Tóm tắt truyện ngắn Số phận con người của nhà văn M,Sô-lô-khốp :
Mùa xuân năm $1946$ trên đường đi công tác, tác giả gặp anh lái xe An-đrây Xô-cô-lốp và bé Va-ni-a chừng $5-6$ tuổi bên bến đò. Nhân dịp này, An-đrây Xô-cô-lốp đã kể cho tác giả nghe về cuộc đời đau khổ của mình....
- Khi chiến tranh bùng nổ, anh ra trận, để lại vợ và ba con ở hậu phương. Chiến đấu chừng một năm, anh bị thương hai lần vào tay và chân. Tiếp đó là hai năm bị đọa đày trong các trại tập trung của phát xít Đức. Năm $1944$, bọn phát xít,bị thua to trên mặt trận Xô- Đức, buộ phải dùng cả tù binh làm lái xe. Nhân cơ hội đó, An-đrây Xô-cô-lốp đã cướp xe, bắt sống tên trung tá phát xít chạy thoát về phía Hồng quân. Mãi lúc ấy anh mới biết vợ và hai con gái anh đã bị bom phát xít giết hại từ giữa năm $1942$. A-na-tô-li, con trai anh, một học sinh giỏi toán, giờ là đại úy pháo binh. Hai cha con cùng tiến đánh Béc-lin, sào huyệt của bọn phát xít. Đúng ngày $9$ tháng $5$ năm $1945$, ngày chiến thắng, một tên thiện xạ Đức đã bắn chết A-na-tô-li, đứa con trai yêu quý, niềm hi vọng cuối cùng của anh.
- Kết thúc chiến tranh, Xô-cô-lốp không dám trở lại quê nhà. Anh đến chỗ của một đồng đội cũ, xin làm lái xe cho một đội vận tải. Tình cờ, anh gặp chú bé Va-ni-a. Bố mẹ đều chết trong chiến tranh, chú bé bơ vơ không nơi nương tựa. Anh nhận va-ni-a làm con. Chú bé ngây thơ tin rằng Xô-cô-lốp là bố đẻ của mình. Xô-cô-lốp yêu thương, chăm sóc chú bé thật chu đáo và xem nó là nguồn an ủi, là niềm vui lớn của đời mình. Tuy nhiên, anh vẫn bị ám ảnh bởi nỗi đau trong chiến tranh. Đêm đêm, anh vẫn mơ thấy vợ và các con của mình, "thức giấc thì gối đẫm nước mắt".....
Một chuyện rủi ro xảy xa, anh lái xe đụng phải con bò nên bị thu hồi bằng lái xe, phải chuyển sang làm thợ mộc. Nỗi đau buồn trong chiến tranh cứ ám ảnh khiến anh phảu thay đổi chỗ ở, "hai cha con cứ cuốc bộ khắp nước Nga", Dù vậy, anh vẫn cố giấu không cho bé Va-ni-a biết được tâm trạng đau khổ của mình.