THAM KHAO E NHE
Trong
truyện ngắn “Người trong bao”, qua việc khắc họa chân dung nhân
vật Bê – li – cốp, nhà văn muốn khắc họa chủ đề người trí
thức Nga với lối sống “mê – si – an” ở Nga – lối sống tầm
thường, hủ lậu, hèn nhát, cá nhân, ích kỉ, máy móc và giáo
điều, đê tiện và dung tục, lối sống “trong bao”. Bê-li-cốp xuất
hiện qua lời kể như là một điển hình cho loại người trong bao, loại
người luôn tự tìm cho mình một cách thức bao gói để tự co mình lại vì sợ
cuộc sống đang diến ra ồn ã xung quanh. Y sợ và “ghê tởm” hiện tại cho
nên hướng về quá khứ, “luôn ngợi ca những gì không có thật”. Nghề nghiệp
của y là dạy tiếng Hi Lạp cổ, thứ tiếng này cũng là một hình thức bao
gói, giúp y ẩn sâu hơn vào quá khứ mà trách đi cái hiện thực đang diễn
ra. Chạy trốn hiện tại cũng có nghĩa là từ chối tương lai, từ chối cái
sẽ đến hoặc sẽ phải đến. Tìm về quá khứ, kể cả quá khứ không có thật,
chính là sự vô trách nhiệm với bản thân, với cuộc đời. Chui vào bao, tự
tìm cho mình những cái bao để che chở đã trở thành lối sống của
Bê-li-cốp, trở thành “thói quen kì cục” của nhân vật này. Lối sống đó
trở thành nỗi ám ảnh triền miên đối với mọi người, vì chẳng ai biết là y
muốn gì, cần gì và lại càng không biết phải nói với y thế nào. Lối
sống đó đã đâu độc tâm hồn con người, đầu độc cuộc sống. Nó
gây ảnh hưởng nặng nề, lâu dài, dai dẳng trong xã hội Nga nhưng
năm cuối thế kỉ XIX, đầu thế Kỉ XX.
“Người trong bao” là câu
chuyện ở xã hội Nga cách đây mấy thập kỉ nhưng nó không hề xa
lạ với độc giả Việt Nam và đặc biệt nó vẫn còn mang tính
thời sự. Kiểu người như Bê – li – cốp và có nét giống với Bê –
li – cốp không thiếu gì trong xã hội chúng ta ngày nay. Đó
chính là những người sống chỉ biết răm rắp phục tùng, rập khuôn,
cứng nhắc mà không hề biết phân biệt đúng sai, thật giả. Đó là
những người sống khép kín, cá nhân ích kỷ, chỉ biết đến lợi
ích của mình, bàng quan vô cảm đối với cuộc sống chung quanh...
Phải chăng do mặt trái của cơ chế thị trường và sự suy thoái
về đạo đức xã hội, đề cao quá mức những giá trị vật chất
đã biến họ thành những người như vậy. Trách nhiệm của chúng ta
là phải đấu tranh loại bỏ những thái độ, hành vi sống xấu xa, lạc
hậu ấy, để xây dựng một xã hội Việt Nam ngày một tốt đẹp hơn.