chỉ thấy cái xấu của người nông dân. Hoàng còn ít nhiều cường điệu hóa,hài hước hóa để chế giễu người nông dân một cách khinh bạc,tàn nhẫn (khi kể về người nông dân "nỗi khinh bỉ của anh ta phì cả ra ngoài theo cách bĩu môi...mũi anh ta nhăn lại như người ngửi thấy mùi xác thối")
Chỉ thấy cái xấu của người nông dân - lực lượng chính của cuộc kháng chiến - Hoàng tất nhiên mất niềm tin vào họ và mất niềm tin vào cuộc kháng chiến.
Hoàng còn một niềm tin ở lãnh tụ. Tuy nhiên,niềm tin ấy cũng thật ngây thơ và ấu trĩ
d. Vấn đề "đôi mắt" của Hoàng có liên quan và là hệ quả lối sống ích kỉ tách rời với cuộc sống của quần chúng,của quần chúng,của đất nước ở anh (nêu những dẫn chứng về cuộc sống của vợ chồng Hoàng khi về sống ở nông thôn và phân tích)
3. Hoàng là nhân vật văn học chân thật,một loại nhân vật tư tưởng sâu sắc.
Nhân vật không đơn điệu,xơ cứng mà rất sống động,vừa có sức khái quát vừa có cá tính sống động nhờ tài năng khắc họa chân dung sắc sảo của Nam Cao