Tóm tắt "Rừng Xà Nu"
Sau
3 năm đi “lực lượng”, Tnú về thăm làng. Bé Heng gặp anh ở con nước lớn
dẫn anh về. Con đường cũ, hai cái dốc, rừng lách chằng chịt hố chông,
hầm chông, giàn thò sắc lạnh. Mặt trời chưa tắt thì anh về đến làng. Cụ
Mết già làng và bà con dân làng reo lên mừng rỡ. Cụ Mết đưa anh về nhà
ăn cơm. Từ nhà ưng vang lên một hồi, ba tiếng mõ dài, cả lũ làng cầm
đuốc kéo tới nhà cụ Mết gặp Tnú. Có ông bà già. Nhiều trai tráng và lũ
con gái. Đông nhất là lũ trẻ con. Có cả cô Dít, em gái Mai, nay là bí
thư chi bộ kiêm chính trị viên xã hội. Ai cũng muốn ngồi gần anh Tnú.
Dít thay mặt lũ làng xem giấy có chữ ký chỉ huy cho phép Tnú về thăm
làng một đêm. Quanh bếp lửa rộn lên: “Tốt lắm rồi!” “Một đêm thôi, mai
lại đi rồi, ít quá, tiếc quá!”. Rồi cụ Mết kể lại cuộc đời Tnú cho lũ
làng nghe. Tiếng nói rất trầm. “Anh Tnú đó, nó đi Giải phóng quân đánh
giặc… Đời nó khổ, nhưng bụng nó sạch như nước suối làng ta”. Anh Xút bị
giặc treo cổ, bà Nhan bị giặc chặt đầu, nó và em Mai đi vào rừng nuôi
anh Quyết cán bộ. Anh dạy nó học chữ. Nó học chữ thì hay quên nhưng đi
rừng làm liên lạc thì đầu nó sáng lạ lùng. Nó vượt thác, xé rừng mà đi,
lọt tất cả vòng vây của giặc. Một lần Tnú vượt thác Đắc nông thì bị giặc
bắt, bị tra tấn, bị đầy đi Kông Tum. Ba năm sau, Tnú vượt ngục trốn về,
lưng đầy thương tích. Tnú đọc thư tuyệt mệnh của anh Quyết gửi cho dân
làng Xô Man trước khi anh tử thương. Tnú đi bộ lên núi Ngọc Linh đem về
một gùi đá mài. Đêm đêm làng Xô Man thức mài vũ khí. Thằng Dục chỉ huy
đồn Đắc Hà đưa lũ ác ôn về vây ráp làng. Tiếng kêu khóc vang dậy. Cụ Mết
và trai tráng lánh vào rừng, bí mật bám theo giặc. Bọn giặc đã giết
chết mẹ con Mai. Tay không ra cứu vợ con, Tnú bị giặc bắt. Chúng lấy
nhựa xà nu đốt cháy 10 ngón tay anh. cụ Mết và lũ thanh niên từ rừng
xông ra, dùng mác, và rựa chém chết tất cả 10 tên ác ôn. Thằng Dục ác ôn
và xác lũ lính ngổn ngang quanh đống lửa trên nhà ưng. Từ đó, làng Xô
Man ào ào rung động. Và lửa cháy khắp rừng. Sau đó, Tnú ra đi tìm cách
mạng…”
Cụ Mết ngừng kể, rồi hỏi Tnú đã giết được mấy thằng Diệm, mấy thằng Mĩ
rồi? Anh kể chuyện đánh đồn, xông xuống hầm ngầm dùng tay bóp chết thằng
chỉ huy… thằng Dục, “đúng chớ… chúng nó đứa nào cũng là thằng Dục!”.
Mưa rơi nặng hạt. Không ai nhận thấy đêm đã khuya. Sáng hôm sau cụ Mết
và Dít tiễn Tnú lên đường. Ba người đứng nhìn những rừng xà nu nối tiếp
chạy đến chân trời…