ĐÁP ÁN MÔN NGỮ VĂN - THI ĐẠI HỌC NĂM 2013

I. PHẦN CHUNG CHO TẤT CẢ CÁC THÍ SINH (5,0 điểm)

Câu 1 (2 điểm)

* Giới thiệu khái quát về tác giả và tác phẩm
* Khẳng định hình tượng con sông Đà là hình tượng độc đáo trong tác phẩm
* Nguyễn Tuân từng nhìn dòng sông như một cố nhân.
- “Cố nhân”: Người bạn cũ thân thiết, người tri âm, tri kỉ.
- Người “cố nhân” đó có hai tính cách dường như đối lập:
+ Hung bạo, dữ dội: (dẫn chứng)
+ Trữ tình, êm đềm: (dẫn chứng)
- Cách ví von như vật khiến cho con sông trở thành một sinh thể có tâm hồn, tính cách và trở nên gần gũi với con người. Đồng thời nó cũng thể hiện tình yêu thiên nhiên và sự hiểu biết sâu sắc của Nguyễn Tuân đối với thiên nhiên đất nước.

Câ 2: (3,0 điểm)

1. Mở bài
-    Giới thiệu Tran Hung John và lời nhận định về tính cách người Việt qua câu nói: “....”

2. Thân bài
* Giải thích:
- Tính cách thụ động: Không chủ động trong mọi việc, thường suy nghĩ và hành động theo sự định sẵn, sự áp đặt, thiếu tính sáng tạo...
- Người đi tiên phong: Người đi đầu, người khai phá, chấp nhận mạo hiểm, khó khăn, gian khổ

* Bình luận
- Ý kiến trên nhận định khá đúng về tính cách và tâm lí người Việt, thể hiện sự quan sát tinh tế, sự hiểu biết của tác giả Tran Hung John.
    + Trên thực tết đa số người Việt thường có tính cách thụ động. Chúng ta không phải là người thích đi tiên phong, thường không dám chấp nhận mạo hiểm.
    + Nhìn lại quá khứ chúng ta nhận thấy dân tộc Việt Nam không có những phát minh khám phá, sáng tạo lớn có đóng góp cho nhân loại như nhiều dân tộc khác.
    + Trong các lĩnh vực của đời sống chính trị – xã hội – kinh tế – văn hóa...chúng ta vẫn thường có thói quen học tập các mô hình, ý tưởng  của nước khác mà rất ít chủ động tìm lối đi riêng cho mình.
    + Trong sinh hoạt hàng ngày, người Việt Nam cũng quen dùng thứ có sẵn, ít khi sáng tạo cái mới...
- Nguyên nhân hình thành tính cách thụ động của người Việt
    + Theo tác giả nhận đinh là do “áp lực xã hội” khiến người Việt “phải đi theo con đường được vẽ sẵn”. Áp lực mà Tran Hung John muốn nói đến ở đây có thể là đời sống kinh tế thị trường cuốn con người vào những vòng xoáy khiến họ luôn có tâm lí bất an, thích cầu toàn, sợ thử thách, sợ thất bại.
    Tuy nhiên cần phải bổ sung:
+ Do đặc điểm của một nước nông nghiệp. Tập quán sản xuất nông nghiệp khiến con người hình thành tâm lí thụ động
    + Do dân tộc ta phải trải qua một thời gian dài sống dưới ách đô hộ của phong kiến phương Bắc và thực dân phương Tây. Đây cũng là yếu tố hình thành tâm lí thụ động.
- Vậy có phải tất cả người Việt đều có tính cách thụ động và tính cách đó không hề thay đổi từ xưa đến nay?
    + Tư khi đất nước đổi mới tư duy, tính cách, tâm lí người Việt đã có nhiều thay đổi. Họ dám nghĩ, dám làm hơn.
    + Tiêu biểu nhất là thế hệ thanh niên ngày nay. Họ đã đang và sẽ là những người đi tiên phong trong công cuộc hiện đại hóa đất nước. Họ là những người trẻ dám chất nhận khó khăn, mạo hiểm.  Không ít người đã thành công và xứng đáng là  người đi tiên phong (lấy dẫn chứng một vài gương mặt tiêu biểu trên các lĩnh vực)

* Bàn luận mở rộng
- Cần phải tích cực chủ động, dám nghĩ dám làm, tích cực, chủ động trong mọi công việc
- Nhanh chóng thay đổi nếp nghĩ, nếp tư duy truyền thống
- Dám chất nhận mạo hiểm, khó khăn để vươn tới thành công

* Bài học
- Đánh giá thành công hay thất bại của một người phải căn cứ xem người đó có phải là người đi tiên phong hay rập khuôn theo nếp cũ.
- Nếu là người đi tiên phong thì dù thất bại vẫn đáng ghi nhận và khích lệ.

3. Kết luận (Tự kết luận)
    - Rút ra kinh nghiệm gì cho bản thân...

II. PHẦN RIÊNG (5,0 điểm)

Câu 3.a. Theo chương trình chuẩn

1. Mở bài
      - Giới thiệu nhà thơ Xuân Diệu: Nhà thơ mới nhất trong số các nhà thơ mới
      - “Vội vàng” là thi phẩm tiêu biểu cho phong cách thơ Xuâ Diệu
      -  Bài thơ là tiếng nói khát khao tận hưởng sự sống. Có ý kiến cho rằng: “...........”. Có ý kiến khác lại cho rằng: “.........”. Vậy nên hiểu nội dung bài thơ và tư tưởng của tác giả thế nào cho chính xác?

2. Thân bài
* Phân tích
    - Không nên coi vội vàng là “tiếng nói của cái tôi vị kỉ tiêu cực” mà phải khẳng định đó là “tiếng nói của cái tôi cá nhân tích cực”
    - Ý nghĩa tích cực của tiếng nói khát khao tận hưởng sự sống đó được thể hiện ở những điểm sau:
    + Khao khát níu giữ mọi hương sắc của trần gian:
    + Có quan niệm tích cực về vẻ đẹp trần thế. Cảm nhận vẻ đẹp trần gian như một mâm đầy những “thức ngon vật lạ”. Vẻ đẹp đó đang ở thời kì căng tràn sức sống:
    Quan niệm này hoàn toàn khác xa so với quan niệm của một số nhà thơ muốn thoát li cuộc sống trần gian lúc bấy giờ. Nói như Hoài Thanh: “Xuân Diệu đã đốt cảnh bồng lai, xua các nhà thơ về hạ giới”
    + Tác giả quan niệm thời gian một đi không trở lại, đời người thì hữu hạn và “tuổi trẻ và tình yêu là hai phần ngon ngọt” nhất của cuộc đời. Vì vậy phải vội vàng tận hưởng những giá trị, những vẻ đẹp của cuộc sống trần thế.
    + Khát vọng tận hưởng sự sống được diễn tả đầy mãnh liệt:
=> Một khát vọng đầy đam mê, cuồng nhiệt, tham lam một cách đáng yêu. Dường như nó không chỉ dừng lại ở khát vọng tận hưởng mà còn vươn đến khát vọng hóa thân, hòa nhập.

* Bình luận
     Quan điểm sống hết mình, tận hưởng mọi vẻ đẹp giá trị của cuộc sống trần gian, không sông hoài, sống phí cuộc đời mà đặc biệt là những tháng năm tuổi trẻ là một quan niệm tích cực. Khát khao tận hưởng sự sống đó không chỉ có ý nghĩa tận hưởng mà còn mang cả ý nghĩa tận hiến. Sống hết mình, trân trọng mọi giá trị của cuộc đời tức là đang tận hiến cho đời.
* Nhận xét về đặc sắc nghệ thuật
    - Tiêng nói ấy được thể hiện qua một hình thức nghệ thuật độc đáo
    + Hình ảnh, ngôn ngữ mới lạ
    + Cách diễn đạt độc đáo...

3. Kết bài: (Tự kết bài)
- Khẳng định lại ý nghĩa tích cực của quan niệm nhân sinh.
- Rút ra bài học cho mỗi con người...

Câu 3b. Theo chương trình Nâng cao (5,0 điểm)
1.    Mở bài
      - Giới thiệu về Nguyễn Minh Châu và những chuyển biến tư tưởng nghệ thuật của ông trước và sau 1975 (Từ khuynh hướng sử thi, cảm hứng lãng mạn sang cảm hứng thế sự, đời tư).
      - “Chiếc thuyền ngoài xa” là tác phẩm tiêu biểu thể hiện những trăn trở của Nguyễn Minh Châu trên hành trình sáng tạo nghệ thuật và tìm hiểu số phận con người.
      - Phùng là nhân vật chính trong câu chuyện, cũng là hiện thân của tác giả. Có ý kiến cho rằng: (trích dẫn hai ý kiến).

2. Thân bài
* Phân tích
     Cả hai ý kiến trên đều phản ánh chính xác về đặc điểm của nhân vật Phùng và ý đồ nghệ thuật của nhà văn khi xây dựng nhân vật.
    - Phùng là người nghệ sĩ có tâm hồn nhạy cảm và say mê cái đẹp
     + Nhạy cảm trước thiên nhiên và cuộc sống con người
     + Say mê cái đẹp. Luôn khao khát đi tìm kiếm cái đẹp toàn bích. Việc quay trở lại vùng biển năm xưa mình từng chiến đấu để chụp ảnh làm lịch đã chứng tỏ niềm say mê đó.
    + Khi bắt gặp cảnh chiếc thuyền ngoài xa trong sương sớm anh cảm thấy đó như  “một bức tranh  mực tàu của một danh họa thời cổ”. Anh cảm thấy “bối rối, trong trái tim như có cái gì bóp thắt vào” trước khung cảnh thiên nhiên “đơn giản và toàn bích” đó. Trong giây phút đó anh cảm thấy như mình đã “khám phá thấy cái khoảnh khắc trong ngần của tâm hồn”...
     - Phùng còn là một nghệ sĩ có tấm lòng đầy trăn trở lo âu về thân phận con người.
    + Chứng kiến cảnh người đàn bà hàng chài bị chồng hành hạ tàn bạo, Phùng cảm thấy vô cùng kinh ngạc. Trước đó anh không hề biết rằng trên chiếc thuyền kia, đằng sau “bức tranh toàn bích” kia lại có một cảnh sống đầy bi kịch như vậy.
    + Phùng đau đớn và căm phẩn thay cho người đàn bà. Với phẩm chất của một nghệ sĩ đầy lòng thương xót đối với con người và phẩm chất của một người lính, anh đã dũng cảm can thiệp để nhằm xóa bỏ cảnh đời bất công đó.
    + Anh đã tìm đến chánh án Đẩu để nhờ sự giúp đỡ
    + Khi nghe người đàn bà hàng chài tâm sự về hoàn cảnh của mình, Phùng đã “vỡ lẽ” ra nhiều điều”.
    + Kết thúc tác phẩm: Khi ngắm bức ảnh nghệ thuật của mình, ngắm thật lâu bao giờ Phùng cũng thấy người đàn bà hàng chài bước ra từ tấm ảnh...Chi tiết này chứng tỏ nỗi lo âu trăn trở về thân phận con người trong tâm hồn nghệ sĩ Phùng không bao giờ dứt.

*Bình luận
     Thông qua nhân vật Phùng cùng tình huống truyện và những khám phá, phát hiện của Phùng nhà văn muốn gửi gắm thông điệp: Người nghệ sĩ không chỉ cần có một tâm hồn nhạy cảm và say mê cái đẹp mà còn cần một tấm lòng  đầy trăn trở lo âu về thân phận con người. Một người nghệ sĩ đích thực không được phép xa rời cuộc sống con người. Sứ mệnh cua người nghệ sĩ là phải đi sâu khám phá những góc khuất trong đời sống, không được nhìn cuộc sống đơn giản, xuôi chiều. Phải kêu lên tiếng kêu đau thương của thân phận con người. Phải đấu tranh cho quyền sống con người

* Nhận xét về nghệ thuật
     - Nghệ thuật xây dựng nhân vật độc đáo
     - Sáng tạo tình huống có ý nghĩa khám phá, phát hiện...

3. Kết bài
    - Tác phẩm đã đánh dấu sự thành công của NMC trên con đường đổi mới tư tưởng
    - Nó đặt ra nhiều vấn đề mà đời sống và nghệ thuật cần giải quyết.