Tham khảo:
Kim Lân là nhà văn chuyên viết truyện ngắn về nông thôn và cuộc sống của
những người nông dân. truyện ngắn 'làng' được ông viết năm 1984- thời
kì đầu cho cuộc kháng chiến chống Pháp. Trong truyện ngắn này, ông đã
xây dựng thành công nhân vật ông Hai- một con người giàu lòng yêu làng,
yêu nước tha thiết, chính vì vậy khi nghe tin làng chợ Dầu theo giặc ông
cảm thấy rất đau khổ, nhục nhã.
Ngôi làng đối với mỗi người nông dân rất quan trọng. Nó là ngôi nhà
chung cho cộng đồng, họ mạc. đời này qua đời khác, người nông dân gắn bó
với cái làng như máu thịt, ruột rà. Nó là nhà cửa, đất đai, là tổ tiên,
là hiện thân cho đất nước đối với họ. Vốn là một người có tình yêu
làng, yêu nước sâu sắc, ông Hai không muốn đi tản cư bởi ông nghĩ:' mình
sinh ra ở đây từ bé, giờ gặp lúc hữu sự mà bỏ đi thì còn ra gì nữa'
Nhưng khi nghe các chến sỹ cán bộ giảng giải, ông hiểu rằng ' đi kháng
chiến cũng là kháng chiến ' nên ông mới đồng ý.
Những ngày đầu ở nơi tản cư, do mới lên lạ đất , lạ người lại không có
việc gì để làm nên ông hớ làng da diết, cháy bỏng, ông nhớ những ngày
làm việc cùng với anh em, ông cảm thấy như mình được trẻ ra. Hơn thế
nữa, gia đình ông lại ở nhờ nhà của một mụ xấu tính nên ông phải sống
trong tâm trạng ngột ngat, khó chịu. Lúc này, niềm vui của ông chỉ là
hàng ngày đi nghe tin tức thời sự kháng chiến và khoe cái làng chợ Dầu
của ông đánh Tây. Hôm nay, ở phòng thông tin ông nghe được rất nhiều tin
chiến thắng từ trẻ con đến người phụ nữ ; điều này 'làm rột gan ông cứ
múa cả lên, vui quá'. Đang tràn ngập trong niềm vui và sự sung sướng,
ông Hai có cảm giác cảnh vật bên đường như đẹp hơn rất nhiều.
Cũng trên đoạn đường trở về, trong tâm trạng vui vẻ ấy , nhà văn Kim
Lân đã khéo léo đan cài vào đó 1 kịch tính thứ 2- một biến cố bất ngờ
xảy ra. Ông gặp những người đàn bà tản cư từ Gia Lâm lên, khi gặp họ,
ông tưởng mình sẽ nghe được nhiều tin vui hơn nữa nhưng thật bất ngờ,
ông Hai nhận được tin cả làng chợ Dầu làm việc gian theo Tây. Cái tin ấy
là một tin chết người, nó chẳng những làm mất hết niềm tin, sụp đổ niềm
tự hào về làng của ông mà còn khiến ông tủi khổ, nhục nhã vì đã khoe
bao điều hay về nó. Vừa nghe như vậy, ông Hai thấy cổ họng mình nghẹn
ắng lại, da mắt tê rần rật., ông lặng đi tưởng chừng như không thở được;
ông đang ở trong một trạng thái bất ngờ, đột ngột và vô vùng xấu hổ.
Ông vờ lảng sang chuyện khác để trốn những người đàn bà kia nhưng lời
nói của họ như những nhát dao chém vào người ông đau đớn. trên đg trở về
ông chỉ dám cúi gằm mặt xuống đát khhoong dám ngẩng mặt nhìn ai. Vừa về
đến nhà, ông nằm vật ra giường, nước mắt trào ra, ông tức giận chửi bon
Việt gian làng Dầu bán nước nhưng ông lại thấy những lời chửi của mình
thật vô lí. Ông kiểm đếm từng người trong óc nhưng không tìm được ai có
thể phản bội, họ toàn là những người coa tinh thần cả mà. Nhưng thằng
chánh Bêu thì đích thị là người làng ông rồi khiến ông có tâm trạng bối
rối, phân vân, nửa tin nửa ngờ. Chỉ bằng một đoạn văn ngắn, tác giả đã
cụ thể hoá sững sờ, ngạc nhiên cao độ đến bốc lửa, nghẹn ngào đau đớn,
tức giận khi nghe tin làng chợ Dầu theo giặc. Qua đây, một lần nữa, nhà
văn Kim Lân đã chứng tỏ bút lực dồi dào, khả năng phân tích sắc sảo, tái
hiện sinh động trạng thái tình cảm, hành động của ông hai trong biến cố
này.
Cả nhà ông Hai những ngày sau đó, sống trong bầu không khí ảm đảm,
nặng nề, đầy lo lắng. Họ nghĩ đến sự ghẻ lạnh, tẩy chay của mọi người và
đạc biệt lo lắng khi không biết sẽ phải làm thé nào. Ông Hai ăn ko
ngon, ngủ ko yên, lúc nào cũng mơm mớp, bất ổn trong nỗi tủi nhục ê chề.
Thậm chí ông không dám nhắc tới, phải gọi tên cái chuyện phải bội là '
chuyện ấy', Ông tuyệt giao với tất cả mọi người , trốn biệt ở nhà, ko
dám bước chân ra ngoài vì xấu hổ. Và cái chuyện vợ chồng ông lo nhất
cũng đã đến. Bà chủ nhà bóng gió đuổi gđ ông đi, chỉ vì họ là người làng
theo Tây.. Gia đình ông Hai ở vào tình thế căng thẳng, khó khăn nhất:'
thật là tuyệt đường sinh sống', đâu đâu có người chợ Dầu người ta cũng
đuổi như đuổi hủi. Trong tình cảnh ấy ông Hai đã nghĩ hay là quay về
làng nhưng rồi ông đã dứt khoát' về làng tức là bỏ kháng chiến, bỏ cụ
Hồ, chịu đầu hàng Tây là cam chịu kiếp sống nô lệ, cô độc' nên ông đã
quyết định' làng thì yêu thật nhưng làng theo Tây thì phải thù'.. Đến
đây, tình yêu làng của ông Hai đã hoà quyện vào tình yêu nước. Tình cảm
cách mạng khi bị đặt vào tình huống thử thách gay cấn buộc phải lựa chon
giữa làng và nước, ông Hai đã chấp nhận hi sinh tình cảm làng vì có 1
tình cảm thiêng lêng, lớn hơn- đó là tình cảm dành cho kháng chiến, cho
cụ Hồ. Trong tâm trạng bế tắc và tuyệt vọng ông Hai chỉ còn biết chút
nỗi lòng của mình qua lời nói thủ thỉ, tâm sự với đứa con út của mình.
Thực chất, những lời tâm sự với con chính là lời dãi bày của ông .
Mặc dù đã vơi đi nỗi nặng nề trong lòng phần nào nhưng ông vẫn chưa
vơi đi phần nào lỗi tuyệt vọng, bế tắc trong lòng ông , vì thế nhất
quyết phải có một sự cởi nút ở mức độ cao hơn. Nhà văn Kim Lân đã cho xh
một nhân vật mới: ông chủ tịch xã đã lên tận khu tản cư cải chính lại
tin đồn đó, sự cải chính tin đồn đó thật quan trọng, đúng lúc, nó xoá đi
sự tuyệt vọng trong lòng người dân chợ Dầu. Nó đã đem lại niềm vui
sướng cho ông Hai vì vậy nhà mình bị Tây đốt sạch nhưng ông vẫn mang tin
này đi khoe khắp nơi với thái đọ sung sướng, hớn hở ko một chút nuối
tiếc. Ông cố gắng khoe để thật nhiều người biết như một bằng chứng khẳng
định làng chợ Dầu của ông trung thành với kháng chiến. Hành động của
ông Hai thật vô lí nhưng đặt trong mạch tâm lí, nó có giá trị đề cao
tinh thần hi sinh của ông vì cách mạng, vì kháng chiến Qua đó, ông tự
nhủ lòng mình yêu làng, yêu nước hơn và trung thành với cách mạng.
Xây dựng thành công diễn biến tâm trạng nhân vật ông Hai là thành cồn
lón nhất của truyện ngắn 'làng'. Điều đó đã thể hiện dk tài năng của nhà
văn Kim Lân trong việc khám phá chiều sâu tâm lí nhân vật. Và hơn hết,
điều đó đã xây dựng trong lòng độc giả một chân dung sống động, cảm động
của người nông đan Việt Nam chất phác, thật thà.