A.
MỞ
BÀI
-
Là công dân Việt Nam, thi sĩ cách mạng chân chính nào cũng nặng lọng với quê
hương đất nước, ai cũng tha thiết yêu mến và muốn bày tỏ tấm tình của mình qua
một áng thơ dù là nhỏ. Vì thế đất nước quê hương là một đề tài cuốn hút các nhà
thơ. Thông qua bức tranh quê hương, đất nước. Thông qua bức tranh quê hương, đất
nước ấy ta đều thấy ở đó một tấm lòng, một tâm sự về cuộc đời.
-
Bài thơ mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải và Sang thu của Hữu Thỉnh nằm trong nguồn
mạch cảm hứng ấy.
B.
THÂN BÀI
* Cảm hứng về quê
hương, đất nước qua hai bài thơ
-
Nói về quê hương, đất nước thì mỗi nhà thơ lại có một cảm nhận riêng. Nếu hình ảnh
đất nước trong bài “Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hải được soi chiếu qua lăng kính
mùa xuân thì “Sang thu” của Hữu Thỉnh – quê hương, đất nước lại được soi chiếu
qua bức tranh giao mùa cuối hạ sang thu… Thật phong phú, đa dạng mà không kém
phần thú vị.
-
Thanh Hải viết bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” khi đất nước vừa
thoát khỏi chiến tranh không lâu, bản thân nhà thơ cũng ở tình trạng sức khỏe
hiểm nghèo, nhưng cả cuộc đời găn bó với quê hương xứ sở làm sao không có những
cảm xúc lúc đi xa. Hình ảnh quê hương, đất nước hiện lên qua cảnh sắc mùa xuân
– thiên nhiên xứ Huế tinh khôi, trong trẻo, đầy sức sống. Mùa xuân của thiên
nhiên cũng là mùa xuân của đất nước con người:
Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy trên lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương lúa
Tất
cả như hối hả, tất cả như xôn xao bước vào một công trường xây dựng mới đầy hào
hứng, phấn khởi. Ngược dòng lich sử, đất nước đã bốn nghìn năm chịu bao vất vả,
gian lao. Đổ máu xương để bảo vệ, giữ gìn đất nước trường tồn. Và hôm nay đất
nước vừa thoát khỏi cuộc chiên đầy khốc liệt, đất nước vẫn kiên cường, đẹp như
vì sao, vươn lên, bay lên tỏa sáng lung linh. Nhà thơ tin vào thế hệ thanh niên
nối tiếp sẽ mang đất nước đi xa hơn, tươi sáng hơn, đang hoàng hơn, to đẹp hơn.
-
Hình ảnh đất nước, quê hương trong bài “Sang thu” của Hữu
Thỉnh, cái tình non sông đất nước ấy lại được khơi nguồn từ cảnh sắc thiên
nhiên. Thi sĩ bộc bạch tình yêu đất nước
không nhất thiết phải nói đến chiến tranh, lòng căm thù, lòng yêu nước,
tinh thần dân tộc…mà cái tình ấy được thể hiện ở nhiều cung bậc. Tình yêu thiên
nhiên, cảnh sắc thiên nhiên cũng là tình yêu đất nước. Nhất là bài thơ lại được
khơi nguồn cảm xúc từ một người lính vừa trải qua cuộc chiến khốc liệt thì cái
tình với cảnh sắc thiên nhiên, với không khí bình yên ấy lại càng tha thiết.
Hình
ảnh đất nước quê hương còn được nhà thơ phác họa qua phút gia thừa cuối hạ sang
thu thật tinh tế và sâu sắc. Bắt đầu từ một khu vườn ngoại ô của vùng đồng bằng
Bắc Bộ, không gian trong treo yên bình, ngạt ngào hương ổi, rồi qua vận động của
gió sương, ngõ, vườn, bức tranh lan tỏa ra không gian rộng lớn: bầu trời – mặt
đất – dòng sông – cánh chim, đám mây, tiếng sấm…Bức tranh thiên nhiên quê hương
đất nước đẹp, thanh bình, yên ả càng gợi lên trong lòng người lính – thi sĩ
long khao khát hòa bình.
*Tấm
lòng và những tâm sự của thi sĩ về cuộc đời.
Nói
đến quê hương, đất nước, thiên nhiên không thi sĩ nào không gửi một chút tâm
tình của mình vào đó.
-
Bài Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải được làm trước lúc nhà thơ phải rời xa cuộc
đời nhưng nó vẫn thể hiện một khao khátcủa tác giảmuốn được cống hiến hết mình
cho quê hương, đất nước. Tác giả muốn “làm con chim hót”, “một cành hoa”, “một
nốt trầm xao xuyến”, muốn làm “một mùa xuân nho nhỏ”, “lặng lẽ dâng cho đời”,
dù là lúc thanh xuân hay cả khi đầu bạc. Tấc lòng nguyện ước chân thành, tha
thiết và rất đỗi khiêm nhường ấy không chỉ là nguyện ước của riêng nhà thơ, mà
thông qua đó nhà thơ còn nói hộ tâm tình của những người con nặng lòng với quê
hương, xứ sở. Qua những lời thơ của mình, Thanh Hải như muốn gửi đến mọi người
mộ thông điệp: Mỗi người hãy đem phần nhỏ bé của đời mình cống hiến cho cuộc đời
chung, rộng lớn. Sự công hiến đó không kể đến tuổi tác mà cốt ở lòng chân
thành, ở lối sống đẹp, đem cái riêng góp
vào bản hòa ca chung bất tận của cuộc đời, làm cho cuộc đời thật sự có ý nghĩa.
-
Tâm sự của Hữu Thỉnh trong “Sang thu” lại được chuyển qua cái cảm xúc bâng
khuâng, xao xuyến trước mùa thu, qua hình ảnh ẩn dụ của “nắng”, “mưa”, “sấm”, “chớp” với “hàng cây đứng tuổi”. Quy luật của tự nhiên cũng chính là qui luật của
cuộc đời. Cây “bớt bất ngờ” trước sấm
chớp của thiên nhiên cũng như những người từng trãi trầm tĩnh hơn trước những
giông bão của cuộc đời.
C.
KẾT BÀI
-Mỗi
nhà thơ có cảm nhận riêng về cảnh sắc thiên nhiên, những chiêm nghiệm, những
suy nghĩ về cuộc đời, về con người, tình người trong cuộc sống.
-
Tình yêu quê hương đất nước, niềm khát khao được sống, được cống hiến cho đất
nước, cho dù đó là những cống hiến giản dị, nhỏ bé nhưng đầy ý nghĩa.