Tham khảo bạn nhé!
1. Mở bài
Đọc “Rừng xà nu” của Nguyễn Trung Thành viết vào năm 1965, rút từ tập “
Trên quê hương anh hùng Điện Ngọc”,
điều đó để lại ấn tượng sâu đậm cho độc giả chúng ta không chỉ là những
nhân vật như cụ Mết, Tnú, Dít, Mai, những con người Tây Nguyên bất
khuất kiên trung thủy chung với Cách mạng, mà còn là hình tượng Cây xà
nu - một hình tượng độc đáo bao trùm toàn bộ tác phẩm. Chính hình tượng
cây xà nu đã tạo nên vẻ đẹp hùng tráng, chất sử thi, lãng mạn cho câu
chuyện về làng Xôman bất khuất kiên cường. Đọc tác phẩm này điều mà
người đọc nhận ra trước tiên là hình tượng cây xà nu đã trở thành một
hình tượng chủ đạo xuyên suốt tác phẩm gắn bó với cuộc sống và mọi sinh
hoạt của dân Xôman.
2. Thân bài
Trong bài viết “Về truyện ngắn "
Rừng xà nu”,
tác giả Nguyên Ngọc (bút danh là Nguyễn Trung Thành” đã tâm sự: “Ngay
từ năm 1962, trên đường vào miền Nam công tác, đến tỉnh Thừa Thiên, giáp
Lào, tôi được chứng kiến những rừng xà nu bát ngát xanh tít tận chân
trời. Đấy là những cây họ thông, hùng vĩ và cao thượng, Mai dại và trong
sạch. Mỗi cây cao vút vạm vớ nhựa ưá ra, tán lá vừa thanh nhã vừa rắn
rỏi”. Những cây xà nu có phẩm chất đặc biệt ấy đã gây ấn tượng mạnh mẽ
và khơi nguồn cảm hứng cho tác giả ba năm sau (1965) tạo dựng lên hình
tượng cây xà nu đặc sắc này.
Hình tượng cây xà nu được
tác giả miêu tả từ nhiều góc độ và đưa lại hiệu quả thẩm mỹ đặc biệt.
Trong truyện ngắn này, nhà văn không chỉ mở đầu và kết thúc truyện bằng
hình ảnh rừng xà nu bát ngát đến chân trời, mà đã gần 20 lần nói đến
“Rừng xà nu”. “Cây xà nu”, “nhựa xà nu”, “lửa xà nu”… Chất sử thi của
thiên truyện sẽ không trở thành giọng điệu chính của tác phẩm, nếu thiếu
đi hình tượng cây xà nu được khai thác từ nhiều góc độ, được lặp đi lặp
lại nhiều lần đến như vậy, nhất là “các đồi xà nu – 4 lần”; “Rừng xà nu
– 5 lần”. Thủ pháp điệp trùng khi mô tả cây xà nu đó, vừa làm nền cho
toàn bộ diễn biến của câu chuyện, vừa gây ấn tượng sâu sắc cho người đọc
về cây xà nu. Nhưng xà nu không chỉ có mặt trong đoạn mở đầu và đoạn
kết, mà nó còn hiện diện trong suốt câu chuyện về Tnú và làng Xôman của
anh. Xà nu gắn bó với cuộc sống sinh hoạt hàng ngày như đã từ ngàn đời
nay thân thuộc với dân làng: ngọn lửa xà nu nấu ăn trong mỗi bếp, đuốc
xà nu soi sáng đường rừng đêm, lửa xà nu cháy bập bùng trong nhà ưng tập
trung cả dân làng. Khói xà nu đen nhẻm thân hình lũ trẻ; khói xà nu còn
làm tấm bảng đen cho anh Quyết dạy Tnú, Mai học chữ cụ Hồ. Xà nu còn
tham dự vào những sự kiên quan trọng của cuộc sống làng Xôman: ngọn đuốc
xà nu cháy sáng trong tay cụ Mết dẫn cả dân làng đi vào rừng sâu lấy
giáo mác đã giấu kỹ về chuẩn bị cho cuộc nổi dậy. Đêm đêm cả dân làng
thức mài vũ khi dưới ánh đuốc xà nu. Giặc đốt hai bàn tay Tnú bằng giẻ
tẩm nhựa xà nu, lửa xà nu đốt lên lòng căm thù trong lòng người dân
Xôman. Rồi ngọn lửa đuốc xà nu soi sáng rực cả làng cái đêm khởi nghĩa;
soi rõ xác 10 tên lính nằm ngổn ngang quanh đống lửa … Hình tượng cây xà
nu qua ngòi bút Nguyễn Trung Thành đã trở thành một nhân chứng về tội
ác của chiến tranh hủy diệt; là người chứng kiến cho sự giác ngộ, hy
sinh thầm lặng và sự quất khởi của người dân Xôman. - Mở đầu tác phẩm,
tác giả đã vẽ ra trước mắt người đọc một bức tranh toàn cảnh về nỗi đau
thương đội bom đạn giặc Mỹ gây ra. Tác giả đã đặt ngay cây Xà nu vào bối
cảnh khốc liệt của chiến tranh “ Làng nằm trong tầm đại bác của giặc…”.
Cây Xà nu vừa là người chứng kiến sự tàn khốc của chiến tranh, vừa là
đối tượng hủy diệt của bom đạn kẻ thủ “Cả rừng xà nu hàng vạn cây, không
cây nào bị thương. Có những cây bị chặt đứt ngang thân mình, đổ ào như
một cơn bão”. Ở một chỗ khác, tác giả tả kỹ hơn “nơi chỗ vết thương nhựa
ứa ra tràn trề thơm ngào ngạt long lanh nắng hè gay gắt, rồi dần dần
bầm lại đen và đặc lại quện thành cục máu lớn”. Hình ảnh đó gợi lên nỗi
đau thương mất mát, lòng căm thù, kết tụ ý chí phản kháng.
Hình tượng Cây xà nu còn là hình ảnh tượng trưng cho cuộc sống và phẩm
chất người dân Xôman nói riêng, Tây Nguyên nói chung: như giàu khát vọng
tự do, giải phóng, phẩm chất anh hùng, sức sống mãnh liệt của các thế
hệ nối tiếp nhau.. Chính vì hình ảnh Cây xà nu mang ý nghĩa tượng trưng,
nên sự miêu tả loài cây này, luôn luôn được tác giả đặt trong sự đối
chiếu với con người, gợi ra những liên tưởng về đời sống và số phận cùng
phẩm chất của họ. Cây xà nu rất ham ánh sáng và khí trời: “nó phóng lên
rất nhanh để tiếp lấy ánh nắng”. Cũng như Tnú, như dân làng Xôman yêu
tự do, khát khao ánh sáng. Bất chấp sự hủy diệt tàn khốc của bom đạn kẻ
thù, cây xà nu vẫn vươn lên với một sức sống mãnh liệt không gì tiêu
diệt, tàn phá nổi “Bên cạnh một cây Xà nu mới ngã gục, đã có 4, 5 cây
con mọc lên ngọn xanh rờn hình nhọn như mũi tên lao thẳng lên bầu trời”,
cũng như các thế hệ làng Xôman, lớp này kế tiếp lớp khác đứng lên, tiếp
tục cuộc chiến đấu: “Tuốt gươm không chịu xuống quỳ Tuổi xanh chẳng
tiếc sá chi bạc đầu Lớp cha trước, lớp con sau Đã thành đồng chí chung
câu quân hành” (Tố Hữu) Anh Quyết hy sinh thì có Tnú, Mai. Mai ngã xuống
giữa tuổi thanh xuân tràn đầy nhựa sống như Cây xà nu bị chặt đứt ngay
giữa thân mình, thì Dít đã lớn lên, và nhanh chóng đến không ngờ trở
thành Bí thư chi bộ, chính trị viên xã đội. Rồi những bé Heng, thế hệ
tiếp theo của Dít cũng đang lớn lên tiếp bước đàn anh. Chính cụ Mết cũng
đã khẳng định được cái sức sống bất tử ấy như một chân lí giản dị:
“Không có cây gì mạnh bằng cây xà nu đất ta, cây mẹ ngã, cây con mọc
lên. Đố nó giết hết rừng xà nu này”.
Nhưng ở rừng xà
nu còn xuất hiện những cây khác vững chãi, không chịu khuất phục trước
giông bão, đạn bom của kẻ thù “ưỡn tấm ngực lớn của mình che chở cho xóm
làng”. Phải chăng đó là hình ảnh cụ Mết - hiện thân của tinh thần quật
khởi, người đã nuôi ngọn lửa khát vọng tự do, gắn bó với Cách mạng? “Có
những Cây xà nu cành lá xum xuê như những con chim đã đủ lông mao, long
vũ, đạn đại bác không gíêt nổi chúng. Những vết thương của chúng chóng
lành như trên một cơ thể của chúng chóng lành như trên một cơ thể cường
tráng”. Tất cả nối tiếp nhau tạo thành một đội ngũ trùng trùng điệp điệp
như rừng xà nu nối tiếp nhau chạy đến chân trời. Thủ pháp nghệ thuật so
sánh, đối chiếu như một ẩn dụ trên đây trong khi mô tả Cây xà nu, đã
tạo nên sự chuyển hóa, hòa hợp giữa hình tượng thiên nhiên và con người,
tạo nên một bản hợp xướng đầy chất thơ hào hùng tráng lệ về sức sống
bất diệt và cuộc chiến đấu bất khuất kiên trung của nhân dân Tây Nguyên
giành tự do.
3. Kết luận
Tóm lại,
hình tượng xà nu là một sáng tạo nghệ thuật độc đáo của Nguyễn Trung
Thành. Nó được dùng như một ẩn dụ gợi cho người đọc nghĩ đến con người
Tây Nguyên yêu tự do, dồi dào sức sống, bất khuất kiên trung, thủy chung
với Cách mạng. Như thế là hình tượng Cây xà nu đã được tác giả đưa lại
cho biết bao ý nghĩa mới mẻ giàu tính chất thẩm mỹ và ý nghĩa nhân sinh,
trở thành linh hồn tác phẩm.Vì vậy, tác giả đã đặt cho truyện của mình
cái tên thật có ý nghĩa: “Rừng xà nu”.
CHÚC BẠN LÀM TỐT