Phân tích diễn biến tâm trạng nhân vật Chí Phèo (truyện ngắn "Chí Phèo" của Nam Cao) từ buổi sáng sau khi gặp thị Nở đến khi kết thúc cuộc đời để thấy rõ bi kịch của nhân vật này.

* Khái quát về tác giả, tác phẩm và bi kịch của nhân vật
        a) Nam Cao $(1917 - 1951)$ là nhà văn hiện thực xuất sắc tràn đầy tinh thần nhân đạo. Sáng tác của ông trước Cách mạng xoay quanh hai đề tài chính là nông dân nghèo và trí thức nghèo. Bao trùm là nỗi đau đớn dai dẳng trước tình trạng nhân cách con người bị hủy hoại. Khuynh hướng hiện thực đào sâu vào thế giới tâm lý.
        b) Truyện ngắn Chí Phèo là kiệt tác của Nam Cao. Thuộc đề tài người nông dân nghèo. Là kết tinh khá đầy đủ cho nghệ thuật Nam Cao. Tác phẩm viết về tấn bi kịch của nhân vật Chí Phèo. Bi kịch của Chí Phèo gồm hai bi kịch tiếp nối. Trước hết, là bi kịch tha hóa: từ một người lương thiện bị biến thành kẻ bất lương, thậm chí thành quỷ dữ; tiếp nối là bi kịch bị từ chối quyền làm người.
        Đoạn mô tả Chí Phèo từ buổi sáng sau khi gặp thị Nở đến khi kết thúc cuộc đời là bi kịch thứ hai.
       * Phân tích cụ thể diễn biến tâm trạng Chí Phèo
        a) Trước hết là sự thức tỉnh. Bắt đầu là tỉnh rượu, sau đó mới tỉnh ngộ. Tỉnh rượu: những cảm nhận về không gian (căn lều của mình), về cuộc sống xung quanh (những âm thanh hàng ngày của cuộc sống) và về tình trạng thê thảm của bản thân (già nua, cô độc, trắng tay). Tỉnh ngộ: được thị Nở chăm sóc thì cảm động trước tình người. Chí nhận ra thực tế đau lòng là mình chưa từng được chăm sóc như thế. Chú ý chi tiết bát cháo hành và Chí Phèo khóc. Cần thấy đó là dấu hiệu của nhân tính bị vùi lấp đang trở về.
         b) Sau đó là niềm hy vọng. Ước mơ lương thiện trở về. Thèm lương thiện. Đặt hy vọng lớn vào thị Nở. Hình dung về tương lai sống cùng thị Nở. Ngỏ lời với thị Nở. Trông đợi thị Nở về xin phép bà cô. Cần thấy khát khao lương thiện và hy vọng này là biểu hiện mạnh mẽ nhất của nhân tính trong Chí Phèo.
       c) Tiếp đó là những thất vọng và đau đớn. Bà cô không cho thị Nở lấy Chí Phèo. Thị Nở từ chối. Chí chạy theo nắm lấy tay thị Nở như là nỗ lực cuối cùng để níu thị lại với mình. Thị đẩy Chí ngã, tỏ sự cắt đứt dứt khoát. Đau đớn và căm hận mù quáng, Chí nguyền sẽ giết chết bà cô thị Nở và thị Nở.
        d) Cuối cùng là trạng thái phẫn uất và tuyệt vọng. Chí về nhà uống rượu (chi tiết càng uống càng tỉnh). Ôm mặt khóc rưng rức (chi tiết: hơi cháo hành), đó là đỉnh điểm của bi kịch tinh thần trong Chí Phèo. Đau đớn cùng cực thì xách dao đi (chi tiết: miệng vẫn nói đâm chết "nó" mà chân lại đi đến nhà bá Kiến). Dõng dạc đòi lương thiện. Thấy rõ tình thế đầy bi kịch của mình là "không thể còn lương thiện được nữa", Chí Phèo giết bá Kiến rồi tự sát. Cần làm rõ tính chất bế tắc và các chi tiết dự báo về sự tiếp diễn của tấn bi kịch này.
* Kết luận
        Đó là bi kịch của con người "sinh ra là người mà không được làm người". Thể hiện sự cảm thông sâu sắc của Nam Cao với khát vọng lương thiện trong con người và sự bế tắc của những khát vọng trong hiện thực xã hội ấy.