Chủ nghĩa hiện đại
Thuật ngữ dùng để chỉ chung các trường phái văn nghệ phương Tây hiện đại như chủ nghĩa vị lại, chủ nghĩa tượng trưng, chủ nghĩa siêu thực, chủ nghĩa hiện sinh, tiểu thuyết dòng ý thức (những chủ nghĩa này xem sau), tiểu thuyết mới...
Đây là một trào lưu triết học - mĩ học trong văn nghệ thế kỉ XX, phản ánh sự khủng hoảng của thế giới tư bản và hệ ý thức do nó tạo ra.
Cơ sở tư tưởng của chủ nghĩa hiện đại là triết học Nitsơ, Becxông, Hutxen, học thuyết Phrơt và chủ nghĩa hiện sinh của Hâyđegơ. Tất cả những "chủ nghĩa" và học thuyết này đều lấy những cách giải thích khác nhau theo lối chủ quan chủ nghĩa để đối lập với chủ nghiã duy lí của tư sản trong việc nhận thức thực tại.
Về nguyên tắc mĩ học, chủ nghĩa hiện đại phủ nhận chủ nghĩa hiện thực trong văn nghệ thuật. Nó cho rằng chủ nghĩa hiện thực đã bị vượt qua và không còn phù hợp với cái nhìn hiện đại về thế giới. Nó gạt bỏ việc tìm hiểu, nhận thức của cuộc sống qua sự nghiên cứu các quan hệ hiện thực giữa con người với xã hội và giữa con người với nhạu.
Ở phương Tây, chủ nghĩa hiện đại thường được đồng nhẩt với khái niệm "cách mạng nghệ thuật" đã làm phong phú thêm hệ thống các phương tiện tạo hình như "dòng ý thức", độc thoại nội tâm, sự lắp ghép các liên tưởng, sự tương giao của kí ức v.v... Tuy nhiên những thứ này các nhà văn hiện thực thế kỉ XIX và XX cũng đã và đang tìm tòi để thể nghiệm không kém phần tích cực. Chỉ khác nhau ở chỗ các nhà văn hiện thực thì dùng những cái đó để nghiên cứu thể hiện con người một cách sâu sắc đa dạng hơn trong mối quan hệ với xã hội và quá trình lịch sử, còn các nhà văn theo chủ nghĩa hiện đại thì lại dùng chúng để thể hiện tư tưởng về sự tuần hoàn vô nghĩa của kinh nghiệm đời sống, về sự phân lập phổ biến như một quy luật tồn tại, và sự bất lực của cá nhân trong việc đối lập với số phận của mình. Quan niệm mĩ học này đã đưa những tìm tòi trên đây của chủ nghĩa hiện đại tới lối tiếp cận hình thức chủ nghĩa với cuộc sống. V.d: thi pháp, được họ quan niệm như là cách xây dựng một hiện thực nghệ thuật rất ít có liên hệ với thực tại khách quan. Về thực chất, đấy là sự chối bỏ trách nhiệm của nghệ thuật trong quan hệ với xã hội và lịch sử.
Tất nhiên trong số các nhà văn thuộc các trường phái hiện đại chủ nghĩa có những người thực sự có tài năng như G. Giôix (1882-1941, Ailen), F.Kafka (1883-1924, Áo gốc Tiệp), M. Pruxt (1871-1922, Pháp), Gi. P. Xactơrơ (1905-1980), A.Camuy (1913-1960, Pháp),... X. Becket (1960-?, Ailen)...
Cần chú ý thêm, trong các nền văn học viết bằng tiếng Tây Ban Nha, thuật ngữ chủ nghĩa hiện đại có một ý nghĩa khác. Đó là một khuynh hướng tiến bộ của các nhà văn ở Mĩ Latinh cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX chủ trương khắc phục tính chất tỉnh lẻ của nền văn hoá nghệ thuật các nước nổi tiếng Tây Ban Nha, làm cho nó tiếp cận được với các khuynh hướng mới của văn học châu Âu đương thời và đem đến cho các nền văn học Mĩ Latinh tính độc đáo dân tộc.