Năm
1939 vào một chiều thu, Huy Cận đứng ở bờ năm bến Chèm (Hà Nội), lặng
ngắm toàn cảnh sông Hồng mênh mông tĩnh vắng, chạnh nhớ tới kiếp người
nhỏ bé nổi trôi giữa dòng đời vô tận. Một nỗi buồn ngờm ngợp dấy lên từ
đáy hồn thi sĩ, bủa trùm trời đất và lòng người. Nỗi buồn vừa gợi hứng
sáng tác, vừa là cốt lõi của cảm xúc thơ. Huy Cận đã từng tâm sự: "Tôi
có thú vui thường vào chiều Chủ nhật hàng tuần đi lên vùng Chèm, Vẽ để
ngoạn cảnh sông Hồng và Hồ Tây. Phong cảnh sông nước đẹp gợi cho tôi
nhiều cảm xúc. Tuy nhiên bài thơ không chỉ do sông Hồng gợi cảm mà còn
mang cảm xúc chung về những dòng sông khác của quê hương". Đến với
"Tràng Giang" ta như đến với một bức tranh thiên nhiên sông nứơc hầu như
đã trở thành cổ điển, mà linh hồn của nó là một nỗi buồn đìu hiu mênh
mang. Qua mỗi khổ thơ, tác giả điểm thêm một nét buồn nào đó. Tất cả
những nét buồn ấy cứ trở đi trở lại vẫn là bát ngát mênh mông mà hoang
vắng và có một cái gì đó tàn lụi, cô đơn, bơ vơ trôi nổi, chia lìa,
phiêu bạt. Đây là nỗi buồn cô đơn rợn ngợp của cá thể trước không gian ba
chiều bao la, luôn luôn có niềm khát khao hoà hợp cảm thông giữa người
và người trong tình đất nước và tình nhân loại.