Hoàn cảnh sáng tác bài thơ "Đây thôn Vĩ Dạ"
Bài
thơ "Đây thôn Vĩ Dạ" tiêu biểu cho những vần thơ sáng trong mĩ lệ đặc
biệt hiếm có trong thế giới nghệ thuật của Hàn Mặc tử. Được biết trong
thời gian làm công nhân sở Đạc Điền Quy Nhơn, Hàn thầm yêu Hoàng Kim Cúc
– con gái ông chủ sở, cô gái Huế chơi đàn nguyệt rất hay. Nhà hai người
ở gần nhau, cùng đi chung một lối sau đó Hoàng Cúc theo cha về Vĩ Dạ -
một vùng quê thơ mộng ở ngoại ô Huế. Hoàng Cúc là người yêu trong đơn
phương, lặng thầm của Hàn thi sĩ. Mùa hè 1939 người anh họ của Hoàng Cúc
là Hoàng Tùng Ngâm (bạn Hàn Mặc tử) viết thư về Huế báo cho Cúc biết Tử
mắc bệnh nan y và đang điều trị tại trại phong Tuy Hoà, khuyên Cúc viết
thư thăm Tử để an ủi một tâm hồn trong trắng bất hạnh. “Thay vì viết
thư thăm tôi gửi bức ảnh phong cảnh vừa bằng cái danh thiếp. Trong ảnh
có mây, có nước, có cô gái chèo đò với chuyến đò ngang, có mấy khóm tre,
có cả ánh trăng hay ánh mặt trời chiếu xuống nước. Tôi viết sau tấm ảnh
mất lời thăm hỏi Tử rồi nhờ Ngâm trao lại. Sau một thời gian tôi nhận
được bài thơ "Đây thôn Vĩ Dạ" và một bài nữa do Ngâm gửi về” (Thư Hoàng
Cúc gửi Quách Tấn ngày 15/10/1971). Chính Hoàng Cúc cũng không ngờ “trí
tưởng tượng của thi nhân quá khác thường”
Bài thơ lúc đầu có tựa đề “Ở đây thôn Vĩ Dạ” và được in trong tập “Thơ
Điên”. Đây là thi phẩm đựơc xếp vào hàng kiệt tác của thơ ca lãng mạn
Việt Nam 30-45, là một bức tranh tuyệt đẹp về Vĩ Dạ và xứ Huế được thêu
dệt bằng những xúc cảm lãng mạn, trí tưởng tượng phong phú của một tâm
hồn nghệ sĩ giàu mộng mơ, yêu tha thiết cảnh sắc và con người Huế, khát
khao sự sống, tình yêu nhưng mang nỗi đau lớn về sự chia lìa. Ở đó có sự
hài hoà tuyệt đẹp giữa mộng và thực trong thơ Hàn.