1. Giới thiệu chung
- Vợ chồng A Phủ in trong tập Truyện tây Bắc (1953) là kết quả của một chuyến đi thực tế Tây Bắc của Tô Hoài. Truyện kể về cuộc đời Mị và A Phủ ở Hồng Ngài với những ngày đen tối và những tháng ngày tươi sáng, đầy hi vọng.
- Nhân vật Mị được tác giả tập trung khắc họa với sức sống tiềm tàng, mạnh mẽ, vượt lên kiếp sống đầy đau khổ, tủi nhục, hướng tới cuộc sống mới của người dân nghèo miền núi; đề cao bản chất tốt đẹp và khẳng định sức sống mãnh liệt của con người
2. Con người tốt đẹp bị đày đọa
a. Mị có phẩm chất tốt đẹp
- Mị là một thiếu nữ xinh đẹp, tài hoa, hồn nhiên, yêu đời. Cô không những chăm chỉ làm ăn mà còn yêu tự do, ý thức được quyền sống của mình
- Phẩm chất tốt đẹp của Mị là giàu lòng vị tha, đức hy sinh: Mị thà chết còn hơn sống khổ nhục, nhưng rồi Mị chấp nhận sống khổ nhuc còn hơn là bất hiếu, còn hơn là thấy cha mình già yếu vẫn phải chịu bao nhục nhã, khổ đau
b. Mị bị đày đọa cả về thể xác và tinh thần
- Mang danh là con dâu thống lý, vợ của con quan nhưng Mị lại bị đối xử như một nô lệ
- Mị ở nhà chồng mà như ở địa ngục với công việc triền miên. Mị sống khổ nhục hơn cả súc vật, thường xuyên bị A Sử đánh đập tàn nhẫn. Mị sống như một tù nhân trong một căn buồng chật hẹp, tối tăm
- Trong cuộc sống tù hãm, Mị vô cùng buồn tủi, uất ức. Muốn sống cũng chẳng được sống cho ra người, muốn chết cũng không xong, dường như Mị bất đầu chấp nhận thân phận khốn khổ, sống như cái bóng, như "con rùa nuôi trong xó cửa"
3. Sức sống tiềm tàng, mạnh mẽ
a. Tâm trạng, hành động của Mị trong ngày hội xuân ở Hồng Ngài
- Bên trong hình ảnh "con rùa nuôi trong xó cửa" vẫn đang còn một con người khao khát tự do, khao khát hạnh phúc. Gió rét dự dội cũng không ngăn được sức xuân tươi trẻ trong thiên nhiên và con người, tất cả đánh thức tâm hồn Mị. Mị uống rượu để quên hiện tại đau khổ. Mị nhớ về thời con gái. Mị sống lại với niềm say mê yêu đời của tuổi trẻ. Trong khi đó tiếng sáo từ chỗ là hiện tượng ngoại cảnh đã đi sâu vào tâm tư Mị
- Mị thắp đèn như thắp lên ánh sáng chiếu rọi vào cuộc đời tăm tối. Mị chuẩn bị đi chơi nhưng bị A Sử chói lại; tuy bị trói nhưng Mị vẫn tưởng tượng và hành động như một người tự do. Mị vùng bước đi
b. Tâm trạng, hành động của Mị trong đêm cuối cùng ở nhà Pá Tra
- Mới đầu thấy A Phủ bị trói, Mị vẫn thản nhiên. Nhưng đêm ấy, Mị thấy dòng nước mặt trên má A Phủ, nhớ lại cảnh ngộ của mình trong đêm mùa xuân năm trước. Mị đồng cảm, thương xót cho A Phủ. Phân tích nét tâm lý: Mị thấy cái chết sắp tới với A Phủ là oan ức, phi lý; Mị không sợ hình phạt cua Pá Tra; ý thức căm thù và lòng nhân ái giúp Mị thắng nỗi sợ hãi, biến Mị thành con người dũng cảm trong hành động cắt dây trói cứu A Phủ
- Ngay sau đó, Mị đứng lặng trong bóng tối với bao giằng xé trong lòng. Nhưng rồi khát vọng sống trỗi dậy thật mãnh liệt, Mị vụt chạy theo A Phủ, đến với tự do
4. Khát quát
- Với bút pháp hiện thực sắc sảo, nghệ thuật phân tích tâm lý tinh tế. Tô Hoài đã xây dựng thành công nhân vật Mị
- Cuộc đời đau khổ, tủi nhục của Mị có ý nghĩa tiêu biểu cho kiếp sống khốn khổ của người dân miền núi dưới ách thống trị của các thế lực phong kiến và thực dân
- Nhưng có áp bức, có đấu tranh, nhân vật Mị chính là điển hình cho sức sống tiềm tàng, sức vươn lên mạnh mẽ của con người từ trong hoàn cảnh tăm tối hướng tới ánh sáng của nhân phẩm và tự do