BÚT DANH CỦA NHÀ VĂN NAM CAO
Nhà văn Nam Cao tên thật là Trần Hữu Tri, quê ở xã Đại Hoàng, huyện Nam Sang, tỉnh Hà Nam. Ông là một trong những gương mặt tác giả tiêu biểu của nền văn học hiện đại Việt Nam - một nhà văn hiện thực lớn của Việt Nam, một nhà nhân đạo chủ nghĩa tiêu biểu lớn nhất thế kỷ XX. Bạn đọc từ lâu đã coi “Sống mòn”, “Chí Phèo”, “Lão Hạc”, “Đôi mắt”… như những “file nén” chứa đầy giá trị nghệ thuật và tư tưởng nhân đạo sâu sắc được ký dưới bút danh Nam Cao mà ít người hiểu được ý nghĩa của bút danh này. Và chắc rất nhiều bạn đọc cũng không biết ngoài “Nam Cao” ra, nhà văn còn sử dụng bút danh nào khác? Yêu mến nhà văn và muốn có một cách tiếp cận phong phú hơn về cây bút hiện thực – nhân đạo tiêu biểu của văn học dân tộc, bài viết này hi vọng sẽ cung cấp thêm những thông tin thú vị xung quanh việc chọn bút danh của nhà văn Nam Cao.
Qua lời kể của những người đã từng có thời gian sống và làm việc cùng nhà văn Nam Cao, thì dưới các bản thảo của mình, ngoài bút danh Nam Cao nhà văn còn còn ký rất nhiều bút danh khác như Nam, Cao, Thúy Rư, Nhiêu Khê, Nguyệt, Suối Trong, Ma Văn Hữu, Xuân Du… Trong đó bút danh Nam Cao được nhà văn sử dụng nhiều nhất và bút danh này được coi như một “con dấu phong cách” mà nhà văn đóng lên các tác phẩm của mình, về sau được coi như những “khuôn thước” cho dòng văn học hiện thực thế kỷ XX.
Nam Cao chính thức bước vào văn đàn năm 1936 với các bút danh Nguyệt, Thúy Rư, Xuân Du, Nhiêu Khê… Lúc này trào lưu văn học lãng mạn đang nở rộ do đó các sáng tác đầu tiên của Nam Cao cũng ít nhiều mang khuynh hướng lãng mạn, ủy mị, ướt át. Các tác phẩm cùng với những bút danh của nhà văn thời kỳ này chưa gây được tiếng vang và lưu lại ấn tượng trong lòng độc giả. Nhà văn chỉ thực sự ghi tên mình trên văn đàn khi tập truyện “Đôi lứa xứng đôi”(tên trong bản thảo là “Cái lò gạch cũ”), sau đổi tên thành “Chí Phèo” ra đời – tác phẩm đánh dấu sự rũ bỏ hoàn toàn những ảnh hưởng của văn học lãng mạn và những non nớt, vụng về ban đầu của nghề văn. Đây cũng là lần đầu tiên ông dùng bút danh Nam Cao. Từ đây Nam Cao chuyển hẳn sang dòng văn học hiện thực - nhân đạo với liên tiếp các truyện ngắn đặc sắc phản ánh chân thực bộ mặt xã hội Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám cùng với nỗi bi kịch của con người khi bị cái đói, cái khốn khổ, cái dốt nát bủa vây. Các tác phẩm của ông tuy không đả phá trực diện tội ác của thực dân – phong kiến nhưng luôn ngầm chứa sức mạnh của sự tố cáo, phản kháng và đầy ắp tình cảm nhân đạo đối với nhân dân. Không thể phủ định rằng trong gia tài tác phẩm của nhà văn, các tác phẩm được ký dưới bút danh Nam Cao đóng góp một phần quan trọng khẳng định tầm vóc và vị trí của nhà văn trong nền văn học dân tộc.
Giải thích về lý do vì sao anh mình chọn bút danh Nam Cao, ông Trần Hữu Đạt, em trai của nhà văn cho biết: Nam Cao đã ghép chữ đầu tên huyện (Nam Sang) với chữ đầu tên tổng (Cao Đà) làm thành bút danh của mình, để nhớ ơn mảnh đất nơi ông sinh ra. Có một câu chuyện kể rằng khi chia tay Hoàng Cao - một người bạn thân của mình trước khi hai người đi hai hướng đánh giặc, Nam Cao đã nhắn nhủ với bạn rằng: “Chúng mình là con trai làng Đại Hoàng, trai Lý Nhân, trai Nam Sang, đi đâu, làm gì cũng phải xứng danh là trai Nam Sang nhé!”. Nam Cao vốn là người có lòng yêu nước, yêu quê hương, yêu nhân dân vô cùng sâu sắc nên bút danh đó còn có ý nghĩa là nước Nam cao cả, cao sang nữa.
Như đã liệt kê ở trên, ngoài bút danh Nam Cao, nhà văn xuất sắc thế kỷ XX còn có các bút danh khác như Nhiêu Khê, Xuân Du, Thúy Rư… Theo nhà văn Tô Hoài,Nam Cao ký bút danh Nhiêu Khê là có ý đùa. Còn bút danh Xuân Du mà nhà văn ký dưới các bài thơ của mình là do ông lấy 2 chữ ở đầu câu thơ mà nhà văn và Tô Hoài hồi ấy thường ngâm ngợi:
Xuân du phương thảo địa
Hạ thưởng lục hà trì
Thu ẩm hoàng hoa tửu
Đông ngâm bạch tuyết thi
Tạm dịch:
Mùa xuân chơi miền cỏ non
Mùa hạ tắm hồ sen ngát
Mùa thu uống rượu hoàng hoa
Mùa đông ngâm thơ tuyết trắng
Còn bút danh Thúy Rư thì do nhà văn lấy một số chữ trong tên thật của mình (Trần Hữu Tri) để ghép lại mà thành. Ở đây chữ “i” đã được thay bằng chữ “y”. Ngoài những bút danh đó ra, khi hoạt động ở Việt Bắc, Nam Cao còn có tên là Ma Văn Hữu. Hồi Cứu quốc ở Việt Bắc, Báo tỉnh Hà Nam, Báo Quân khu Ba… Nam Cao làm ca dao còn lấy bút danh Suối Trong.
Nam Cao bước vào văn đàn khá sớm nhưng chỉ khi ngòi bút ấy chỉ thực sự sắc sảo khi tập trung hướng vào miêu tả cuộc sống hiện thực đen tối của xã hội Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám. Vì những đóng góp của mình, Nam Cao được coi là người đem lại chiến thắng vẻ vang cho chủ nghĩa hiện thực trong văn chương hiện đại Việt Nam nửa đầu thế kỉ XX. Bút danh thì có nhiều nhưng phong cách và “cái chất riêng ” của Nam Cao cho đến nay vẫn chỉ có một. Và có thể khẳng định rằng trong tất cả các bút danh đã dùng,Nam Cao là bút danh để lại trong lòng bạn đọc nhiều ấn tượng và ý nghĩa nhất.
Theo vanhocnghethuatphutho.org.vn