cảm nhận khổ thơ cuối bài tràng giang

* Khổ này đã kết tinh nội dung và nghệ thuật của bài thơ. Về nội dung khổ thơ này đã nỗi sầu vũ trụ cả nỗi buồn nhớ quê hương của tác giả. Về nghệ thuật, khổ thơ này thể hiện thành công nghệ thuật đối lập tương phản, kết hợp giữa màu sắc cổ điển và hiện đại.

- Hai câu đầu: Cảnh vừa mang vẻ đẹp cổ điển đồng thời cũng phảng phất màu sắc hiện đại. Màu sắc cổ điển được thể hiện ở hình ảnh cánh chim trong hoàng hôn:

Lớp lớp..

Chim nghiêng cánh nhỏ

          Khi miêu tả hình ảnh cánh chim trong trời chiều là tác giả đã sử dụng bút pháp ước lệ của thơ xưa. Nó gợi nhớ đến câu ca dao:

Chim bay về núi tối rồi

Hay

Chim hôm thoi thót về rừng

Đóa trà mi đã ngậm trăng nữa vành

(Truyện Kiều)

Tuy nhiên hình ảnh cánh chim trong hoàng hôn lại mang tâm trạng của nhà thơ mới. Bên cạnh đó tác giả còn sử dụng thành công biện pháp đối lập giữa một bên là h/a những lớp mấy đùn núi bạc hùng vĩ đối lập với một cánh chim nghiêng trong trời chiều bé nhỏ. Hình ản thơ khiến chúng ta liên tương tới câu thơ của nhà thơ Vương Bột đời Đường.
                                                  “Lạc hà dữ cô lộ tề phi,

                                           Thu thủy cộng trường thiên nhất sắc”

                                          (Ráng chiều với cánh cò cô độc đang bay

                                      Làn nước thu với bầu trời mênh mông một màu)

Cánh chim không chỉ trĩu nặng nắng chiều mà dường như còn chở đầy tâm trạng của tác giả. Bản thân tác giả từng tâm sự: “Cánh chim bay liệng tuy gợi sự ấm cúng cho cảnh vật, nhưng nhỏ bé quá và nỗi buồn đến đây càng da diết trong thương nhớ”. Và nỗi buồn càng thể hiện rõ hơn trong hai câu cuối

- Hai câu cuối: Vừa mang phong vị cổ điển vừa trực tiếp nói lên tâm trạng buồn nhớ quê hương.

Đọc hai câu thơ cuối ta nhớ tới ý thơ của nhà thơ Thôi Hiệu:

Nhật mộ hương quan hà xứ thị

Yên ba giang thượng sử nhân sầu

(Quê hương khuất bóng hoàng hôn

Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai)

Hai câu thơ này được coi là những câu thơ hay nhất nói về nỗi buồn của những người con xa xứ. Láy lại ý thơ của người xưa, HC dường như neo cái nỗi buồn của lòng mình vào câu thơ xưa, khiến nỗi buồn của tác giả thêm chiều sâu, và đậm màu cổ điển.

Tuy nhiên HC không rập khuôn hoàn toàn ý thơ của Thôi Hiệu. Nếu như nỗi nhà nhà của nhà thơ xưa được đánh thức bởi ngoại cảnh thì đối với HC nỗi nhớ quê hương bắt nguồn từ chính trong tâm khảm. Đọc câu thơ của HC ta có cảm giác nhà thơ mới buồn nhớ quê hương hơn nhà thơ xưa. Điều đó có thể được lí giải bởi  xưa kia Thôi Hiệu nhớ quê khi phải xa quê còn ở đây HC nhớ quê ngay khi ở chính trên quê hương, đất nước mình. Đó chính là nỗi nhớ của một người dân mất nước.

Hai câu cuối còn thành công ở phương diện sử dụng từ ngữ, chữ “vời” khiến ta liên tưởng đến câu thơ trong Truyện Kiều:

Bốn phương mây trắng một màu

Trông vời cố quốc biết đâu là nhà

Bên cạnh đó hai chữ “dợn dợn”, không chỉ gợi cảm giác mà còn gợi hình ảnh những làn sóng nhấp nhô liên tiếp. Ta có cảm nước sóng nước và sóng lòng đang hòa quyện vào nhau, cùng vỗ vào nỗi lòng nhớ quê hương của tác giả. Chữ “dợn dợ” kết hợp với cụm từ “vời con nước” khiến cho nỗi nhớ trở nên mênh mang.

Một điểm đặc sắc ở câu thơ cuối là tác giả đã sử dụng biện pháp phủ định để khẳng định. “Không khói hoàng hôn” là phủ định, còn “cũng nhớ nhà” là khẳng định. Qua biện pháp này  nỗi nhớ quê hương càng được nhấn mạnh, sâu sắc hơn.

KL: Khổ thơ đã kết tinh được cả nội dung cảm xúc và nghệ thuật của bài Tràng giang