1. Giới thiêu chung
- Đôi mắt là một truyện ngắn xuất sắc của Nam Cao sau cách mạng tháng Tám và được coi là một "tuyên ngôn nghệ thuật" của tác giả và những nhà văn cùng thế hệ với ông
- Trong tác phẩm, hai nhân vật văn sĩ Hoàng và Độ la fhai tính cách trái ngược, thể hiện hai quan điểm đối lập nhau về nhiều phương diện, đặc biệt trong tính cách người nông dân
2. So sánh cách nhìn của hai nhân vật Hoàng và Độ
a. Cách nhìn của Hoàng
- Hoàng có cái nhìn khinh miệt định kiến đối với người nông dân (Hoàng thấy họ đều ngu độn, lỗ mãng, ích kỉ, tham lam, bần tiện, còn những người làm công tác ủy thì vừa ngố vừa nhặng xị...Hoàng cười gắn, nỗi khinh bỉ...phì cả ra ngoài...khi nói về họ). Cái nhìn của HOàng phiến diện chỉ thấy hiện tượng mà không nhận ra bản chất
- Hoàng không nhận thức được vai trò của người nông dân, mà chỉ tyệt đối hóa vai trò của lãnh tụ, độc lập vị nhân và quần chúng
b. Cách nhìn của Độ
- Trước cách mạng , giống như Hoàng Độ cũng gần như thất vọng về người nông dân, thấy họ dốt nát, nheo nhếch, nhát sợ, nhịn nhục. Anh nghi ngờ "sức mạnh quần chúng"
- Sau cách mạng, nhờ sống gắn bó với người nông dân ĐỘ ngày càng nhận thức đúng đắn và sâu sắc về họ. Anh thừa nhận những người nông dán có những hạn chế, nhưng anh biết cảm thông, và hơn nữa phát hiện ra bản chất của họ. Anh nhận thấy sự biến chuyển tích cực của người nông dân khi họ tham gia cuộc kháng chiến vì độc lập dân tộc của dân tộc cũng là vì hạnh phúc, tự do của mình
3. Kết luận
Qua Hoàng và Độ, Nam Cao đã phê phán cách nhìn cũ lệch lạc, phiến diện và khẳng định cách nhìn mới đúng đắn, toàn diện. Từ đó, nhà văn đã đưa ra vấn đề hết sức có ý nghĩa chỗ đứng, lập trưởng quan điểm của người cầm bút