- Nhan đề có ý nghĩa đặc biệt trong tác phẩm nghệ thuật, góp phần làm nên sức hấp dẫn và thể hiện chiều sâu tư tưởng của nhà văn. Nam Cao là nhà văn cẩn trọng, có trách nhiệm cao với ngòi bút của mình, nhan đề tác phẩm cũng được ông đặc biệt quan tâm, Truyện ngắn Chí Phèo cũng trải qua nhiều nhan đề, mỗi cái tên có một ý nghĩa riêng. (0,25 điểm)

 - Đầu tiên, nhà văn đặt cho tác phẩm cái tên "Cái lò gạch cũ". Đây là một chi tiết gắn với phần mở đầu và phần kết thúc của tác phẩm. Ở phần đầu, cái lò gạch là nơi  Chí Phèo bị bố mẹ bỏ rơi, đây là sự khởi đầu cho cuộc đời đầu cơ cực, bi kịch của hắn. Ở phần kết thúc tác phẩm, cái lò gạch cũ xuất hiện trong đầu Thị Nở, rất có thể đứa con xắp chào đời lại chịu chung số phận với cha nó xưa kia. Nhan đề này tạo nên kết cấu vòng tròn, gợi sự luẩn quẩn, bết tắc của người nông dân trong xã hội nủa phong kiến. (0,5 điểm)

 - Nhan đề "Chí Phèo " mà nhà văn Nam Cao đặt ngắn gọn mà sâu sắc nhất, Chí Phèo  đã trở thành nhân vật điển hình. Chí Phèo có số phận riêng, tính cách riêng, không thể trộn lẫn, đồng thời tiêu biểu cho người nông dân bị bần cùng hóa, lưu manh hóa, cay đắng hơn, hắn còn bị từ chối quyền trở lại làm người lương thiện, mặc dầu vậy, trong Chí Phèo , ta vẫn thấy khao khát hạnh phúc, mong ước được làm người lương thiện. Qua nhan vật này, không chỉ phơi bày sự thật khắc nghiệt về người nông dân, nhà văn còn cảm thông với bi kịch của họ, tin tưởng vào những nét đẹp quý giá của họ. (0,75 điểm)

Học sinh có thể làm theo nhiều cách, nhưng phải đảm bảo nguyên tắc cơ bản của một bài văn nghị luận xã hội. Các ý chính cần có:

 - Không chỉ là nhân tài trong thế giới công nghệ và kinh doanh, Steve Jobs còn là tác giả của nhiều câu nói hay, có ý nghĩa. Câu nói trên như mượn hình ảnh người thợ mộc nhưng thực chất thể hiện một quan niệm nghề nghiệp cũng là một quan niệm sống nghiêm túc. "Mảnh gỗ tầm thường cho mặt lưng tủ dù nó luôn xoay úp vào trong lòng tường và chẳng có ai có thể nhìn thấy" gợi ta nghĩ đến những góc khuất mà người ta hay làm bừa, làm ẩu . . . Từ chối cách làm ấy tức là ta đã đòi hỏi một sự trung thực cao với mình, với người đòi hỏi cả TÂM và TÀI. (1 điểm)

 - Triết lý của Steve Jobs có lí do vừa gần giũ, vừa sâu xa. Đó là bất kỳ một sự vật, hiện tượng nào cũng là một chỉnh thể trọn vẹn, các bộ phận gắn kết, cùng tạo nên giá trị. Nếu kém ở một bộ phận, một khâu, một khía cạnh nào đó . . . sản phẩm sẽ không hoàn hảo, giảm chất lượng, thậm chí gây nguy hiểm. Có thể loài người, người sử dụng chưa/ hoặc không biết, nhưng chính người tạo ra sản phẩm biết rõ nhất. Lương tâm, trách nhiệm không cho phép người ta lừa dối mình và lừa dối người. (1,0 điểm)

 - Trong thực tế  Steve Jobs  và đồng nghiệp của mình đã tạo nên những sản phẩm kỳ diệu, có tác động tới toàn thể thế giới mà không đơn thuần vì lợi nhuận, mà ngược lại, có không ít người vì sự cẩu thả, vì lợi ích trước mắt . . . vẫn bất chấp tất cả để tạo nên những sản phẩm bề ngoài đẹp bên trong chứa đầy lỗi. Thậm chí, điều này trở thành một lối sống đang tồn tại khá phổ biến. Câu nói này của  Steve Jobs  là bài học quý giá với mỗi học sinh, thầy cô và toàn thể chúng ta. (1,0 điểm)

 - Giới thiệu khái quát về hai nhà thơ, hai bài thơ, hai đoạn thơ: (0,5 điểm)

 - Cảm nhận về nét chung: (1 điểm)

 + Ở cả hai đoạn thơ đề có sự hình ảnh thiên nhiên trong trạng thái chia li, li biệt . . .

 + Đằng sau những hình ảnh ấy đều là nỗi đau và sâu sa hơn, lời thơ chứa đựng khao khát được gặp gỡ, gắn kết, yêu thương . . . 

 - Đoạn thơ của Hàn Mặc Tử (1,5 điểm)

 + Đây là khổ thơ thứ hai của bài thơ "Đây thôn Vĩ Dạ". Sau khi "về thăm thôn Vĩ" bằng tâm tưởng, nhân vật trữ tình dời thế giới lung linh hài hòa, tràn đầy sức sống để đối mặt với sự tan vỡ, chia lìa.

 + Lời thơ Hàn Mặc Tử mang dáng dấp thơ tượng trưng, nhưng lại phản chiếu logic tâm trạng. Đó là sự ám ảnh của nỗi đau, sự mặc cảm về một người tha thiết yêu cái đẹp, yêu đời, nhưng lại thấy mình bị hắt hủi . . . Cái nhìn trong hiện tại hay điều lo lắng trong tương lai đều hằn in những chia li, rạn vỡ. Vì thế, cảnh dù đẹp, vẫn đau đớn, đầy khắc khoải.

 + Khổ thơ trên gắn với số phận bi kịch của thi sĩ, khơi gợi ở người đọc sự cảm thông và trân trọng. Bởi lẽ dù thế nào, nhà thơ vẫn khao khát được gắn bó, yêu thương.

 - Đoạn thơ của Xuân Diệu (1,5 điểm)

 + Đoạn thơ nằm ở khổ ba của bài thơ "Vội Vàng". Bài thơ bắt đầu bằng những điều tôi muốn, tôi sung sướng khi đắm chìm mình trong vẻ đẹp tươi tắn, rộn ràng, đậm xuân tình. Nhưng rồi, thi sĩ nhận ra sự khắc nghiệt: Thời gian không chỉ đem đến mùa xuân, sự trẻ trung . . . mà còn đang hủy hoại. Bốn câu thơ nằm trong mạch thơ thể hiện nỗi đau về cái đẹp bị hủy hoại.

 + Lời thơ Xuân Diệu tiêu biểu cho lối thơ lãng mạn. Nhân vật trữ tình bày tỏ những cảm xúc dạt dào mãnh liệt của mình. Lối tương phản, những câu hỏi, những từ ngữ gắn liền với những cảm xúc dạt dào mãnh liệt của mình. Lối tương phản, những câu hỏi, những từ ngữ gắn liền với cảm giác, cảm xúc vẽ ra một viễn cảnh đáng sợ, những run rẩy của tâm hồn. Nó mang theo dự cảm về li biệt (Trong gặp gỡ đã có phần li biệt)

 + Đoạn thơ trên gắn với ám ảnh về thời gian, gắn với một tâm hồn nồng nàn, tha thiết của một nhà thơ khao khát giao cảm với đời, muốn vĩnh viễn hóa tuổi xuân, cái đẹp . . . nhưng lại thấy cuộc đời hờ hững, tuổi xuân qua mau cái đẹp chóng tàn. Điều quý giá là, đằng sau những vần thơ này là lời "giục giã": Hãy sống "vội vàng", hết mình, tận hưởng cái đẹp trong cuộc đời này . . . 

 - Hai đoạn thơ, hai bài thơ đã góp phần thể hiện phong cách riêng của mỗi thi sĩ, đồng thời làm phong phú cho phong trào thơ mới (0,5 điểm)

 - Giới thiệu khái quát về Nguyễn Tuân, tùy bút "Người lái đò sông Đà" và nhân vật ông lái đò tài hoa, trí dũng . . . 

 - Nêu ngắn gọn hình ảnh đối thủ của ông lái đò, những thách đó àm ông vượt qua (0,5 điểm)

 - Phân tích hình ảnh ông lái đò mưu trí, dũng cảm trong cuộc chiến có vẻ không cân sức; ông cũng là con người tài hoa trong nghệ thuật chèo đò (bám sát hình ảnh của ông khi vượt qua ba trùng vây thạch trận) 

 - Những đặc sắc trong cách miêu tả nhân vật của nhà văn: (1 điểm)

 + Không hướng tới nhân vật kiểu "đặc tả" (như trước cách mạng tháng Tám -1945), trong tùy bút này, nhà văn khám phá những con người bình dị trong cuộc sống lao động; tất nhiên; ở đó, Nguyễn Tuân vẫn thể hiện được nét đẹp phi tường ở họ.

 + Đặt nhân vật vào mạch viết phóng túng, nhà văn tạo nên  một mạch viết tự nhiên, hồi hộp, hấp dẫn.

 + Vận dụng một nguồn kiến thức uyên bác để miêu tả cuộc chiến ác liệt và chiến thắng oanh liệt của ông lái đò.

 + Sử dụng ngôn ngữ giàu chất tạo hình, phong phú, sống động . . . viết nên bản anh hùng ca ca ngợi người anh hùng lao động đặc biệt. . .

Đánh giá chung:

- Trong bài nghị luận văn học, thí sinh phải thể hiện được kỹ năng tổ chức nài văn, viết câu, dùng từ cơ bản, chuẩn xác, tinh tế.

 - Qua bài viết, thí sinh bộc lộ năng lực cảm thụ vẻ đẹp nghệ thuật và tư tưởng của nhà văn.

 - Khuyến khích những bài viết sáng tạo, phát triển mới mẻ . . . trừ điểm những lỗi cơ bản.

Thí sinh cần trình bày được các ý chính sau:

  Tháng 10 - 1954,Trung ương Đảng và Chính phủ rời chiến khu Việt Bắc trở về thủ đô; đây là cuộc chia tay đặc biệt trong hiện thực đời sống cách mạng, nhân sự kiện lịch sử ấy. Tố Hữu viết bài thơ "Việt Bắc", một tác phẩm xuất sắc của ông cũng như thơ ca kháng chiến chống Pháp.(0,5 điểm)

2. "Việt Bắc" là bản anh hùng ca, ca ngợi cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc. Trong đó tất cả các thành phần tham gia kháng chiến, từ nhân dân đến lãnh tụ, từ bộ đội đến dân công . . . đều thể hiện một tinh thần yêu nước tha thiết, cháy bỏng cùng khát vọng độc lập dân tộc.

3."Việt Bắc" còn là bản tình ca, ca ngợi tình cảm cách mạng gắn bó thủy chung son sắc giữa cán bộ với nhân dân, giữa miền xuôi và miền ngược. (0,5 điểm)

4."Việt Bắc" là bài thơ thể hiện tài năng thơ Tố Hữu: thể lục bát nhuần nhị, đậm màu sắc truyền thống mà vẫn hiện đại ở tình cảm mới, hình thức đối đáp của ca dao, một giọng điệu trữ tình ngọt ngào tha thiết, một phong cách nghệ thuật độc đáo. (0,5 điểm)

Học sinh có thể làm theo nhiều cách, song cần chú ý đến các ý chính sau đây theo yêu cầu của bài văn nghị luận xã hội.

1. Ca ngợi lòng vị tha, tình đoàn kết là cần thiết và quan trọng. Vì sao? Vì đó là những giá trị tinh thần truyền thống tốt đẹp của dân tộc, vì họ là những tấm gương sáng trong cuộc sống cần trân trọng, học tập, cần được tuyên truyền, cần được nhân lên nhiều hơn nữa để cuộc sống trở nên tốt đẹp hơn . . . Ca ngợi đúng sẽ có tác dụng tích sực. Tuy nhiên, ca ngợi là một việc làm, dù sao cũng không phải hoàn toàn khó khăn. (1 đểm)

2. "Phê phán là thái độ thờ ơ, ghẻ lạnh của con người" là bày tỏ thái độ cụ thể trước những hành vi vô cảm của con người với con người , với cộng đồng, với thiên nhiên. . . Đây là một điều tưởng như dễ dàng, nhưng thực sự lại không hẳn như thế, bởi những biểu hiện "thờ ơ, ghẻ lạnh" khá phức tạp, tinh vi; nhiều khi được ngụy biện một cách rất khôn khéo. Hôn nữa, phê phán người khác là điều rất thận trọng, đôi khi vì sợ mất lòng, mất quyền lợi. . . người ta đành bỏ mặc, buông xuôi. Vì vậy, thái độ phê phán ngày càng quan trọng hơn trong cuộc sống, nhất là trong các cuộc đấu tranh chống cái ác và cái xấu đang tồn tại trong xã hội hiện đại. (1 điểm)

3.Phê phán như thế nào để đạt được hiệu quả? Đúng mức độ, đúng hoàn cảnh, đúng đối tượng .  . . là cả một nghệ thuật, dù sao, trước cái ác và cái xấu, vẫn cần một thái độ rõ ràng, một lập trường dứt khoát, một bản lĩnh vững vàng. (0,5 điểm)

4. Liên hệ bản thân: Từ nhận thức đến hành động, một quá trình lâu dài, thường xuyên với chính mình, với mọi người cần tỏ rõ một tinh thần cầu thị, xây dựng . . . một tình cảm chân thành, chú ý đến hai vấn đề: vừa ngợi ca vừa phê phán để có niềm tin và nỗ lực phấn đấu hơn nữa . . . (0,5 điểm)

Lưu ý: HS có thể lấy những ví dụ ngoài đời sống, trong văn chương . . . nhưng phù hợp với hệ thống lí lẽ lập luận trong bài viết.

1. Giới thiệu tác giả, tác phẩm và suất sứ đoạn trích cần phân tích. Qúa trình một người tự do, Mị trở thành một món hàng gạt nợ, là con dâu mà thực chất là con nợ của nhà Thống lí vì nghèo khổ, vid tầng lớp thống trị, vì thần quyền. (0,5 điểm)

2. Những đêm tình mùa xuân đã đến được Tô Hoài miêu tả rất tự nhiên, thiên nhiên đất trời đầy nắng, rộn rã tiếng cười, rực rỡ sắc màu . . . một không gian tự do đối lập với không gian tù ngục tăm tối của căn buồng kín mít nơi Mỵ. đã quá quen thuộc. (0,5 điểm)

3. Diễn biến tâm lí của Mỵ. khi mùa xuân về. Tiến gsaso là một chi tiết nghệ thuật đặc sắc để nhà văn thể hiện quá trình bừng tỉnh của nhân vật, phải là tiếng sáo gọi bạn tình vào đêm xuân. My. thổn thức, Mỵ. nghe tiếng sáo vọng lại, thiết tha bồi hồi, Mỵ. uống rượu từng bát, My. nhớ lại quá khứ, My. ý thức thực tại, My. định tự tử, My. thắp sáng ngọn đèn, My. muốn đi chơi. Nhân vật có một quá trình tâm lý khá phức tạp, được nhà văn thể hiện hết sức thành công, đánh thức quá khứ, nhìn nhận thực tại, tiếng sáo nâng đỡ My. về thực tại cuộc sống . . Từ một "con rùa", My. đã trở thành một cô gái phơi phới trở lại đang thức dậy khao khát tuổi trẻ và tình yêu. (1 điểm)

4. Qua việc thể hiện diễn biến đời sống tâm lý của My., ta nhận thấy những nét tính cách nổi bật của nhân vật: vừa nhẫn nhịn tưởng chừng như đầu hàng với hoàn cảnh, nhưng vừa có khả năng phản kháng quyết liệt, My. có trái tim nhạy cảm, một tâm hồn tinh tế và một tính cách mạnh mẽ, yêu tự do và phóng khoáng, sống trong tủi nhục và cay đắng, "quen trong cái khổ", nhưng khi có một hoàn cảnh nhân đạo - dù thoáng qua, My. vẫn thể hiện nét đẹp khỏe khoắn trong tâm hồn chất phác, trong trẻo của người lao động miền núi.

5. My. bị ném trả lại không gian ngục tù  khi A Sử xuất hiện. Hắn trói My., tắt đèn, đi ra, khép cửa buồng một cách thản nhiên, nhưng ngọn đèn trong lòng My. vẫn âm ỉ lẩn khuất đâu đó, có thể còn dữ dội hơn, một diễn biến tâm lí tiếp theo được Tô Hoài thể hiện càng thành công hơn: "My. nửa mê nửa tỉnh", vừa còn dư âm của khát vọng, vừa phải đối diện với hiện thực nghiệt ngã, tiếng sáo vẫn còn, nhưng xen với tiếng chó sủa, tiếng chân ngựa đạp vào vách. Thêm một lần nữa My. nghĩ đến thân phận của mình, "không bằng con ngựa". Dù chưa thể vượt thoát được hoàn cảnh, nhưng như một cuộc diễn tập cần thiết để nhân vật có thể tự giải phóng mình khi gặp và cởi trói cho A Phủ.(1 điểm)

6. Đánh giá chung: Về sức sống của nhân vật và tài năng thể hiện tâm lý nhân vật  của Tô Hoài. Qua trích đoạn này, tác giả đã khẳng định: Ngục tù không thể giết chết được khát vọng của tình yêu, sự sống, tự do của người lao động miền núi. Đó cũng là lý tưởng mà có lần Tô Hoài từng tâm sự.

1. Giới thiệu tác giả, tác phẩm: Là một nhà thơ nổi tiếng từ thủa" Điêu tàn" sau cách mạng năm 1945, Chế Lan Viên tham gia kháng chiến và tiếp tục sáng tác, trên chặng đường "Phá cô đơn ta hào hợp với người", ông thành công với "Tiếng hát con tàu" nhờ "ánh sáng" của Đảng, của Cách mạng soi đường, và "phù sa" của nhân dân bồi đắp.(0,5 điểm)

2. Bài thơ còn có tên ban đầu là  "Con tàu Tây Bắc". Con tàu là một hình ảnh đầy ẩn dụ của nhà thơ, "Con tàu" trước hết là tiếng gọi của Đảng, Nhà nước vận động đồng bào miền xuôi lên xây dựng kinh tế miền núi vào những năm 1958 - 1960, là tiếng của đất nước gọi ta".

 - Con tàu còn mang ý nghĩa như chính tiếng lòng ta gọi . Bởi vậy, khổ thơ đầu tiên là lời gọi chính mình - sự phân thân của tác giả. Chú ý  biện pháp nghệ thuật sở trường của nhà thơ là đối lập, nhằm giúp tự nhận thức sâu sắc hơn về :đi xa và ở gần, giữa gió ngàn và Hà Nội. Sự đối lập ấy còn giúp người đọc cùng suy ngẫm, chiêm nghiệm về ý nghĩa về sự tồn tại giữa cái tôi và cái ta. Những câu hỏi đang thể hiện tâm trạng phân vân lưỡng lự giữa đi và ở của chính tác giả. Điều này càng thấm thía với ai cùng thế hệ với nhà thơ mọi thời " Tổ quốc trong lòng ta mà có như không". Tóm lại từ hình ảnh mới mẻ, sáng tạo đến những thủ pháp nghệ thuật phù hợp tác giả dẫn dắt người đọc vào cách nghĩ của riêng mình mà vẫn dễ dàng được chia sẻ.

3. Một lần nữa ở khổ thơ thứ hai, vẫn là lời mời gọi thiết tha, nhắc nhở chân thành: vẫn biện pháp nghệ thuật đối lập nhằm thức tỉnh bản thân cũng như chia sẻ cùng người đọc: không thể có ý nghĩa nếu chối từ lời mời gọi của con tàu

 - Cụ thể "đất nước" và "đời anh", lớn lao và nhỏ hẹp. Đó là mối liên hệ giữa cái rộng lớn và cái tôi vô nghĩa. Giọt nước chỉ có thể tồn tại khi hòa vào đại dương

 - "Chẳng có thơ đâu giữa lòng đóng khép" là câu thơ như đang nói với chính mình. Chế Lan Viên thường có cách kể chuyện độc đáo về chuyện nghề văn, về bản thân trong quá khứ: "Tôi vẫn khép phòng văn hì hục viết / Nắng trôi đi oan uổng biết bao ngày"." Tâm hồn anh chờ gặp ở trên kia" là cách diễn đạt ngày càng độc đáo. Sự phân thân càng rõ ràng hơn khi xem thể xác ở đây", còn tâm hồn trang "trên kia". Và "Tây Bắc" không còn nghĩa địa danh cụ thể nữa (Tây Bắc ư? Có riêng gì Tây Bắc), mà là muôn nẻo đường trên quê hương, đất nước. Nghe theo tiến gọi của con tàu, sẽ gặp lại nhân dân, sẽ tìm lại chính mình, sẽ có hồn thơ hồi sinh, sẽ là cuộc sống của chính thơ ca thực sự có ý nghĩa. (1,5 điểm)

4. Cần đặt hai câu thơ trong hệ thống toàn bài thơ (các khổ thơ đề từ) mới phân tích bình giảng sâu sắc tính chỉnh thể của hình ảnh ẩn dụ: con tàu, Tây Bắc, tâm hồn anh, tâm hồn ta . . .

 - "Con tàu này lên Tây Bắc . . ."

 - "Tàu gọi anh đi . . . "

 - "Đất nước gọi ta hay lòng ta gọi"

 - " Khi lòng ta đã hóa những con tàu"

 - "Tâm hồn anh chờ gặp anh trên kia"

 - "Tâm hồn ta là Tây Bắc chứ còn đâu"

 - "Tây Bắc ư? Có riêng gì Tây Bắc"

    Những hình ảnh trùng phức, nhưng thống nhất chặt chẽ, thể hiện tập trung chủ đề tư tưởng của tác phẩm. (1 điểm)

5. Đánh giá chung:  Bài thơ tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật thơ  Chế Lan Viên: Chất triết lý sâu sắc, hình ảnh mới mẻ, độc đáo. Kết hợp giữa vẻ đẹp tài hoa cảm xúc chân thành, mãnh liệt, thơ ông có sức hấp dẫn với nhiều thế hệ độc giả.

   Hai khổ thơ có nhiều hình ảnh ẩn dụ, tượng trưng cùng cách diễn đạt độc đáo lấp lánh vẻ đẹp trí tuệ của nhà thơ Chế Lan Viên. Tác giả tự nhắc nhở mình chân thành và thấm thía trên quá trình đến với nhân dân, Tổ quốc mình của người nghệ sĩ trong hành trình "từ thung lũng đau thương ra cánh đồng vui" cùng "con tàu" hòa nhập giữa "lòng ta" và "đất nước"; khi đó hòa hợp cùng cất lên tiếng thơ - "tiếng hát" có ích cho cách mạng, cho nhân dân, cho Tổ quốc mình. (0,5 điểm)

Lưu ý: Tôn trọng những bài viết sáng tạo, có thể có những ý kiến riêng, quan điểm cá nhân, nhưng được trình bày hợp lý, thuyết phục.

Câu 1: (2 điểm)

Đây là câu hỏi tái hiện kiến thức, yêu cầu học sinh trình bày ngắn gọn, chính xác, mạch lạc. Bài làm cần nêu được những ý chính cơ bản sau:

1. Hồ Chí Minh coi văn chương trước hết là vũ khí chiến đấu phụng sự đắc lực cho sự nghiệp cách mạng (1,0 điểm)

2. Người đặc biệt coi trọng đối tượng, mục đích sáng tạo của văn chương. (0,5 điểm)

2.  Hồ Chí Minh đề cao tính chân thực của văn chương (0,5 điểm)

Câu 2 (3,0 điểm) học sinh có thể đưa ra những ý kiến riêng, trình bày và diễn đạt theo cách khác nhau, song cần đảm bảo những ý chính sau:

 + "Đối xử với bản thân bằng lý trí": là yêu cầu về cách ứng sử của con người đối với chính mình. Theo đó con người phải có khả năng tự nhận thức, tự đánh giá về mình một cách tỉnh táo, sáng suốt, nghiêm khắc, thậm chí khắt khe. Có như vậy, mới lịp thời nhận ra rõ những hạn chế, nhược điểm của mình để tránh và tìm cách khắc phục. Quan trọng hơn là tạo cho mình khả năng làm chủ trong mọi tình huống, nhất là trong mọi cám dỗ.

 + "Đối xử với người khác bằng tấm lòng": là yêu cầu về cách ứng xử của con người với mọi người xung quanh mình - người thân (ruột thịt, họ hàng), người làng xóm, bạn bè, đồng nghiệp đồng bào, ... Theo đó, con người phải luôn nhìn nhận, đánh giá người khác bằng "tấm lòng" - yêu thương, bao dung, độ lượng, chia sẻ, giúp đỡ, vị tha: sẵn sàng chịu thiệt thòi, tự nguyện chấp nhận hy sinh, cưu mang đùm bọc, không kì thị, hắt hủi, xua đuổi, dửng dưng. Có như vậy mỗi con người mới có thể góp phần hạn chế những bất hạnh, đau khổ trong xã hội, cứu vớt, nâng đỡ những tâm hồn tội lỗi, ... Cũng theo đó, con người tìm được những ý nghĩa tốt đẹp của cuộc sống trong sự gắn bó, hòa hợp với cộng đồng. Khi đối sử với người khác bằng cả tấm lòng, ta mới có thể đón nhận tấm lòng từ mọi người. Bởi cái ta "nhận" sẽ chính là cái ta từng "cho".

    Như vậy, câu ngạn ngữ Nga đã nêu ra bài học sâu sắc về cách ứng sử với chính mình và với mọi người: với mình phải nghiêm khắc với người cần bao dung, dộ lượng, vị tha, yêu thương. (1,0 điểm)

 + Trong thực tế cuộc sống, "Đối xử với bản thân bằng lý trí" là cần thiết. Song, trong những tình huống cụ thể cũng cần đối sử với chính mình bằng tấm lòng: cần biết cách tự tha thứ cho mình. Mọi người biết sống khoan dung với chính mình mới có thể khoan dung cho người khác.

 + Cũng vậy, "Đối xử với người khác bằng tấm lòng" là đúng. Nhưng có người, có việc lại rất cần phải "lý trí", nghĩa là phải nghiêm túc, tỉnh táo. (0,5 điểm)

 + Cần tránh những cách ứng sử cực đoan với bản thân, người khác. 

- Qúa "lý trí" với mình, sẽ biến mình thành người sống nguyên tắc, cứng chắc, thậm chí khô khan, giáo điều. Một người như thế sẽ khó biết đối sử với người khác bằng tấm lòng yêu thương, khoan dung, độ lượng.

- Qúa dễ dãi khi dành "tấm lòng " cho người khác: yêu thương không đúng cách, bao dung không đúng việc, vị tha không đúng người, đúng lúc, ... có thể gây hại cho người mình yêu thương, dễ bị người xấu lạm dụng. (0,5 điểm)

 + Như thế, ý nghĩa câu ngạn ngữ trên, khi vận dụng cần linh hoạt. Mỗi người cân nhắc đều lựa chọn cách ứng xử với mình và với người khác sao cho phù hợp.

Câu IIIa (5 điểm). Học sinh có thể trình bày, diễn đạt theo những cách khác nhau nhưng bài làm cần đảm bảo các ý sau:

 + Huy Cận là một trong những gương mặt tiêu biểu của phong trào Thơ Mới lãng mạn của Việt Nam (1932 - 1945). Gửi trong hệ thống nghệ thuật (thi liệu, thi ngôn, thi tứ, bút pháp, ..) đậm đà màu sắc Đường thi hòa hợp với những nét thi pháp thơ tượng trưng ... là một hồn thơ buồn sầu đến "ảo não" nhưng vẫn yêu, gắn bó thiết tha, sâu nặng với thiên nhiên đất nước, gia đình.

 +Clà một trong những thi phẩm kết tinh được bản sắc rất riêng của hồn thơ Huy Cận (0,5 điểm)

 + Bản sắc cái tôi trong thơ trữ tình:

 - Trong tác phẩm trữ tình cũng có nhân vật. Đó là nhân vật trữ tình, khác với nhân vật trữ tình trong tác phẩm tự sự, nhân vật trữ tình không được khắc họa nhiều về ngoại hình, hành động,... với tính cách, số phận diễn biến phức tạp mà chủ yếu thể hiện qua giọng điệu, trạng thái cảm xúc, tâm hồn.

 - Cái tôi - trữ tình là một dạng thức của nhân vật trữ tình. Đó chính là nhân vật trữ tình - tác giả, thường được nhận diện bởi xưng hô "ta ", "tôi" trong thơ.

 - Bản sắc cái tôi - trữ tình là đặc điểm riêng, khác biệt, có tính thẩm mỹ để phân biết nhân vật trữ tình - tác giả giữa thi phẩm kia cùng hoặc khác tác giả. (0,5 điểm)

 + Bản sắc cái tôi của Huy Cận thời Thơ mới qua bài thơ:

 - Cái tôi sầu đến "ảo não" vì thấm thía nỗi cô đơn, lẻ loi và thấy mình lạc lõng, bế tắc giữa không gian vũ trụ cao, sâu, dài, rộng đến rợn ngợp của cảnh  vaath thiên nhiên sống nước Tràng giang (d/c và phân tích các hình ảnh, chi tiết : sóng ... buồn điệp điệp/ thuyền xuôi mái/ nước sầu trăm ngả/ củi một cành khô lạc mấy dòng/ bến cô liêu/ bèo giạt/ không cầu/ không ... đò/ chim nghiêng cảnh nhỏ bóng chiều sa, ...)

  Mỗi hình ảnh thiên nhiên trong bài thơ dường như đều là một hóa thân của cái tôi - Huy Cận mang trong mình nỗi "sầu vạn kỷ: , mối "thiên cổ sầu". (2,0 điểm)

 - Cái tôi yêu tha thiết cảnh vật thiên nhiên đất nước (dẫn chứng và phân tích :sóng/ nước/ thuyến/ cồn/ gió/làng/ chợ/ bờ bãi/ bầu trời chiều, ... )

  Tình yêu đó gửi trong cảnh sắc thiên nhiên vừa trang trọng, cổ điển vừa chân thực, gần gũi, thi vị hùng vĩ nhưng buồn vắng. (0,75 điểm)

 - Cái tôi gắn bó sâu nặng với quê hương, gia đình. (d/c và phân tích hai câu cuối)

 + "Tràng giang" in đậm dấu ấn một cái tôi - trữ tình Huy Cận "Trọn kiếp mắt ... tường đẫm lệ" , một cái tôi Huy Cận "Cùng đất nước mà nặng buồn sông núi". Thực chất là một cái tôi - Huy Cận mang trong mình một tình yêu đất nước thầm kín.

 + Cùng Xuân Diệu, Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, Nguyễn Bính, ... Huy Cận đã góp cho phong tào Thơ mới lãng mạn Việt Nam (1932 - 1945) một "gương mặt nghệ thuật riêng", làm phong phú, đa dạng những cái tôi - trữ tình vốn đã muôn màu của phong trào thi ca này. (0,5 điểm)

Câu IIIb (5 điểm). Học sinh có thể trình bày, diễn đạt theo những cách khác nhau nhưng bài làm cần đảm bảo các ý sau:

 + Nguyễn Trung Thành  là cây bút đặc biệt say mê những vẻ đẹp của thiên nhiên và con người vùng đất ấy: "Đất nước đứng lên", "Rừng xà nu".

 + "Rừng xà nu" được coi là một "Đất nước đứng lên" thu nhỏ thời chống Mỹ. Đó là khú hùng ca về một Tây Nguyên với thiên nhiên hùng vĩ, tráng lệ cùng những con người bất khuất, bất diệt.

 + Hình tượng xà nu là một trong những hình tượng nghệ thuật để lại cho người đọc ấn tượng sâu sắc, khó quên. (0,5 điểm)

 + Hình tượng xà nu được miêu tả chân thực như một cảnh thiên nhiên quen thuộc, gần gũi, gắn bó với con người Tây Nguyên từ bao đời (sự xuất hiện của xà nu ở đoạn văn đầu, rải rác trong diễn biến cốt truyện, ở phần kết thúc tác phẩm). (0,5 điểm)

 + Hình tượng xà nu là hiện thân cho sức sống mãnh liệt, kì diệu cùng vẻ đẹp nên thơ, tráng lệ, hùng vĩ của thiên nhiên Tây Nguyên trong sự hủy diệt tàn khốc của kẻ thù (d/c và phân tích)  (2,0 điểm)

  + Hình tượng xà nu còn được miêu tả như một biểu tượng về các thế hệ con người Tây Nguyên đau thương mà kiên cường,bất khuất, bất diệt (d/c và phân tích) (1,0 điểm)

 + Hình tượng xà nu là một sáng tạo nghệ thuật độc đáo của Nguyễn Trung Thành, được khắc họa bằng hệ thống nghệ thuật giàu chất sử thi, lãng mạn (ngôn ngữ giàu chất thơ, bút pháp sử thi, giọng điệu trang trọng, hào hùng, kết cấu trùng điệp, ...)

  + Hình tượng này đã góp phần biểu đạt một phương tiện quan trọng làm nên chủ đề tư tưởng tác phẩm gửi trong phát ngôn giàu sức khái quát, đầy tự hào, kiêu hãnh của cụ Mết " Không có gì mạnh bằng cây xà nu đất ta, cây mẹ ngã, cây con mọc lên. Đố chúng nó giết hết rừng xà nu này": Khẳng định, biểu dương sức sống mãnh liệt và bất diệt của thiên nhiên và con người Tây Nguyên trong đấu tranh cách mạng.

 + Đồng thời, đây cũng là hình tượng tạo nên bối cảnh mang đậm chất sử thi để tác giả khắc họa nổi bật vẻ đẹp sử thi của các thế hệ con người Tây Nguyên trong  đấu tranh cách mạng ở tác phẩm. (1,0 điểm)

Câu 1. Thí sinh trình bày ngắn gọn, chính xác, mạch lạc những ý cơ bản sau:

 - Tiếng sáo gợi không khí lễ hội, thể hiện tài miêu tả phong tục của Tô Hoài ... (0,5 điểm)

 - Tiếng sáo là ngoại cảnh tác động, làm thay đổi tâm lí của My., đánh thức My. ... (0,5 điểm)

 - Tiếng sáo là tiếng lòng của người con gái có sức sống tiềm tàng, có khao khát tình yêu mãnh liệt, đang hồi sinh .. sự gặp gỡ giữa ngoại cảnh và nội tâm đã làm nên biến đổi sâu sắc của người con gái Tây Bắc . . . Chi tiết này góp phần thể hiện tư tưởng nhân đạo của nhà văn.(1 điểm)

 Câu 2 (3 điểm) HS có thể đưa ra những ý kiến riêng, trình bày theo các chách khác nhua, sau cần đảm bảo các ý chính sau:

 - Sử dụng hình ảnh sống động và lập luận so sánh, Xuân Diệu thể hiện một lựa chọn sống hết sức quyết liệt

 + Một phút huy hoàng: Sống hết mình, khẳng định mình, để lại dấu ấn của mình giữa cuộc đời, dù sau này có tàn lụi (rồi chợt tối)

 + Buồn le lói xuốt trăm năm: sống mờ nhạt yếu đuối, vô nghĩa, không được mọi người biết đến

 - Câu thơ của Xuân Diệu ra đời trong bối cảnh thế hệ tri thức Việt Nam đón ngọn gió phương Tây với tất cả sự háo hức. Họ bừng tỉnh ý thức cá nhân, muốn phủ nhận lối sống gò bó, khuôn mẫu, mờ nhạt, từ đó vươn lên lối sống để tận hưởng và tận hiến. . . 

 + Trong thời điểm ra đời, câu thơ của Xuân Diệu là một thời tuyên chiến với quan niệm sống cũ, là tuyên ngôn sống của tri thức tiến bộ ngày ấy.

 +  Đến hôm nay quan niệm này vẫn thể hiên được khía cạnh tích cực: "giục giã" người ta sống hồn nhiên, sống cống hiến, tránh lối sống "lưng chừng", yếu ớt. Bởi suy đến cùng, giá trị của đời người không phải ở thời gian sống mà ở chất lượng sống, ở những gì người ta cống hiến cho cuộc đời. (0,75 điểm0

 +  Tuy nhiên, có không ít người hiểu quan niệm này một cách lệch lạc. Họ sống nông nổi, sống vội, "đốt cháy giai đoạn", bất chấp, khẳng định một cách tiêu cực, dẫn tới cả đoạn đời còn lại họ phải gánh chịu hậu quả của chính mình .(0,5 điểm)

 + Cần có quan điểm sống hài hòa. Để làm rõ được điều đó, mỗi chúng ta, nhất là học sinh, phải xác định được quan niệm sống lành mạnh (biết cống hiến và hưởng thụ; biết sống cho hiện tại và tương lai, biết vì mình và mọi người ... (0,75 điểm)

 Câu 3.a (5 điểm) Thí sinh cần bộc lộ rõ kỹ năng viết văn nghị luận văn học, năng lực cảm thụ văn học. Có thể viết nhiều cách khác nhau, nhưng cần có các ý chính sau.

 - Nam Cao và" Chí Phèo": Nam Cao là nhà văn có đóng góp quan trọng cho văn học Việt Nam, đặc biệt ở giai đoạn trước cách mạng thánh tám với tư cách nhà văn hiện thực phê phán. Truyện ngắn "Chí Phèo" là kiêt tác của nhà văn Nam Cao ra đời năm 1941, tiêu biểu cho mảng viết về nông dân (bị bần cùng hóa, lưu manh hóa)

 - Kim Lân và "Vợ Nhặt": Kim Lân viết không nhiều, nhưng tác phẩm của ông để lại dấu ấn đặc biệt, truyện ngắn "Vợ Nhặt" (hoàn thành năm 1954) có "tiền thân" là " Xóm ngụ cư", là tác phẩm xuất sắc của ông về người nông dân trong nạn đói Ất Dậu

 - Đối với truyện ngắn, kết thúc tác phẩm có ý nghĩa đặc biệt, qua đó ta thấy được cả tài năng và tấm lòng của nhà văn. Kim Lân và Nam Cao đều là những nhà văn lớn, hai kết thúc truyện viết về cùng đề tài của họ có những nét chung và riệng thú vị, ý nghĩa.

 - Ra đời ở thời điểm khác nhau nhưng bối cảnh hai truyện ngắn trên vẫn có nét chung. Hai nhà văn lại cùng thế hệ, cùng chứng kiến những biến động, những sự thật của thời đại, do đó kết truyện của họ có điểm gặp gỡ.

 - Đó là tình cảnh khốn cùng của người nông dân, họ đối diện với sự bế tắc không gì vượt qua được. Gia đìng tràng phải ăn cháo cám, cuộc sống đã bấp bênh giờ lại thêm một miệng ăn lại càng bấp bênh hơn, bên tai họ vẳng tiếng thúc thuế . .  Còn Chí Phèo phải kết thúc cuộc đời mình, Thị Nở nhìn bà cô, rồi nhìn trộm xuống bụng, trong đầu thị thoáng hiện ra cái lò gạch xa nhà cửa và vắng người qua lại.

 - Qua hai kết thúc này, ta đều nhận được sự cảm thông, thấu hiểu của nhà văn về thân phận của con người trong xã hội thực dan nửa phong kiến.

 - Đây là kết thúc nằm trong kết thúc đầu cuối tương ứng, tạo nên ám ảnh đặc biệt với người đọc. Chí Phèo bị bỏ rơi, rất có thể đứa con của Chí Phèo và Thị Nở sẽ  lặp lại số phận của cha, mẹ mình.

 - Nam Cao dõi theo cả hành trình tha hóa và khát vọng trở lại làm người lương thiện của Chí Phèo. Mối tình của Chí Phèo và Thị nở, mong ước được hòa nhập với cộng đồng, được trở lại làm con người lương thiện của Chí Phèo mang theo niềm tin của nhà văn vào những con người không còn được ai tin.

 - Tuy nhiên, cuối cùng, nhà văn vẫn phải để cho mối tình của Chí Phèo tan vỡ, Chí Phèo tự kết liễu đời mình, có thể đứa con của Chí Phèo cũng bế tắc, cay cực như cha. Kết thúc này thể hiện cái nhìn hiện thực của nhà văn: ông lên tiếng tố casco xã hội, lên tiếng kêu cứu cho con người.

-> Sống trong xã hội cũ, những trải nghiệm và quan niệm nghệ thuật riêng, Nam Cao đã xây dựng một kết thúc đậm chất hiện thực và nhân đạo.

 - Kết thúc của truyện ngắn "Vợ Nhặt" gắn liền với tình huống "nhặt vợ" oái oăm trong tác phẩm. Tràng đã nhặt được thị trong bối cảnh cái đói, cái chết hiện diện khắp nơi. Khi gắn kết là một gia đình, cái đói vẫn hiện hữu, cái chết vẫn rình rập đâu đây.

 - Khác với Nam Cao, để cho Tràng và Thị đến với nhau, nhà văn phát hiện ra những thay đổi tích cực của hai người. Tràng hạnh phúc và ra giáng một người trụ cột trong gia đình. Thị từ chỗ tìm miếng ăn, chốn ở, đã sẵn sàng ở lại chia sẻ, dù nhà Tràng chẳng "rích - bố - cu", chẳng có "cơm trắng mấy giò". . .

 - Truyện mở đầu bằng cảnh u ám, nhưng lại kết thúc trong cảnh tươi sáng, ánh sáng buổi sớm mai, ánh sáng của lá cờ đỏ sao vàng hiện ra trong đầu Tràng, ánh sáng của niềm hạnh phúc, của niềm lạc quan . .  người ta hình dung, một ngày không xa, Tràng và Thị có thể có mặt trong các cuộc biểu tình, phá kho thóc Nhật. Dường như đây chính là phương pháp mà Kim Lân gợi ra để nhân vật của mình có thực sự thay đổi số phận. Nhà văn bộc lộ tình thương và niềm tin vào con người.

-> Có lẽ từng chứng kiến những khổ đau và cả sức mạnh của người nông dân trong cuộc cách mạng tháng Tám và chiến thắng Điện Biên Phủ, Kim Lân đã có một kết thúc mạnh dạn, mang dấu ấn thời đại.

5. Đánh giá chung: Với kết thúc truyện độc đáo, hấp dẫn, ý nghĩa, Nam Cao và Kim Lân đã tạo ra những kiệt tác của văn xuôi hiện đại Việt Nam. Họ đã để lại những bài học về tài năng và tấm lòng người nghệ sĩ.

 - Chế Lan Viên và "Tiếng hát con tàu": Chế Lan Viên là nhà thơ đóng góp cho nền thơ ca hiện đại Việt Nam ở cả chặng đường trước và sau cách mạng thánh Tám với những vần thơ đậm chất trí tuệ. Đoạn thơ nằm trong bài thơ "Tiếng hát con tàu" sáng tác vào giai đoạn 1958 - 190 (in trong "Ánh sáng và phù sa"). Tác phẩm ra đời gắn liền với sự kiện kinh tế chính trị, nhưng nó không dừng lại ở tuyên truyền. Nhà thơ đã thể hiện được hành trình tư tưởng của mình :Đó là hướng đến nhân dân đến cuộc sống chân lí nghệ thuật.

 - Xuân Quỳnh và "Sóng" : Xuân Quỳnh là nhà thơ trưởng thành trong cuộc khánh chiến chống Mỹ. Thơ Xuân Quỳnh đằm thắm, thông minh, thể hiện sự chân thành, nhân hậu, đặc biệt trong những bài thơ viết về tình yêu và hạnh phúc. Bài thơ "Sóng" (nằm trong tập "Hoa dọc chiến hào") thể hiện những chiêm nghiệm của người phụ nữ trong tình yêu. 

2. Cả hai bài thơ đều có những câu thơ thể hiện nỗi nhớ. Nỗi nhớ là thước đo của tình yêu, của tình người, nỗi nhớ khiến ta thấy vẻ đẹp tâm hồn con người.

 - Khổ thơ nằm trong hành trình của con tàu tâm tưởng đang ngược dòng thời gian trở về những ân tình cách mạng. Nhân vật trữ tình ở đây là nhà thơ - người chiến sĩ đã từng gắn bó, được đại gia đình Tây Bắc che chở, yêu thương. "Con" nhớ "anh con ", "em con", "mế", "bản", "đèo"  rồi  "bỗng nhớ em", đột ngột, cháy bỏng như một tất yếu.

 - Chế Lan Viên, như thường lệ đã dùng ngôn ngữ sáng tạo với những liên tưởng so sánh đậm chất trí tuệ kết hợp giữa cảm xúc và triết lí để khơi gợi cảm xúc và đánh thức nhận thức cảu người đọc. Tác giả đã giúp ta nhận ra được vẻ kì diệu của tình yêu: lung linh sắc màu, đặc biệt với tình yêu đôi lứa. tình cảm riêng tư và tình cảm cách mạng hòa vào một, để mỗi nhà thơ, mỗi chiến sĩ có thêm quê hương thứ hai của mình. Tình yêu ấy cao cả và thiêng liêng. nỗi nhớ và tình yêu trong đoạn thơ gắn liền với tình cảm biết ởn với nhân dân và cuộc sống, góp phần làm nên những nhận thức của nhà thơ về lẽ sống, quan niệm tác giả.

 - Đoạn thơ gắn liền với hành trình "Sóng" và "em" "tìm ra tận bể" để tìm và lí giải câu hỏi đầy trăn trở về tình yêu về trái tim người phụ nữ khi yêu.

 - Nhân vật trữ tình ở đây là người phụ nữ nhạy cảm, đa ưu, thông minh, mãnh liệt trong tình yêu. Cái "tôi" Xuân Quỳnh đã nhập vào "sóng" và "em" để trải nghiệm, hiểu mình, hiểu người. hiểu tình yêu của mình. Trong khoảng cách của thời gain và không gian, nỗi nhớ hiện ra thường trực, hơn thế, nó chiếm lĩnh được cả ý thức và tiềm thức . . .

 - Với thể thơ ngũ ngôn, nhịp thơ nói được nhịp trái tim, hình ảnh ẩn dụ, thủ pháp đối điệp cấu trúc câu, diệp từ, điệp ngữ . . . Xuân Quỳnh đã tạo nên những câu thơ giàu nhạc điệu. Qua những câu thơ này, nữ sĩ đã thể hiện được những khám phá của vẻ đẹp tình yêu chân thành, nồng nàn, sự thủy chung tha thiết trong trái tim người phụ nữ Việt Nam.

5. Hai đoạn thơ giúp chúng ta hiểu thêm về con người, thấy được nét đặc sắc trong phong cách mỗi nhà thơ. (0,5 điểm)

Câu 1. Các ý chính:

a. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ (7-5-1954) Hiệp định Giơnevơ được kí kết, hòa bình được lặp lại, một trnag sử mới của đất nước và một giai đoạn mới của cách mạng được mở ra. Tháng 10-1954, các cơ quan của trung ương Đảng và Chính phủ rời chiến khu Việt Bắc, nơi đã che chở nuôi dưỡng cách mạng trong suốt những năm trường kì kháng chiến chống thực dân Pháp trở về Hà Nội.

b. Cuộc sống thay đổi có tính chất bước ngoặt: Từ chiến tranh sang hòa bình, từ núi rừng về thành thị: Biết bao lưu luyến ân tình với những nơi đã từng đồng cam cộng khiir, với những người đã từng "chia ngọt sẻ bùi". Người ra đi không khỏi bâng khuâng thương nhớ, người ở lại cũng không khỏi bịn rịn, trống trải, bùi ngùi,.... Nhân sự kiện có tính chất thời sự và lịch sử ấy, Tố Hữu - một cán bộ của Đảng, một nhà thơ lớn của cách mạng đã sáng tác bài thơ Việt Bắc và tháng 10-1954. Bài thơ đã có vinh dự làm tên chung cho cả tập thơ Việt Bắc, một đỉnh cao của thơ Tố Hữu và cũng là một tác phẩm vui xuất sắc của thơ Việt Nam thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp.

 a. "Mình" và "ta" là cách xưng hô thường thấy trong ca dao của dân tộc (Mình về có nhớ ta chăng - Ta về ta nhớ hàm răng mình cười"; hoặc "Mình bảo với ta mình hãy còn son - Ta đi qua ngõ thấy con mình bò"...) Thông thường "ta" và "mình" không phải là một. Nhưng trong quan hệ thân thiết việc xưng hô "mình, ta" tạo nên sự thân thiết, gần gũi. Đó còn là cách xưng hô có tính lấp lửng và phải có quan hệ gắn bó, mặn mà lắm mới có cách xưng hô như vậy.

 b. Vận dụng lối xưng hô đằm thắm của ca dao. Tố Hữu đã có những sáng tạo mới khi sử dụng hai từ "mình" và "ta" tròn bài thơ Việt Bắc.

  Cụ thể, trong ca dao "mình" và "ta" thường để chỉ hai cá nhân cụ thể: một nam, một nữ. Trong bài thơ Việt Bắc, "mình" và "ta" mang tính phiếm chỉ, biểu thị có kẻ ở người đi. Đố cụ thể là chỉ ở các đồng bào dân tộc Việt Bắc, những người ở lại và những cán bộ trở về thị thành "Sáng đèn còn nhớ mảnh trăng cuối rừng"?  Mặt khác, nhiều câu thơ, Tố Hữu xòn vận dụng nét nghĩa lấp lửng làm cho "mình" và "ta" thêm ý nhị, hàm nghĩa phong phú. Ví dụ: "Mình đi mình lại nhớ mình" ....

 Câu 2. Các ý chính

 a. Trong số những tác phẩm viết về đề tài chủ nghĩa xã hội ở Miền Bắc những năm 1960, truyện ngắn Mùa Lạc của Nguyễn Khải là truyện ngắn xuất sắc. Nguyễn Khải là nhà văn xông xáo, nhạy bén với những vấn đề của cuộc sống xã hội và đã có nhiều thành công về đề tài nông thôn, về cuộc sống tinh thần, tình cảm của con người với những biến động của xã hội.

 b. Truyện ngắn Mùa Lạc chủ yếu nói về biến đổi về số phận con người, sự hình thành những mối quan hệ đạo đức mới giữa con người, khẳng định những giá trị nhân đạo và tính ưu teieencuar cuộc sống mới của chủ nghĩa xã hội.

  Nhân vật Đào trong tác phẩm Mùa Lạc thể hiện những suy nghĩ, những triết lý nhân sinh mang tính nhân đạo của nhà văn.

 a. Về ngoại hình: Đào là một nhân vật được nhà văn miêu tả hết sức sinh động, có những nét riêng, dễ nhận về chân dung diện  mạo. Cô không phải là người phụ nữ có nhan sắc, hai mắt đẹp và dài, hàm răng khểnh, thân hình sồ sề, bàn tay có những ngón to, cặp chân ngắn, ... Đó là điều thiệt thòi của cô trong " phái đẹp".

 b. Về phẩm chất nội tâm: Đào là người có xét đoán sắc sảo, thông minh, có khả năng đối đáp nhanh lẹ. Ngôn ngữ của cô là thứ ngôn ngữ lắm sắc màu, đậm chất tục ngữ dân gian, dí dỏm, thú vị. Đó có lẽ là "kết quả" của một cuộc sống long đong, vật vả, đầy bất hạnh: ngược xuôi buôn bán, đòn gánh trên vai, "tối đâu là nhà, ngã đâu là gường";...

 c. Về lai lịch: Quê Đào ở Hưng Yên nhà không có ruộng, làm nghề đậu phụ, lấy chồng từ năm 17 tuổi, chồng cờ bạc, bỏ đi Nam. Trở về, có một đứa con lêm hai thì chồng mất, mấy tháng sau con sài chết ... Quê hương chẳng còn ai thân thích. Từ đó, Đào sống cuộc đời lênh đênh, nhiều khi muốn chết nhưng "đời còn dài nên phải sống". Sự dãi dầu khiến cho hình hài của cô càng phyooi phai và cá tính càng trở nên táo bạo và liều lĩnh "ghen tị với mọi người và hờn giận cho thân mình ...". Tóm lại, trước khi lên nông trường Điện Biên, Đào là một phụ nữ có quá nhiều nỗi bất hạnh. ...

 d. Đào tìm đến với nông trường Điện Biên không phải với hy vọng đổi đời mà với tâm lý: "Con chim bay mãi cũng mỏi cánh....".

 Cô muốn tìm một nơi hẻo lánh nào đó thật xa, để quên đi những tháng ngày đã qua trong cuộc đời đầy đau khổ của mình, còn cuộc sống sắp tới thế nào, cô không rõ. Vì Điện Biên trước đây vốn là một bãi chiến trường ác liệt, bom mìn còn ngổn ngang, cái chết vẫn còn rình rập ở đâu đó. Nơi ấy cuộc sống đâu phải là một thiên đường. Cô chạy trốn số phận! 

 e. Nhưng cuộc sống của Đào ở công trường đã diễn ra một cách tích cực. Tâm lí của Đào cũng đã có những biến đổi và cuộc sống của cô cũng biến đổi. Từ chỗ đanh đá, thách thức với xung quanh, cô đã bắt đầu sống chan hòa với mọi người. Cô làm báo tường, lao động  hăng say. Tình cảm của Đào dần  dần giàu nữ tính và độ lượng. Từ đó, cô đã tìm được hạnh phúc. Người đàn ông góa vợ có tên là Dịu đã viết thư tỏ tình. Cô bàng hoàng, nhưng thấy như có "mạch nước ngọt rỉ thấm vào từng thớ đất khô cằn vì nắng hạn". Niềm vui đó thật bất ngờ và to lớn!

 g. Cuộc sống của Đào đã hồi sinh ngay chính trên mảnh đất xưa kia vốn là bạ chiến trường chết chóc. Nông trường Điện Biên có khả năng hàn gắn được những vết thương chiến tranh trên mảnh đất xưa kia, hì cũng có khả năng hàn gắn được những vết thương trong lòng người. Những con người mới và một môi trường sống mới ưu việt đã giúp cho cô vượt qua được "ranh giới" của nỗi bất hạnh của số phận.

 a. Qua nhân vật Đào trong truyện ngắn Mùa lạc, ta thấy một quan niệm giàu tính nhân đạo của tác giả về con người trong cuộc sống. tác giả đã thể hiện sự quan tâm đến những số phận bất hạnh, những con người bị thiệt thòi trong cuộc sống riêng. Ông khao khát được sống hạnh phúc của con người.

 b. Qua nhân vật Đào, tác giả cũng khẳng định một điều là: những người bất hạnh, đau khổ trước đây, chỉ có thể thay đổi số phận cuộc đời nhờ vào một môi trường sống tốt đẹp, bên những con người mới. Nhân vật gửi gắm thông điệp đến bạn đọc tác phẩm: hãy quan tâm hơn đến những con người bất hạnh đang sống xung quanh chúng ta. Đó cũng chính là giá trị nhân đạo của tác phẩm.

 Câu 3. Các ý chính

 a. Hàn Mặc Tử là một trong những nhà thơ xuất sắc của phong trào Thơ mới lãng mạn 1932 - 1945. Ông đã để lại nhiều tập thơ đặc sắc, trong đó có những bài thơ rất trong trẻo và tươi sáng, hình ảnh đẹo như trong ca dao, cổ tích. Đó là các bài thơ Tình yêu, Mùa xuân chín và đặc biệt là bài Đây thôn Vĩ Dạ tin trong tập thơ Điên của nhà thơ.

 b. Đây thôn Vĩ Dạ là bài thơ viết về Huế, viết cho Huế, bộc lộ một tâm trạng thân thương của một tác giả trước một sứ sở đẹp và thơ, với những hình ảnh của cảnh và người xứ Huế thơ mộng, đáng yêu. Khổ thơ bình giảng là khổ thơ thứ hai trong bài thơ này của Hàn Mặc Tử.

 a. khổ thơ thứ hai này được mở đầu bằng những hình ảnh trái ngược với buồn bã.

Câu thơ tả cảnh nhưng là để ngụ tình. Gió và mây chia đôi ngả, tác giả mượn hình ảnh thiên nhên để ngầm tả sự chia ly cách biệt của con người. Chú ý, câu thơ được ngắt làm đôi nhịp, như sự chia cắt của hai người.

 b. Từ đó, cũng nhuốm màu buồn bã, ủ ê. Hình ảnh "bến sông trăng" rất gợi cảm, tạo nên sắc thái huyền ảo, thơ mộng, ... Chú ý cảm giác mơ hồ qua ngôn từ và hình ảnh của dòng thơ.

 a. Cùng với khổ thơ đầu và khổ thơ cuối của bài thơ, khổ thơ thứ hai của bài Đây thôn Vĩ Dạ đã dệt nên những hình ảnh thơ bằng một thứ ngôn từ trong suốt, đẹp đẽ và gợi cảm, đọng lại trong lòng người đọc những ấn tượng da diết, khó phai mờ về xứ Huế thơ mộng và yêu thương.

 b. Người đọc yêu mến bài thơ, vì biết rằng bài thơ này đã được tác giả của nó viết ra từ một tâm hồn đau khổ, nhưng luôn gắn bó thiết tha với cuộc đời và con người bằng một tình yêu trần thế.

Câu 1. Các ý chính:

1. Nguyễn Tuân là một nhà văn lớn của văn học Việt Nam. Sự nghiệp của ông trải ra trên hai chặng đường, trước và sau cách mạng tháng Tám năm 1945: trước năm 1945, là nhà văn lãng mạn; sau năm 1945  chuyển xang là nhà văn cách mạng.

2. Trước năm 1945, sáng tác của Nguyễn Tuân xoay quanh các đề tài chính:

a. Chủ nghĩa xê dịch: Viết về bước chân của cái tôi lãng tử qua những miền quê, trong đó hiện ra cảnh sắc và phong vị quê hương cùng một tấm lòng yêu nước tha thiết. Tác phẩm chính: Một chuyến đi, Thiếu quê hương ....

b. Vẻ đẹp "vang vọng một thời": là những nét đẹp còn vương sót của một thời đã lùi vào dĩ vãng gắn với lớp nho sĩ uois mùa. Tác phẩm chính: Vang bóng một thời ....

c. Đời sống trụy lạc: ghi lại những quãng đời do hoang mang bế tắc, cái tôi lãng tử đa lao vào rượu, thuốc phiện và hát cô dầu, qua đó thấy hiện lên tâm trạng khủng hoảng của lớp thanh niên đương thời. Tác phẩm chính: Chiếc lư đồng mắt cua, Ngọn đèn dầu lạc,...

3 . Sau năm 1945, sáng tác Nguyễn Tuân tập tring phản ánh hai cuộc kháng chiến, qua đó thấy vẻ đẹp của con người Việt Nam vừa anh dũng, vừa tài hoa, tác phẩm chính: Tình chiến dịch, Đường vui, Hà Nội ta đánh Mỹ giỏi..... Ông viết về công cuộc xây dựng đất nước, trong đó hiện lên con người Việt Nam vơi sver đẹp rất mực cần cù mà tài hoa. Tác phẩm chính: Sông Đà, Ký Nguyễn Tuân ...

4. Nguyễn Tuân là nhà văn xuốt đời tìm kiếm và khẳng định những nhân văn cao quý, với những nét phong phú nổi bật: tài hoa, uyên bác, hiện đại mà cổ điển,... Ông có nhiều đóng góp cho sự phát triển của thể tùy bút và Tiếng Việt ....

Câu 2 . Các ý chính

a. Chế Lan Viên là nhà thơ lớn của thơ ca hiện đại, chuyển biến từ nhà thơ lãng mạn xang nhà thơ cách mạng. Thơ ông giàu chất trí tuệ, chất sử thi, hình ảnh tráng lệ ....

  Tiếng hát con tàu là bài thơ xuất xắc cảu Chế Lan Viên , ra đời trong không khí miền Bắc đang dấy lên phong trào đồng bào miền xuôi lên phát triển kinh tế - văn háo miền núi, trong đó có Tây Bắc. Nội dung nổi bật nhất bày tỏ tình cảm sâu nặng của mình đối với nhân dân. Bài thơ tiêu biểu cho phong trào thơ giàu chất trí tuệ cảu Chế Lan Viên.....

b. Về đoạn trích:

+ Nội dung bao trùm: Bày tỏ tình cảm sâu nặng với nhân dân và suy tư sâu sắc về những chuyển hóa kỳ diệu của tâm hồn.

 + Trình tự mạch thơ: Đoạn trích có ba phần khá rõ rệt. Khổ thơ đầu bày tỏ niềm hạnh phúc lớn lao khi được về với nhân dân; ba khổ thơ tiếp theo hồi tưởng về những hy sinh đầy ân tình ân nghĩa của người dân Tây Bắc; khổ thơ cuối đúc kết thành triết lý về sự chuyển hóa kì diệu của tâm hồn con người.

a. Khổ thơ đầu (của đoạn trích)

 - Tình cảm bao trùm là lòng biết ơn sâu nặng và niềm hạnh phúc lớn lao của cái tôi trữ tình từ khi bỏ cái thế giới nhỏ hẹp của cá nhân để đến với nhân dân.

 Đối với con người ở đây, nhân dân là những gì thân thương mật thiết nhất, là ngọn nguồn sự sống, là bầu sinh khí, là nguồn sinh lực, luôn cưu mang, che chở, tiếp sức,... Cho nên về với nhân dân là một lẽ sống lớn, một hạnh phúc lớn. Phân tích được ý nghĩa đó trong các cặp hình ảnh: on gặp lại nhân dân như nai về suối cũ, Cỏ đón giêng hai, chim én gặp mùa, Như đứa trẻ đói lòng gặp sữa, Chiếc nôi ngừng bỗng gặp cánh tay đưa, ... Cần thấy đó cũng chính là mói quan hệ thiêng liêng giữa cá nhân với cộng đồng, giữa con người và cuộc sống nói chung.

 - Nghệ thuật nổi bật là việc tạo ra những cặp hình ảnh mang tính tượng trưng, mỗi cặp một sắc thái khác nhau: nai - sưới cũ, cỏ tháng giêng, chim én - mùa xuân, chiếc nôi ngừng - cách tay đưa, con khát trẻ thơ - bầu sữa mẹ. Đồng thơi, chú ý cả tính trùng điệp. Nhờ đó mà cảm xúc trở nên nồng nàn, suy tư thêm sâu sắc.

b. Ba khổ thơ tiếp theo (của đoạn trích)

 - Tình cảm bao trùm là nỗi nhớ da diết về những kỉ niệm sâu sắc với Tây Bắc của một người con luôn khắc cốt ghi tâm bao ơn nghĩa. Nhớ về những việc làm đầy tính y sinh, đùm bọc, cưu mang rất cụ thể của người anh (cho tấm áo trước khi hy sinh), người em liên lạc (mười năm tận tụy miệt mài), người mẹ (thức xuốt một mùa dài để ân cần chăm sóc). Phân tích những hình ảnh cảm động :"Chiếc áo nâu anh mặc đêm công đồn - Chiếc áo nâu xuốt một đời vá rách - Đêm cuối cùng anh cởi lại cho con - Rừng thưa em băng, rừng rậm em chờ - Sáng bản Na, chiều em ra bản Bắc - Mười năm tròn!Chưa mất một phong thư - Lửa hồn soi tóc bạc - Năm con đau mế thức một mùa dài "... và những tâm nguyện đinh ninh: "Con với mế không phải hòn máu cắt - Nhưng trọn đời con nhớ mãi ơn nuôi".

 - Nét nổi bật ở đây là việc tạo ra nhiều hình ảnh chân thực, gây được ấn tượng mạnh. Hình ảnh được tạo bằng thủ pháp đối lập nhuần nhuyễn: chiếc áo nâu - một đời vá rách, mười năm tròn - một phong thư, lửa hồng - tóc bạc, năm con đau - mế thức một mùa dài,.. Đồng thời, là cách xưng hô theo quan hệ máu mủ ruột thịt: anh con, em con, mế. Nhớ những nét nghệ thuật ấy mà hình ảnh sắc nét, lời nói thấm thía, cảm xúc da diết . . .

c. Khổ thơ cuối (của đoạn trích)

 - Bao trùm lên khổ thơ này là niềm nhớ thương đằm thắm, sâu nặng với những miền quê mình đã từng qua với lời nhớ thương, lời khẳng định, cùng những hình ảnh thân thương, lời khẳng định, cùng những hình ảnh thân thương: "Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ - Nơi nao qua lòng lại chẳng yêu thương". Đồng thơi là suy tư sâu sắc về những chuyển hóa kì diệu của tâm hồn con người được đúc lết thành triết lý: "Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở - Khi ta đi, đất đã hóa tâm hồn". Đó là điều kỳ diệu mà tình cảm con người đã làm được để biến lỷ niệm với những  mình từng qua thành tâm hồn của chính mình.

 - Đoạn này, thủ pháp trùng điệp tiếp tục được sử dụng, với các điệp từ, điệp ngữ: Nhớ... nhớ..., Khi ta.... , Khi ta.... Nhưng quan trọng hơn là lối suy nghĩ tưởng:  "Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở - Khi ta đi, đất đã hóa tâm hồn". Tác giả tạo ra sự phi lý bề ngoài (đất đã hóa tâm hồn) làm hình thức chứa đựng hình ảnh bên trong: Tình cảm gắn bó với con người. Đây là một triết lý sâu sắc, thâu tóm được một quy luật, phổ biến trong đời sống nhân sinh. từ cảm xúc suy tư đúc kết thành những triết lý chính alf một nét độc đáo của nghệ thuật thơ Chế Lan viên.

Câu 3. Các ý chính

a. Nam Cao là nhà thơ hiện thực suất sắc đầy tinh thần nhân đạo. Sáng tác của ông trước cách mạng xoay quanh hai đề tài chính là nông dân nghèo và trí thức nghèo. Bao trùm là  nỗi đau đớn dai dẳng trước tình trạng nhân cách con người bị hủy hoại. Khuynh hướng hện thực đào sâu vào thế giới tâm lý.

b. Truyện ngắn "Chí Phèo" là kiệt tác của Nam Cao. Thuộc đề tài người nông dân nghèo. là kết tinh khá đầy đủ cho nghệ thuật Nam Cao. Tác giả viết về tấm bi kịch của Chí Phèo. Bi kịch của Chí Phèo gồm hai bi kịch tiếp nối. Trước hết alf bi kịch "tha hóa": từ một con người lương thiện biến thành một kẻ bất lương, thậm chí thành quỷ dữ; tiếp tục là bi kịch từ chối quyền làm người.

 Đoạn mô tả Chí Phèo từ đoạn buổi sáng sau khi gặp Thị Nở đến khi kết thúc cuộc đời ni kịch thứ hai.

a. Trước sự thức tỉnh: Bắt đầu là tỉnh rượu, sau đó mới tỉnh ngộ. Tỉnh rượu: những cảm nhận về không gian (căn lều của mình), về cuộc sống xung quanh (những âm thanh cuộc sống hằng ngày), và về tình trạng thế thảm của bản thân (già nua, cô độc, trắng tay). Tỉnh ngộ được Thị Nở chăm sóc thì cảm động trước tình người, Chí nhận ra thực tế đau lòng là mình chưa được chăm sóc như thế. Chú ý chi tiết cháo hành và Chí Phèo khóc. Cần thấy đó là những dấu hiệu nhân tính vùi lấp đang trở về.

b. Sau đó là niềm hy vọng: Ước mơ lương thiện trở về. Thèm lương thiện. Đặt hy vọng lớn vào Thị Nở. Hình dung về tương lai sống cùng Thị Nở. Ngỏ lời với Thị Nở. Trông đợi Thị Nở về xin phép bà cô. Cần thấy khao khát lương thiện này là biểu hiện rõ nhất của nhân tính trong Chí Phèo.

c. Tiếp đó là niềm thất vọng và đau đớn. Bà cô không cho Thị Nở lấy Chí Phèo. Thị Nở từ chối. Chí chạy theo cầm lấy tay Thị Nở để níu Thị Nở ở lại với mình. Thị Nở đẩy Chí Phèo ngã, tỏ sự cắt đứt dứt khoát. Đau đớn và căm hận mù quáng, Chí Phèo nguyền rủa sẽ giết chết bà cô và Thị Nở.

d. Cuối cùng là trạng thái phẫn uất tuyệt vọng. Chí về nhà uống rượu (chi tiết: càng uống càng tỉnh). Ôm mắt rưng rức khóc(chi tiết bát cháo hành), đó alf đỉnh điểm trong bi kịch tinh thần của Chí Phèo. Đau đớn cùng cực thì sách đao đi (chi tiết miệng vẫn nói đam chết "nó" chân lại đi đến nhà Bá Kiến). Dõng dạc đòi lương thiện. Thấy rõ tình thế đầy bi kịch của mình là " không thể còn lương thiện được nữa". Giết chết Bá Kiến. Tự sát. Cần làm rõ tính chất bế tắc và các chi tiết dự báo về sự tiếp diễn của tấm bi kịch này.

Đó là bi kịch con người "sinh ra là người mà không được làm người". Thể hiện sự cảm thông sâu sắc cảu Nam Cao với khát vọng sống lương thiện trong con người và sự bế tắc của những khát vọng trong hiện thực xã hội ấy.

Câu 1: Các ý chính:

 - Thơ Tố Hữu là thơ trữ tình chính trị, quan tâm thể hiện nhuwngc vấn đề lớn, lẽ sống lớn, tình cảm lớn của cách mạng và con người cách mạng. Khuynh hướng sử dụng nổi bật trong những sáng tác thơ cuối cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trở về sau.

 - Thơ Tố Hữu tràn đầy cảm hứng lãng mạn, luôn hướng người đọc tới một chân trời tươi sáng.

 - Thơ Tố Hữu có giọng tâm tình, ngọt ngào, tha thiết - giọng của tình thương mến. Nhiều vấn đề chính trị, cách mạng đã được thể hiện được những vấn đề của tình cảm muôn đời...

 - Thơ Tố Hữu đậm đà tính dân tộc không chỉ trong nội dung mà còn trong nghệ thuật biểu diễn: cá thể thơ và thi liệu truyền thống được sử dụng nhuần nhuyễn, ngôn từ giản dị, vần điệu phong phú, nhạc tính dồi dào...

Câu 2: Các ý chính:

1. Giới thiệu chung về tách giả Hồ Chí Minh, tác phẩm Nhật kí trong tù và hai bài thơ

a. Hồ Chí Minh là nhà cách mạng vĩ đại đồng thời là tác giả văn học lớn.Sự nghiệp sáng tác văn học của Người rất phong phú, đa dạng gồm có ba bộ phận chính, trong đó thơ ca chiếm một vị trí nổi bật.  Nhật kí trong tù (Ngục trung nhật kí) là tập thơ tiêu biểu được viết trong khoảng thời gian từ mùa thu 1942 đến mùa thu 1943, tức là thời gian Hồ Chí Minh bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam tại Quảng Tây (Trung Quốc).

b. Chiều tối (Mộ) và Giải đi sớm (Tảo giải) là hai bài thơ rất có giá trị trong tập thơ Nhật kí trong tù (Ngục trung nhật kí), vừa gợi cảnh sống gian truân của Hồ Chí Minh trong nhuwngc ngày bị giam cầm vừa amng tính chất biểu hiện sâu sắc. Qua hai bài thơ, ta có thể nhận ra những nét đẹp trong tâm hồn tác giả Hồ Chí Minh.

a. Dù lâm vào cảnh bị đọa đày, Hồ Chí Minh vẫn thể hiện tình cảm yêu mến thiết tha và thái độ đồng cảm chia sẻ với tạo vật, thiên nhiên vùng sơn cước lúc chiều buông. Cánh chim mỏi mệt (quyện điểu) và chòm mây lẻ loi (cô vãn) vừa là đối tượng của niềm thương cảm vừa chính là biểu hiện bên ngoài của nỗi buồn trong lòng người tù trên con đường đày ải, xa đất nước quê hương.

b. Sự chuyển cảnh ở sau bài thơ cho thấy lòng yêu con người, yêu cuộc sống đặc biết sâu sắc của Hồ Chí Minh. Người đã nói về hình ảnh cô gái xóm núi xay ngô với biết bao cảm xúc trìu mến. Hồ Chí Minh hiểu được nỗi khổ nhọc của người lao động ( cụm từ ma bao túc được lặp lại theo trình tự đảo ngược ở câu 3 và 4 góp phần biểu đạt ý này) nhưng đồng thời cũng nhìn thấy nét đẹp riêng, chất thơ riêng ở những mảnh đời bình dị (điều ít gặp trong thơ cổ điển).

c. Ánh hồng của lò than nhắc đến ở cuối bài (qua chữ hồng - nhãn từ trong tác phẩm) cho thấy tâm trạng Hồ Chí Minh đang chuyển biến từ buồn xang vui. Quan trọng hơn, nó giúp ta biểu hiện được niềm lạc quan đáng quí của nhà cách mạng. Rõ ràng trong hoàn cảnh nào Hồ Chí Minh cũng hướng tới phần tươi sáng của cuộc đời.

a. Giải đi sớm (I) cho thấy ngững gian truân của những chuyến đi đày, thể hiện cái nhìn thấu suốt, điềm tĩnh của Hồ Chí Minh đối với hoàn cảnh. Tư thế của Hồ Chí Minh là tư thế người chiến sĩ, chủ động sẵn sàng đương đầu cùng thử thách (được hình tượng hóa qua hình ảnh đêm tối) do ý thức được rất rõ những trở ngại tất yếu trên con đường đang dần bước (chú ý phân tích khía cạnh biểu trưng của các hình ảnh chinh nhân, chinh đồ).

b. Vừa lên đường, tác giả đã hướng lên nhìn trời cao, tìm thấy hình ảnh của người bạn đồng hành tin cậy (chú ý phân tích các từ ôm (ủng), lên (thướng) vừa thể hiện được quỹ đạo chuyển động cảu sự vật cừa thể hiện niềm hứng khởi trong lòng người đi). Ở đây, lòng yêu thiên nhiên, sự nhạy cảm đối với cái đẹp, chút lãng mạn rất thi sĩ và tinh thần "thép" cùng được biểu lộ và thống nhất với nhau (phải có được sức mạnh tinh thần như thế nào mới vui được với trăng sao trong hoàn cảnh ấy).

c. Giải đi sớm (II) miêu tả cuộc đi đường trong ánh bình minh rực rỡ, nối tiếp rất đẹp với bài thứ nhất nói về cuộc đi trong đêm tối và gió rét. Kiểu tư duy thơ luôn hướng về ánh sáng, hướng về tương lai ở đây thể hiện rất rõ. Ta cảm thấy được sự giao hòa tuyệt với giữa Hồ Chí Minh với thiên nhiên tràn đầy sinh khí. Cái nồng của cảm súc bên trong được nhóm lên nhờ hơi ấm (noãn khí) bên ngoài, nhưng đến lượt mình, chính nó đã làm đất trời thêm phần ấm áp. Như vậy, trong bài thơ vừa có được hình ảnh một vị chính nhân cứng cỏi, vừa có được hình ảnh của một thi nhân tràn đầy cảm hứng về nét đẹp.

4. Khái quát về những nét đẹp trong tâm hồn tác giả Hồ Chí Minh được thể hiện qua hai bài thơ.

a. Hồ Chí Minh rất yêu thiên nhiên, luôn dạt dào cảm xúc thi ca trước mọi sắc thái  đa dạng của nó (từ cảnh hiu hắt, tiêu sơ đến cảnh hoành tráng, lộng lẫy).

b. Hồ Chí Minh yêu con người, gắn bó trước hết với cuộc sống con người ( nhất là cuộc sống người lao động); thường biểu lộ tình cảm một cách tự nhiên, bình dị; dễ hòa đồng cuộc sống xung quanh).

c. Hồ Chí Minh có tinh thần "thép"; ý thức rõ về đường đi của mình, kiên nghị trước thử thách, tự chủ trong mọi hoàn cảnh. Người luôn lạc quan, tràn đầy lòng tin vào cuộc sống, tương lai, vào xu thế vận động tích cực của sự vật.

 - Thạch Lam (1910 - 1942) là tác giả tiêu biểu của văn học Việt Nam hiện đại, rất nổi tiếng với những truyện ngắn vừa mang đậm phong vị trữ tình vừa thể hiện cảm quan hiện thực sâu sắc.

 - Hai đứa trẻ (in trong tập Nắng trong vườn - 1938) là truyện ngắn thuộc loại tiêu biểu nhất của Thạch Lam đã miêu tả một cách đầy ám ảnh bức tranh đời sống ở phố huyện nghèo lúc chiều tối và tâm trạng đợi tàu của hai đứa trẻ.

a. Thiên nhiên với các biểu hiện cụ thể: Hình ảnh và màu sắc: hoàng hôn đỏ rực, dãy tre làng  sẫm đen, ngàn sao lấp lánh, đom đóm nhấp nháy, bóng tối thăm thẳm, dày đặc..; âm thanh: tiếng ếch nhái văng vẳng, tiếng muỗi vo ve, tiếng hoa bàng rụng khe khẽ từng loạt..; mùi vị: mùi quen thuộc của cát bụi, "mùi riên của đất, quê hương này;;.. đặc điểm chung: êm ả, đượm buồn, thấm đượ, cảm xúc trùi mến, nâng nui của một nhà văn luôn nặng tình với những gì là biểu hiện của hồn xưa dân tộc.

b. Vai trò của hình ảnh thiên nhiên: gợi đúng đặc trưng của không gian phố huyện; làm nền cho hoạt động con người; gián tiếp thể hiện tâm trạng nhân vật; tạo nên chất chữ tình cho truyện ngắn,..

c. Nghệ thuật miêu tả của tác giả: đặt thiên nhiên dưới con mắt quan sát của Liên - một đứa trẻ; câu văn có nhịp điệu như thơ; hình ảnh bóng tối được láy đi láy ại như một mô típ đầy ám ảnh; âm thanh, màu sắc, mùi vị khéo hòa hợp cới nhau,...

a. Các hình ảnh và hoạt động: những người bán hàng về muộn đứng nán lại nói chuyện, mấy đứa trẻ nghèo lom khom nhặt nhạnh các thanh nứa, thanh tre trên nền chợ, chõng nước tồi tàn của mẹ con chị Tý, gánh phở vắng khách của bắc Siêu, cảnh nhếch nhác cảu gia đình bác Xẩm, của hàng tạp hóa nhỏ xíu của chị em Liên,... các tâm trạng: buồn bã, ít hy vọng vào lối kiếm sống có tính chất cầu may hiện tại, mong đợi mơ hồ, xa xôi,... đặc điểm chung của "hình ảnh con người" heo hắt, xơ xác, mòn mỏi, tương hợp với hình ảnh thiên nhiên, tất cả được vẽ ra bằng ngòi bút tả chân sắc sảo, rất gần với các nhà văn hiện thực phê phán....

b. Nghệ thuật miêu tả của tác giả: tập hợp một loạt  chi tiết tương đồng gợi không khi tàn tạ (ngày tàn, chợ tàn, kiếp nghèo tàn, . ..); dựng lên những mẩu đối thoại vẩn vơ; nhấn mạnh sự đối lập giữa cái mênh mông của bóng tối vùng sáng nhỏ nhoi của ngọn đèn; chú ý làm rõ trạng thái tâm hồn nhân vật.....

1. Xuân Diệu là một tác gia lớn, một tài năng nhiều mặt trong nền văn học Việt Nam. Nhưng nói đến Xuân Diệu, trước hết phải nói đến một nhà thơ. Sự nghiệp sáng tác của thơ Xuân Diệu chia làm hai giai đoạn: trước và sau Cách Mạng tháng Tám năm 1945.

a. Trước Cách Mạng tháng Tám năm 1945: Xuân Diệu được sem là nhà thơ lãng mạn tiêu biểu cho phong trào Thơ mới. Trong thơ, Xuân Diệu luôn bộc lộ hai tâm trạng trái ngược: yêu đời, tha thiết với cuộc sống nhưng hoài nghi, chán nản, cô đơn. Dù ở trạng thái cảm xúc nào. Xuân Diệu cũng thể hiện được cái tôi cá nhân của mình hết sức mãnh liệt. Xuân Diệu rất nổi tiếng ở mảng thơ tình yêu. Tác phẩm có: Thơ thơ, Gửi hương cho gió. (0,75 điểm)

b, Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 : Xuân Diệu hòa mình vào cuộc sống mới, nhiệt thành đem nghệ thuật phục vụ Cách mạng. Thơ ông có ngững thay đổi về đề tài, cảm hứng, chất liệu, ngôn từ và cách biểu hiện. Ông bám sát đời sống, vieestnhieefu về công cuộc xây dựng đất nước và đấu tranh thống nhất nước nhà. Những tập thơ chính: Mũi Cà Mau - Cầm tay, Một khối hồng, Hai đợt sóng... (0,75 điểm)

2. Bên cạnh sáng tác thơ, Xuân Diệu còn viết văn xuôi, nghiên cứu, phê bình văn học và dịch thuật. Phấn thông vàng và Trường ca là hai tập văn xuôi đặc sắc của ông. Xuân Diệu để lại những tập tiểu luận phê bình có giá trị: Tiếng thơ, Phê bình giới thiệu thơ, Dao có mài mới sắc...

 - Kim Lân từng sáng tác trước cách mạng tháng Tám năm 1945, nhưng chỉ sau 1945, ông mới thực sự có vị trí trong văn học Viêt Nam. Ông viết không nhiều, nhưng đã đạt được những thành công đáng kể, đặc biệt là về đề tài nông thôn.

 - Vợ nhặt của Kim Lân (in trong tập Con chó xấu xí - 1962) là tác phẩm đặc sắc viết về nạn đói năm Ất Dậu. Trên cái nền tăm tối ấy, nhà văn đã miêu tả cảnh ngộ của những con người nghèo khổ ở xóm ngụ cư với cái nhìn nhân hậu, phát hiện ở họ vẻ đẹp của tình người và hi vọng vào cuộc sống.

 Vợ nhặt tái hiện bức tranh một cuộc sống rất bi thảm. Nạn đói hoành hành dữ dội. Người chết như ngả rạ. Người sống thì lay lắt bên bờ vực thẳm. Thế nhưng, qua các nhân vật chính trong tác phẩm, tác giả lại cho ta thấy rằng: ngay trong hoàn cảnh khốn cùng, những con người này vẫn khoogn mất đi những nét đẹp vốn có của họ.

a. Tràng

 Thái độ của Tràng đối với người đàn bà xa lạ đói rách là biểu hiện của tình người đẹp đẽ trong hoàn cảnh đói nghèo, cùng quẫn: cưu mang người cùng cảnh ngộ ( chi tiết Tràng mời người đàn bà một bữa bánh đúc rồi chấp nhận việc chị ta theo mình dùi cảm thấy hơi "chợn") nảy sinh những tình cảm mới mẻ, những cảm giác lạ lùng ( các chi tiết: trên đường về, Tràng đã cảm nhận thấy tình nghĩa đối với người đàn bà đi bên, bối rối trước nỗi buồn của chị ta...)

 - Sau tình huống nhặt vợ, niềm hi vọng vào cuộc sống thể hiện rõ rệt ở Tràng: vui sướng trước hạnh phúc bất ngờ ( phân tích ý nghĩa chi tiết mua dầu để thắp. ý nghĩa những cái cười của Tràng: bật cười, cười tươi...); gắn bó hơn với gia đình, nghĩ về trách nhiệm của bản thân (thấm thía cảm động, vui sướng phấn chấn, thấy mình nên người và nhận ra bổn phận nhận ra bổn phận phải lo lắng cho vợ con sau này...); nghĩ tới sự đổi thay của cuộc sống dù chưa có ý thức đầy đủ ( thoáng trong đầu óc Tràng hình ảnh đoàn người đói kéo nhau đi trên đê với lá cờ đỏ sao vàng phấp phới..) (0,75 điểm)

b. Người Vợ nhặt

- Tình cảm khốn khổ đã  không làm mất đi tình người ở nhân vật này. Lúc đầu cái đói làm chị tiều tụy cả hình hài, không giữ đc cả cái e dè cuae người phụ nữ. Nhưng từ khi theo Tràng, chị thay đổi hẳn: không còn "chao chát, chỏng lỏn" mà trở thành người "hiền hậu, đúng mực" ( làm sáng tỏ bằng việc phân tích một số chi tiết tiêu biểu). Thiên chức, bổn phận làm vợ của chị đã được đánh thức (vấn vương những tình cảm mới mẻ; cư sử với Tràng mộc mạc, chân tình, mắng yêu khi Tràng khoe chai dầu vừa mới mua...).(0,5 điểm)

 - Sự trỗi dậy của niềm hi vọng: nhen nhóm, vun đắp tổ ấm hạnh phúc (cùng mẹ chồng sắp xếp, dọn dẹp nhà cửa..); thoáng nghĩ tới một sự thay đổi (nhắc chuyện ở mạn Thái Nguyên, Bắc Giang, người ta không chịu đóng thuế, còn phá kho thóc của Nhật chia cho người đói..) .(0,5 điểm)

c. Bà cụ Tứ

Nhân vật này cho thấy rõ nhất vẻ đẹp của tình người trong tác phẩm Vợ nhặt. Vẻ đẹp đó thể hiện qua thái độ, tình cảm của bà cụ Tứ đối với con trai và con dâu. Với Tràng, bà thấy tủi vì làm mẹ àm không giúp được gì cho con, để con phải "nhặt" vợ trong hoàn cảnh túng đói. Trong tâm trạng của bà, sự ngạc nhiên, buồn, vui, lo âu lẫn lộn. Tất cả suất phát từ lòng yêu thương con (phân tích một số chi tiết tiêu biểu). Với người con dâu, bà không hề rẻ rúng, mà ngược lại, tỏ ra gần gũi, chân tình, xóa đi mặc cảm ở với chị (chú ý những câu nói chứa chan yêu thương của bà : "Ừ thôi thì các con đã phải duyên phải kiếp với nhau, u cũng mừng lòng"; "Cốt sao chúng mày hòa thuận là u mừng rồi"; "Chúng mày lấy nhau lúc này, u thương quá..."). (0,75 điểm)

 - Người mẹ gần đất xa trời lại là người bộc lộ niềm hi vọng mãnh liệt vào cuộc sống. Bà động viên các con bằng kinh nghiệm sống, bằng triết lý dân gian (Ai giàu ba họ, ai khó ba đời...); thu xếp lại nhà cửa cho quang quẻ, nền nếp với ý nghĩa đời sẽ khác đi , làm ăn có cơ khấm khá lên, bàn định về tương lai, khơi dậy trong con cái một niềm tin (nghĩ tới việc kiếm tiền mua đôi gà cho nó sinh sôi nảy nở, hi vọng về đời con cháu mình sẽ sáng sủa hơn..). (0,75 điểm)

d. Kết luận (0,5 điểm)

- Ba nhân vật trong tác phẩm Vợ nhặt được Kim Lân miêu tả rất sinh động. Ngoại hình, hành động, lời nói, nhất là diễn biến nội tâm của nhân vật dưới sự tác động của một tình huống đặc biệt được khắc họa rõ nét. Chính vì thế, những điều tác giả muốn khẳng định ở các nhân vật càng trở nên nổi bật.

 - Miêu tả nạn đói, Kim Lân không chỉ tái hiện bức tranh thê lương của cuộc sống, mà còn phát hiện những phẩm chất cao quí của con người trong cảnh ngộ bi thảm. Qua đó nhà văn bộc lộ cái nhìn hiện thực sắc sảo và tình cảm nhân đạo sâu sắc.

 - Tố Hữu viết bài thơ Kính gửi cụ Nguyễn Du vào tháng 11 năm 1965, nhân dịp ông có chuyến công tác vào tuyến lửa khu Bốn, qua huyện Nghi Xuân, quê hương Nguyễn Du. Được viết ra trong thời điểm cả dân tộc kỉ niệm 200 năm năm sinh Nguyễn Du, bài thơ là tiếng nói tri âm sâu sắc của nhà thơ đối với đại thi hào trong quá khứ.

 - Đoạn trích thuộc phần cuối của bài thơ. Ở khổ này, Tố Hữu đã có những đánh giá rất cao đối với sự nghiệp văn học của Nguyễn Du bằng những tình cảm trân trọng ngưỡng mộ, trân trọng, ngợi ca.

a. Hai câu mở đoạn: tôn vinh tiếng thơ Nguyễn Du ở mức cao nhất. Tiếng thơ ấy động cả đất trời, là lời non nước bất tử cùng thời gian.

 - Có thể hiểu từ "động" theo hai nghĩa: làm xúc động hoặc làm vang vọng. Cách hiểu nào cũng cho thấy nhà thơ Nguyễn Du có sức tác động vô cùng mạnh mẽ.

  - Ở câu thứ hai, khi xem tiếng thơ Nguyễn Du là lời non nước vọng về, Tố Hữu đã vĩnh cửu hóa các tác phẩm của Nguyễn Du bằng cách đồng nhất tiếng nói của một nhà thơ với tiếng nói của dân tộc. Sự nhấn mạnh bằng lối so sánh thậm xưng làm nổi bật ý: tiếng thơ Nguyễn Du là sự kết tinh tâm hồn dân tộc và ngược lại, tâm hồn dân tộc qua tiếng thơ Nguyễn Du mà vọng đến muôn đời. Chú ý những đại lượng lớn về không gian và thời gian: đất trời, non nước, ngàn thu... được dùng để khẳng định tầm vóc lớn lao của di sản văn học mà Nguyễn Du để lại.

b. Hai câu tiếp: Khẳng định sự trường tồn của tác phẩm Nguyễn Du và cắt nghĩa nguyên nhân của sự trường tồn ấy.

 - "Nghìn năm sau" Nguyễn Du vẫn còn được nhớ tới, boie với tình yêu thương con người bao la thì ở thời nào, ông cũng nhận được sự đồng cảm sâu sắc.

 - Chú ý hàm ý phong phú của hai chữ " tiếng thương" và việc đưa hình ảnh "tiếng mẹ ru" làm đối tượng so sánh nhằm nhấn mạnh lên sự thiêng liêng mà gần gũi của tiếng thơ Nguyễn Du với mọi thời đại.

c. Hai câu cuối: khẳng định Nguyễn Du vẫn sống cùng nhân dân, đất nước hôm nay.

  Trong hai câu thơ này, đại từ Người được sử dụng hai lần, biểu lộ sự tôn kính, trân trọng và sự tri âm của tác giả đối với Nguyễn Du. Tố Hữu xúc động mời gọi Người xưa trở về cuộc sống hiện tại để cùng hòa tấu "khúc vui" với con cháu hôm nay. Nguyễn Du vẫn luôn song hành với chúng ta trên mỗi bước đường. Đây là một cách để thể hiện niềm tự hào của tác giả về thời đại mới. (0,5 điểm)

d. Kết luận (0,5 điểm)

 - Nội dung: Nằm trong mạch cảm hứng chung của bài, đoạn thơ là sự ngợi ca cao nhất của Tố Hữu dành cho nhũng giá trị văn học của đại thi hào Nguyễn Du.

 - Nghệ thuật: Câu thơ lục bát với âm điệu ngọt ngào, tha thiết(nhờ cách sử dụng những từ hô gọi, những đại từ nhân xưng...); dùng những đại lượng lớn về không gian và thời gian để đánh giá tầm vóc di sản văn học của Nguyễn Du; nghệ thuật so sánh giàu tính biểu cảm...

Câu 1. Giá trị lịch sử, giá trị văn học của bản Tuyên ngôn Độc Lập (2,0 điểm)

1. Gía trị lịch sử

 - Ngày 2-9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bảm Tuyên ngôn độc lập trước hàng chục vạn đồng bào tại quảng trường Ba Đình, Hà Nội. Tuyên ngôn độc lập là một văn kiện lịch sử đúc kết nguyện vọng sâu sa của dân tộc Việt Nam về quyền độc lập tự do, cũng là kết quả tất yếu của quá trình đấu tranh gần một trăm năm của quân và dân ta để có quyền thiêng liêng đó.

 - Bản Tuyên ngôn đã tuyên bố chấm dứt chế độ thực dân, phong kiến ở Việt Nam và mở ra một kỉ nguyên mới cho dân tộc ta: kỉ nguyên độc lập tự do, kỉ nguyên nhân dân làm chủ đất nước.

2. Gía trị văn học

 - Tuyên ngôn Độc Lập  là một áng văn yêu nước lớn của thời đại. Tác phẩm khẳng định mạnh mẽ quyền độc lập dân tộc gắn với quyền sống của con người, nêu cao truyền thống yêu nước, tryuwwfn thống nhân đạo của người Việt Nam.

 - Tuyên  ngôn Độc Lập là một áng văn chính luận mẫu mực . Dung lượng tác phẩm ngắn gọn, cô đọng gây ấn tượng sâu sắc. Kết cấu tác phẩm mạch lạc, chặt chẽ; chứng cứ cụ thể, xác thực; lập luận sắc bén, giàu sức thuyết phục.Ngôn ngữ tác phẩm chính sác gợi cảm, tác động mạnh mẽ vào tình cảm, nhận thức  của người nghe, người đọc.

 - Quê hương, đất nước là một đề tài xuyên xuốt, nổi bật trong văn học Việt Nam. Nhiều tác phẩm viết về đề tài này đã thể hiện được những suy tư sâu sắc, niềm tự hào dân tộc và yêu quê hương đất nước của các nhà thơ, bên cạnh nét chung, mỗi tác giả lại có cách cảm nhận riêng về quê hương, đất nước.

 - Giới thiệu hai tác phẩm: Vào một đêm giữa tháng 4 - 1948 ở Việt Bắc, Hoàng Cầm nghe tin giặc đánh phá quê hương mình, ông xúc động viết nên bài Bên kia Sông Đuống. Năm 1971, ở chiến khu Bình Trị Thiên, hướng về tuổi trẻ Việt Nam trong những ngày sôi sục đánh Mĩ, Nguyễn Khoa Điềm viết trường ca Mặt đường khát vọng, trong đó có chương V- Đất nước. Cả hai tác phẩm đề được xem là thành tựu xuất sắc của thơ ca Việt Nam hiện đại.

a. Trích đoạn thơ Bên kia Sông Đuống.

 - Bài thơ Bên kia Sông Đuống của Hoàng Cầm là hoài niệm về quê hương thanh bình trong quá khứ và nỗi xót xa trước quê hương đau thương trong hiện tại. Đoạn trích nằm ở phần đầu bài thơ, thể hiện niềm yêu mến, tự hào về quê hương Kinh Bắc tươi đẹp, trù phú , giàu truyền thống văn hóa.

 - Câu thơ Bên kia Sông Đuống  gợi điểm nhìn trong tâm tưởng. Dường như nhà thơ đang ở bên này - vùng tự do, mà nhìn về bên kia - nơi quê hương bị giặc chiếm đóng, từ đó gợi dậy bao hồi tưởng về Kinh Bắc ngày xưa tươi đẹp, thanh bình.

 - Trong ba câu tiếp theo, quê hương được tái hiện vừa khái quát, vừa cụ thể. Đời sống vật chất được hiện lên từ hương vị lúa nếp thơm nồng. Đời sống tinh thần hội tụ trong nét đặc sắc văn hóa đặc sản, tranh Đông Hồ.

 - Phân tích sâu hai câu thơ về tranh Đông Hồ. Tác giả đã nêu bật cái chất dân gian, cái hồn dân tộc cảu tranh Đông Hồ từ đề tài, ý nghĩa nghĩa đến màu sắc, chất liệu độc đáo. Cần làm rõ khả năng vừa gợi tả, vừa biểu hiện cảm xúc của các từ tươi trong, sáng bừng, đặc biệt là nét nghĩa của cụm từ màu dân tộc (nghĩa cụ thể: chất liệu, màu sắc lấy từ đất đá, cây cỏ của quê hương; nghĩa bóng: hình ảnh quen thuộc trong đời sống hàng ngày, nghệ thuật tranh vẽ dân gian - tất cả tạo nên bản sắc dân tộc độc đáo).

b. Trích đoạn thơ Đất Nước

 - Trường ca Mặt đường khát vọng viết về sự thức tỉnh của tuổi trẻ các thành thị vùng tạm chiếm ở miền Nam: nhận rõ bộ mặt xâm lược của đế quốc Mĩ, hướng về nhân dân đất nước, ý thức được sứ mệnh của thế hệ của mình, đứng dậy xuống đường đấu tranh hòa nhịp với cuộc chiến đấu của toàn dân tộc. Đoạn thơ trích thuộc phần đầu của chương V.

   Tư tưởng " Đất nước của Nhân Dân" chi phối cách cảm nhận của nhà thơ về các phương diện địa lý, lịch sử, văn hóa ... của  đất nước.

 - Tám câu đầu tác giả cảm nhận đất nước qua những địa danh, thắng cảnh. Những địa danh, thắng cảnh ấy gắn liền với cuộc sống, số phạn, tính cách của nhân dân, được cảm thụ qua tâm hồn của nhân dân. Chú ý khả năng gợi cảm nghĩ, liên tưởng, tưởng tượng của các hình ảnh, cảnh vật: tình nghĩa thủy chung, thắm thiết ( hình ảnh núi Vọng Phu, hòn Trống Mái): sức mạnh bất khuất ( chuyện Thánh Gióng); cội nguồn thiêng liêng ( hướng về đất tổ Hùng Vương); truyền thống hiếu học ( cách cảm nhận về núi bút non Nghiên); đất nước tươi đẹp ( cách nhìn dân dã về núi Con Cóc. Con Gà, về dòng sông Cửu Long gợi dáng những con rồng).v.v.. Đất nước hiện lên vừa gần gũi, vừa thiêng liêng.

 - Trong đoạn thơ, tác giả đã sử dụng những chất liệu văn hóa dân gian để nói về đất nước. Đây cũng là biểu hiện chiều sâu tư tưởng đất nước của người dân trong cảm hứng sáng tạo của nhà thơ.

 - Hai câu cuối nâng ý thơ lên tầm khái quát: sự hóa thân của nhân dân vào bóng hình đất nước. Nhân dân chính là người đã tạo dựng, đã đặt tên, ghi dấu ấn cuộc đời mình lên mỗi ngọn núi, dòng sông, miền đất này.

a. Nét chung

 Hai đoạn trích thơ đều thể hiện sự cảm nhận về quê hương đất nước qua những địa danh, hình ảnh, cảnh vật cụ thể, gợi nhiều liên tưởng qua mạch nguồn, chất liệu văn hóa dân gian dân tộc. Cả hai cách cảm nhận trong đoạn trích thơ đều làm nổi bật truyền thống văn hóa, vẻ đẹp tâm hồn của con người Việt Nam, khơi sâu thêm niềm yêu mến, tự hào về nhân dân, đất nước.

b. Nét riêng

 - Trích đoạn thơ trong Bên kia Sông Đuống  hướng về một miền quê cụ thể với cảm xúc trữ tình tha thiết: tình yêu đất nước bắt đầu từ tình yêu quê hương của chính mình. Ở trích đoạn thơ trong Đất nước thể hiện tư duy chính luận sắc sảo của tác giả trong cảm nhận nhữn cảnh vật, địa danh... có sức khái quát dân tộc đất nước.

  Chính những nét cảm nhận nói trên đã góp phần tạo nên sức lôi cuốn, hấp dẫn của từng bài thơ cũng như sự phong phú đa dạng cảu thơ ca viết về quê hương đất nước.

Nam Cao là nhà văn hiện thực trước cách mạng. Ông có vốn sống phong phú, khả năng đồng cảm đặc biệt với mọi cảnh ngộ, tâm trạng của con người, có biệt tài diễn tả, phân tích tâm lí nhân vật.

 - Sở trường đó của Nam Cao được thể hiện rõ ở truyện ngắn Đời thừa (1943) qua việc diễn tả, phân tích diễn biến tâm lý, phân tích phức tạp của nhân vật Hộ.

a. Nam Cao đã diễn tả, phân tích sâu sắc những giằng xé trong tâm trạng nhân vật Hộ.

 - Trước hết là những day dứt của Hộ về nghề nghiệp. Anh có khát vọng cao đẹp, muốn " nâng cao giá trị đời sống cho mình" bằng lao động sáng tạo nghệ thuật, cống hiến cho đời những tác phẩm giá trị. Nhưng thực tại đen tối, hoàn cảnh gia đình túng quẫn buộc anh phải viết những thứ văn chương " vô vị, nhạt nhẽo". Anh đau khổ vì thấy mình đã thành " một kẻ vô ích, một người thừa".

 - Nam Cao còn miêu tả rất tinh tế những dằn vặt của Hộ về nhân cách. Hộ vốn là người nhân hậu vị tha. Trong bất cứ hoàn cảnh nào, Hộ cũng không từ bỏ tình thương, làm một kẻ tàn nhẫn. Nhưng do bức xúc vì công việc viết lách, anh trút hết buồn bực lên đầu vợ con, gây đau khổ cho người mình yêu thương, rồi hối hận vì chính điều đó.

b. Nam Cao đã khéo léo tạo tình huống đầy kịch tính để đẩy xung hữu đột nội tâm của nhân vật lên đỉnh điểm. Xung đột nội tâm của Hộ thể hiejn mâu thuẫn không thể dung hòa giữa đời sống với hoài bão nghệ thuật và sống theo nghuyên tắc tình thương. Chính vì thế không thể chịn hai con đường nên Hộ rơi vào bế tắc.

Tâm trạng căng thẳng, bết tắc của Hộ được diễn tả theo cái vòng quẩn quanh: khát vọng - thất vọng - hối hận - khát vọng - thất vọng... càng ngày càng nặng nề hơn.

c.  Nam Cao rất linh hoạt trong việc sử dụng ngôn ngữ để tả nội tâm. Có chỗ nhà văn dùng lời người kể chuyện để miêu tả tâm lí nhân vật: "Hắn băn khoăn nghĩ đến một tác phẩm nó sẽ làm mờ hết các tác phẩm khác cùng ra một thời". Có khi là nhân vật tự biểu hiện nội tâm của mình. "Ta đành phí một vài năm để kiến tiền...". Có lúc vừa là người kể chuyện, vừa là lời nội tâm của nhân vật: "Khốn nạn! Khốn nạn thay cho hắn!... Chao ôi! Hắn đã viết những gì?..." .Tất cả góp phần diễn tả sinh động tâm lí nhân vật Hộ.

 - Nghệ thuật diễn tả, phân tích tâm lí nhân vật của Nam Cao rất sắc sảo, tinh tế với những thủ pháp đặc sắc tạo tình huống đầy kịch tính; diễn tả sự vận động nội tâm theo vòng quẩn quanh; sử dụng ngôn từ linh hoạt... Tất cả khắc họa rõ nét tâm lý, tính cách nhân vật Hộ.

 - Qua nhân vật Hộ, Nam Cao đã cho thấy khát vọng vươn tới một cuộc sống có ích, có ý nghĩa của người trí thức nghèo, đồng thời cho thấy tình cảnh đau khổ, bế tắc của họ trong xã hội cũ: muốn theo đuổi lí tưởng nghệ thuật thì phải bỏ tình thương; muốn sống tử tế theo lẽ sống nhân đạo thì phải chấp nhận làm " người thừa" trong văn chương. Từ đó dẫn tới ý tưởng: chỉ khi nào xóa bỏ cái xã hội đen tối, bất công đương thời thì mới có thể chấm dứt được cái cảnh ngộ quẫn bách, cái bi kịch đáng thương của những người như Hộ.

 - Việc Bắc là tác phẩm xuất sắc của Tố Hữu nói riêng và thơ Việt Nam hiện đại nói chung.

 - Bài thơ được sáng tác vào khoảng tháng 10 năm 1954. Đây là thời điểm các cơ quan Trung ương của Đảng và Chính phủ rời khu Việt Bắc trở về thủ đô Hà Nội, sau khi cuộc kháng chiến chống Pháp đã kết thúc vẻ vang với chiến thắng Điện Biên Phủ và hòa bình được lặp lại ở miền Bắc. (0,5 điểm)

Bài thơ Việt Bắc ( đoạn trích được học) có nghệ thuật đậm đà tính dân tộc:

 - Thể thơ lục bát là thể thơ quen thuộc của dân tộc đã đựơc sử dụng thành công .

 - Kết cấu đối đáp thường thấy trong ca dao, dân ca truyền thống được dùng một cách sáng tạo diễn tả nội dung tình cảm phong phú về quê hương, con người, Tổ Quốc và Cách mạng. (0,5 điểm)

 - Cặp đại từ nhân xưng mình  - ta với sự biến hóa linh hoạt và các sắc thái ngữ nghĩa - biểu cảm phong phú vốn có của nó được khai thác rất hiệu quả.

 - Nhưng biện pháp tu từ ( so sánh, ẩn dụ, tượng trưng...) quen thuộc với cách cảm, cách nghĩ của quần chúng được dùng nhuần nhuyễn. (0,5 điểm)

 - Xuân Quỳnh (1942 - 1988) là một nhà thơ xuất sắc của văn học Việt Nam hiện đại.

 Thơ Xuân Quỳnh thể hiện một trái tim hiền hậu, chân thành khao khát tình yêu, biết nâng niu hạnh phúc đời thường bình dị.

  - Sóng ( in trong tập Hoa dọc chiến hào ) được sáng tác năm 1067, tiêu biểu về nhiều mặt cho hồn thơ Hồ Xuân Hương.

- Sóng là hình tượng trung tâm bài thơ và là một hình tượng ẩn dụ. Cùng với hình tượng em ( hai hình tượng này song hành trong xuốt tác  phẩm), sóng thể hiện những trạng thái, quy luật riêng của tình yêu cũng vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ rất truyền thống mà hiện đại. (0,5 điểm)

 - Sóng có nhiều đối cực như tình yêu có nhiều cung bậc trạng thái và như tâm hồn của phụ nữ có mặt mâu thuẫn và thống nhất (Phân tích hai câu đầu với kết cấu đối lập - song hành và với việc đặt các từ dịu êm, lặng lẽ ở cuối câu tạo điểm nhấn). (0,5 điểm)

 - Hành trình của sóng tìm tới biển khơi như hành trình của tình yêu có nhiều cung bậc trạng thái và như tâm hồn người phụ nữ không chịu chấp nhận sự chật hẹp, tù túng (Phân tích hai câu sau của khổ 1 với kiểu nói nhấn mạnh như: không hiểu nổi, tìm ra tận..).

 - Điểm khởi đầu bí ẩn của sóng giống sự khởi đầu và sự mầu nhiệm, khó nắm bắt của tình yêu (Phân tích các khổ 3,4 của bài thơ với điệp từ nghĩ và sự xuất hiện của nhiều câu hỏi..) (0,5 điểm)

 - Sóng luôn vận động như tình yêu gắn liền với những khát khao, trăn trở không yên, như một người phụ nữ khi yêu luôn da diết  nhớ mong, cồn cào ước vọng về một tình yêu vững bền, chung thủy ( Phân tích các khổ 5,6,7,8 của bài thơ với lối sử dụng điệp từ, điệp ngữ, điệp cú pháp; với hiệu quả của hình thức đối lập trên - dưới, bắc - nam, xuôi - ngược..; với kiểu giãi bày tình cảm bộc lộ trực như Lòng em nhớ đến anh/ Cả trong mơ còn thức..) (0,5 điểm)

 - Sóng là hiện tượng thiên nhiên vĩnh cửu như tình yêu là khát vọng muôn đời của con người, trước hết là người phụ nữ ( nhân vật trữ tình) muốn dâng hiến cả cuộc đời cho tình yêu đích thực (Phân tích khổ thơ cuối của bài thơ với ý nghĩ và cách nói rất táo bạo của một người con gái hiện đại: Làm sao được tan ra...). (0,5 điểm)

 - Trước hết, hình tượng sóng cho ta thấy được những nét đẹp truyền thống của người phụ nữ trong tình yêu: thật đằm thắm, dịu dàng, thật hồn hậu dễ thương, thật chung thủy. (0,5 điểm)

 - Hình tượng sóng cũng thể hiện được nét đẹp hiện đại của người phụ nữ trong tình yêu: táo bạo, mãnh liệt, dám vượt qua mọi trở ngại để giữ gìn hạnh phúc, dù có phấp phỏng trước cái vô tận của thời gian, nhưng vẫn vững tin vào sức mạnh của tình yêu. (0,5 điểm)

 - Sóng là bài thơ tình thuộc loại hay nhất của Xuân Quỳnh nói riêng và của thơ Việt Nam hiện đại nói chung.

 - Riêng việc sử dụng hình tượng sóng làm ẩn dụ thì không mới, nhưng những tâm sự về tình yêu cùng cách khai thác sức chứa của ẩn dụ này lại có những nét thật sự mới mẻ. Xuân Quỳnh quả đã tìm được một hình tượng thơ đẹp để giải bày tình yêu dịu dàng mà mãnh liệt, gần gũi, riêng tư mà rộng mở, phóng khoáng của người phụ nữ. (0,5 điểm)

 - Nguyễn Trung Thành ( Nguyên Ngọc) gắn bó với Tây Nguyên suốt hai cuộc kháng và có nhiều tác phẩm thành công về mảnh đất, con người nơi này.

 - Truyện ngắn Rừng xà nu ra đời năm 1965, khi đế quốc Mĩ bắt đầu đổ quân ào ạt vào miền Nam, là  câu chuyện về cuộc nổi dậy của đồng bào làng Xô Man.

 - Câu xà nu là một hình tượng nổi bật và xuyên xuốt tác phẩm. ( 0,5 điểm)

a. Cây xà nu gắn bó với cuộc sống con người Tây Nguyên

 - Cây xà nu hiện lên trong tác phẩm trước hết như một loại cây đặc thù, tiêu biểu của miền đất Tây Nguyên. Qua hình tượng cây xà nu, nhà văn đã tạo dựng một bối cảnh hùng vĩ và hoang dã đậm màu sắc Tây Nguyên cho câu chuyện.

 - Cây xà nu gần gũi với đời sống người dân Xô Man, là chứng nhân của những kỉ niệm quan trọng xảy ra với họ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ trường kì.

b. Cây xà nu tượng trưng cho phẩm chất và số phận con người  Tây Nguyên trong chiến Tranh Cách mạng (1,0 điểm)

 - Thương tích mà rừng xà nu phải gánh chịu do đại bác của kẻ thù gợi nghĩ đến những mất mát, đau thương vô bờ mà đồng bào ta đã trải qua trong thời kì cách mạng miền Nam bị khủng bố ác liệt.

 - Sự tồn tại kì diệu của rừng xà nu qua những hành động hủy diệt, tàn phá thể hiện sự bất khuất, kiên cường, sự vươn lên mạnh mẽ của con người Tây Nguyên, của đồng bào Miền Nam trong cuộc chiến đấu một mất một còn với kẻ thù.

 - Đặc tính " Ham ánh sáng" của cây xà nu tượng trưng cho niềm khao khát tự do, lòng tin vào lí tưởng Cách mạng của người dân Tây Nguyên, của đồng bào Miền Nam.

 - Khả năng sinh sôi mãnh liệt của cây xà nu cùng sự rộng lớn bạt ngàn của rừng xà nu gợi nhắc đến sự tiếp nối của nhiều thế hệ người dân Tây Nguyên đoàn kết bên nhau kháng chiến. (0,5 điểm)

 - Kết hợp miêu tả bao quát lẫn cụ thể, khi dựng lên hình ảnh cả khu rừng, khi đặc tả cận cảnh một số cây.

 - Phối hợp cảm nhận cảu nhiều giác quan trong việc miêu tả  những cây xà nu với vóc dáng đầy sức lực, tràn trề mùi nhựa thơm, ngời xanh dưới ánh nắng...

 - Miêu tả cây xà nu trong sự so sánh, đối chiếu thường xuyên với con người. Các hình thức nhân hóa, ẩn dụ tượng trưng đều được vận dụng nhằm thể hiện sống động vẻ hùng vĩ, khoáng đạt của thiên nhiên đồng thời gợi nhiều tư tưởng sâu sa về con người, về đời sống.

 - Giọng văn đầy biểu cảm với những cụm từ được lặp đi lặp lại gây cảm tưởng đoạn văn giống như một đoạn thơ trữ tình. (0,5 điểm)

 - Nguyễn Trung Thành đã khắc họa thành công hình tượng cây xà nu tiêu biểu cho vẻ đẹp hào hùng, đầy sức sống về thiên nhiên và con người Tây Nguyên.

 - Trong nghệ thuật miêu tả cây xà nu, chất thơ và chất sử thi hòa quyện nhuần nhuyễn, thể hiện rõ một phong cách văn xuôi vừa say mê, vừa trầm tư, vừa giỏi tạo hình, vừa giàu sức khái quát của Nguyễn Trung Thành.(0,5 điểm)

 - Vũ Như Tô là vở kịch xuất sắc của Nguyễn Huy Tưởng và của nền kịch hiện đại của Việt Nam. Tác phẩm sáng tác năm 1941, dựa trên một sự kiện lịch sử sảy ra ở kinh thành Thăng Long vào thời Hậu Lê.

 - Trong đoạn trích được học, gây ấn tượng sâu sắc nhất là bi kịch của nhân vật Vũ Như Tô. (0,5 điểm)

a. Những nét chính trong bi kịch của nhân vật Vũ Như Tô

 Bi kịch Vũ Như Tô là bi kịch của người nghệ sĩ óc tài và có hoài bão lớn, nhưng không giải quyết được những mối quan hệ phức tạp giữa các nghệ thuật và đời sống, đặc biệt là không giải quyết được thực sự đúng đắn về vấn đề nghệ thuật cho ai và để làm gì:

 - Vũ Như Tô muốn xây một công trình kiến trúc vĩ đại, tuyệt mĩ, tô điểm cho non sống và mục đích đó là hết sức cao đẹp, xuất phát từ thiên chức của con người nghệ sĩ, từ lòng yêu nước và tinh thần dân tộc.

 - Nhưng trên thực tế, Cửu trùng đài xây trên tiền của, mồ hôi, sương máu của nhân dân nếu được hình thành, nó cũng chỉ là nơi ăn chơi xa đọa của vua chúa. Vũ Như Tô đã sai lầm khi lợi dụng quyền lợi của bạo chúa để thực hiện khát vọng nghệ thuật của mình, chỉ đứng trên lập trường nghệ sĩ nên trở thành kẻ đối nghịch với nhân dân.

 - Chính vì vậy, nhân dân căm hận bạo chúa, đồng thời cũng oán trách nguyền rủa kiến trúc sư và cuối cùng đã giết cả Lê trương Dực lẫn Vũ Như Tô, đốt cháy Cửu Trùng Đài.

b. Trình bày cảm nghĩ (1,0 điểm)

 - Thương cảm người nghệ sĩ có tài, có tâm, có đam mê nghệ thuật, khao khát sáng tạo, sẵn sàng hi sinh tất cả cho cái đẹp, nhưng sa rời thực tế và phải trả cái giá là sinh mệnh của mình và cả công trình nghệ thuật của mình.

 - Không có cái đẹp tách rời cái chân, cái thiện. Tác phẩm nghệ thuật không thể chỉ mang cái đẹp thuần túy, mà còn phải đem giá trị phục vụ nhân dân. Người nghệ sĩ phải có hoài bão lớn, có khát vọng sáng tạo những công trình vĩ đại cho muôn đời, nhưng cũng phải biết sử lí đúng đắn mối quan hệ giữa khát vọng đó với điều kiên thực tế của cuộc sống, với đòi hỏi của muôn dân.

 - Xã hội phải biết tạo điều kiên sáng tạo cho các tài năng, vun đắp tài năng, quý trọng nâng nui những sản phẩm nghệ thuật đích thực. (1,0 điểm)

 Qua bi kịch của nhân vật Vũ Như Tô, Nguyễn Huy Tưởng gợi cho những suy tư sâu sắc về mối quan hệ giữa người nghệ sĩ với hoạt động sáng tạo nghệ thuật và hiện thực đời sống của nhân dân. (0,5 điểm)

 - Chỉ cho tahng điểm tối đa theo thang điểm trong trường hợp thí sinh khoogn nói đủ ý cần thiết, mà còn biết cách tổ chức bài văn, diễn đạt lưu loát, đúng văn phạm , không sai chính tả.

BÀI LÀM

Con người muốn tồn tại trong xã hội đòi hỏi phải có tiền. Có tiền  đời sống vật chất của con người ngày càng được cải thiện. Nhưng liệu hạnh phúc  chỉ đến khi có nhiều tiền? Và ngược lại, có nhiều tiền liệc có được hạnh phúc? Không ít người đã coi việc kiếm tiền là mục đích sống của mình mà không ý thức được rằng: "Sự ham muốn vô độ về tiền bạc có thể dẫn con người đến chỗ xa đọa tâm hồn".

 Người ta thường nói: "Có tiền mua tiền mua tiên cũng được", bởi có tiền là có thể chiếm hữu mọi thứ tài sản, quyền lực, địa vị.. Có tiền người ta cũng có thể tận hưởng mọi giá trị vật chất trên đời, thưởng thức mọi của ngon vật lạ, nhà cao tầng, xe đời mới, đi du lịch khắp mọi nơi... Tiền bạc làm thỏa mãn ham muốn của con người. Coa nhiều tiền con người ta tự dưng cũng trở nên cao sang quyền quý được nhiêu người kính trọng hơn. Nhất là khi xã hội ngày càng phát triển, muốn làm bất cứ việc gì cũng cần phải có tiền, trị giá của đồng tiền càng cao. Thậm chí tiền còn có khả năng biểu thị tình cảm của con người với con người. Gỉa sử mình thương người hàng xóm nghèo khổ, cơm ăn k đủ no, áo mặc không đủ ấm nhưng trớ trêu thay khi mình cũng chẳng có tiền để giúp được gì thì liệu người hàng xóm ó thấu được tấm lòng của mình hay chỉ nghĩ về sự vô tâm ích kỷ? Sinh nhật đứa bạn thân, mình muốn tặng bạn món quà mà bạn thích nhưng không cách nào có đủ tiền mua nó thì bằng cách nào bạn hiểu được tình cảm của mình hay mãi mãi chỉ là những lời nói xuông?... Dầu ai cũng nói chỉ cần tấm lòng là đủ nhưng sự thực có tấm lòng mà không giúp được gì thì cũng không thiết thực. Và ngược lại, chẳng hạn một đại gia vốn không thương người cho lắm nhưng tiên tiền như ném ra cửa sổ, hi sing một khoản nhỏ tài sản của mình để ủng hộ người nghèo cốt lấy cái danh thơm. "Gía trị vạn năng" của đồng tiền là vậy đó, và cũng chỉ vì thế đồng tiền cũng trở thành sự ham muốn vô độ của không ít người.

  Sức mạnh to lớn của đồng tiền đã làm cho nhiều người nghĩ rằng phải kiếm thật nhiều tiền để thảo mãn mọi tiện nghi về đời sống vật chất. Cuộc sống hiện tại quá khó khăn, vật chất, người ta muốn mình có nhiều tiền để sống thoải mái hơn. Nhưng có được một cuộc sống đầy đủ rồi, người ta lại muốn mình có thật nhiều tiền để sống cho thật an nhàn, sung sướng. Sự thực là không bao giờ con người ta biết hài lòng về những gì mình đang có, do đó cũng dễ dẫn đến sự ham muốn vô độ về tiền bạc mà hiếm khi người ta nhận ra được sự ham muốn vô độ của mình. Và sức cám dỗ của đồng tiền thật dễ đẩy người ta vào chỗ sa đọa tâm hồn.

  Với sự ham muốn vô độ về tiền bạc, bao giờ người ta cũng tập trung vào suy nghĩ, tiêu tốn tất cả thời gian, sức lực của mình cho việc kiếm tiền. Để rồi đến nỗi không còn lấy một chỗ trống trong suy nghĩ, một chút thời gian...cho những phút giây xao động của tâm hồn, đời sống tâm hồn đã bị dìm vào quên lãng thay vào đó là bao tính toán, đắn đo về tiền bạc, lúc nào cũng chỉ tiền, mọi việc đều quay quanh chữ "tiền". Và như thế đồng tiền đã được chính mình tiếp tay cho sức mạnh của cả đời sống tâm hồn của con người.. Nó làm người ta phải khổ sở, phải đau đầu với bao suy nghĩ, toan tính không lúc nào được nhẹ nhõm thoải mái. Cuộc đời mỗi con người là gì nếu không phải là sự tận hưởng của cuộc sống? Tiền vốn là hình thức để người ta trao đổi của cải, vật chất cho cuộc sống được đầy đủ hơn. Vậy mà cả một cuộc đời chỉ quay quanh trong vòng xô bồ của cuộc sống để kiếm thật nhiều tiền thì kiếm đâu ra niềm vui được sống nếu có lúc nào đó ta tự hỏi mình đã thực sự tìm thấy mục đích của cuộc sống, mục đích sống của một đời người mà mình làm chủ?.. Và không chỉ thế, sự ham muốn vô độ về tiền bạc đôi khi còn dẫn con người đến những lầm lạc trong suy nghĩ và hành động, người ta không suy nghĩ và làm chủ được mình nữa. Tiền bạc có thể làm cho con người dễ tráo trở:

"Còn tiền, còn bạc, còn đệ tử

Hết cơm, hết rượu, hết ông tôi".

(Nguyễn Bỉnh Khiêm)

Quên cả nhân nghĩa:

" Tiền tài hai chữ, son khuyên ngược

Nhân nghĩa đôi đường, nước chảy xuôi"

(Nguyễn Công Trứ)

Đôi khi trở nên tàn nhẫn độc ác:

"Một ngày lạ thói sai nha

Làm cho khốc hại chẳng qua vì tiền"

(Nguyễn Du)

 Chính vì vậy việc nhận thức về giá trị đồng tiền không chỉ thê hiện một cách nghĩ, một cách sống mà nó còn ảnh hưởng tới nhân cách làm người. Tiền bạc chỉ góp phần làm cho cuộc sống của ta dễ dàng hơn, tiền không thể làm ta hạnh phúc. Đừng để đồng tiền ngự trị đầu óc, khiến ta phải luôn mệt mỏi, mệt mỏi và có khi còn làm trái pháp luật, bất nhân bất nghĩa. Hạnh phúc chỉ có được khi người ta biết thỏa mãn với những gì mình đang có. Hạnh phúc chỉ có được khi người ta làm chủ được chính mình, được làm những gì mình thích, được nuôi nấng và thực hiện ước mơ, lí tưởng. Hạnh phúc là người ta biết sống, nhận được tình cảm yêu mến, thân thiện từ mọi người. Con người ngoài tài sản vật chất do lao động chân chính tạo ra, còn có những bảo vật tinh thần vô giá: một tâm hồn trong sáng, một nhân cách thanh cao, niềm say mê lao động, phục vụ đất nước, xã hội.... Những thứ này không thể nào mua được bằng tiền bạc.

  Gía trị đồng tiền là không thể phủ nhận nhưng cần có sự nhận thức đúng đắn rằng: "Sự ham muốn vô độ về tiền bạc sẽ dẫn con người đến tha hóa tâm hồn". Câu nói là bài học quý giá cho con người luôn làm chủ được suy nghĩ, hành động của mình. Chúng ta hãy sống sao cho mỗi lần nhìn lại hãy tự hào về những gì mình đã làm, có thể nhận thấy sự nhẹ nhõm trong tâm hồn trước sự cám dỗ của đồng tiền, trước vòng đời quanh quẩn, xô bồ.