Phân tích tình huống truyện trong tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu
Câu 1. Nét chính của khuynh hướng sử thi, cảm hứng lãng mạn trong văn học Việt Nam 1945 - 1975 (2,0 điểm)
1. Khuynh hướng sử thi. (1,5 điểm)
-
Văn học phản ánh những sự kiện, những vấn đề có ý nghĩa lịch sử lớn
lao, tập trung thể hiện chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa anh hùng. (0,5
điểm)
- Nhân vật chính thường là nhwungx con người yêu nước
tiêu biểu cho lí tưởng của dân tộc, kết tinh các phẩm chất cao quý cảu
cộng đồng, gắn bó với số phận mình với sô phận đất nước. (0,5 điểm)
- Lời văn mang đậm giọng điệu trang trọng, hào hùng, thiên về ngợi ca, ngưỡng mộ. (0,5 điểm)
2. Cảm hứng lãng mạn. (0,5 điểm)
Cảm
hứng lãng mạn chủ yếu được thể hiện trong việc khẳng định phương
dieejnlis tưởng cảu cuộc sống mới và vẻ đẹp của con ngườimới, ca ngợi
chủ nghĩa anh hùng cách mạng và tin tưởng vào tương lai tươi sáng của
dân tộc. Cảm hứng lãng mạn gắn liền với khuynh hướng sử thi. (0,5 điểm)
Câu
II. Trình bày suy nghĩ về ý kiến: "Một người đánh mất niềm tin vào bản
thân thì chắc chắn sẽ còn đánh mất thêm nhiều thứ quý giá khác nữa".
1. Giải thích ý kiến (0,5 điểm)
- Về nôi dung trực tiếp, câu trích này nói về hậu quả của việc đánh mất niềm tin vào bản thân.
- Về thực chất, ý kiến này đề cập đến vai trò quyết định của lòng tự tin. (0,5 điểm)
2. Bàn luận về tự tin và mất tự tin (1,5 điểm)
-
Người có lòng tự tin luôn khẳng định năng lực và phẩm chất của mình,
coi đó là nguồn sức mạnh chaanchinhs, có ý nghĩa quyết định, giúp con
người vững vàng, lạc quan và thành công trong cuộc sống. Do đó tự tin là
đức tính quý báu. (0,5 điểm)
- Khi mất tự tin:
+
Con người không còn tin vào phẩm chất và năng lực của mình nên sẽ đánh
mất những điều kiện cơ bản và cần thiết giúp đạt đến nhwungx giá trị quý
báu?: nghị lực và ý chí, hi vọng và lạc quan . . . (0,5 điểm)
+
Con người không còn khả năng đương đầu với những khó khăn, thử thách
nên dễ dàng buông xuôi, bỏ mất những cơ hội tối trong cuộc sống. (0,5
điểm)
3. Bài học nhận thức và hành động. (1,0 điểm)
-
Trong mọi hoàn cảnh cuộc sống, đặc biệt những khí gặp khó khăn, thử
thách, cần nêu cao bản lĩnh, khoogn đánh mất niềm tin vào bản thân.
(0,5 điểm)
- Luôn sống tự tin nhưng tránh chủ quan. Phải
cảnh giác với việc tự tin mù quáng. Phải biết tỉnh táo để lắng nghe;
biệt học hỏi, hợp tác; biết tu dưỡng phẩm chất và tảu dồi năng lực của
bản thân vì đó là cơ sở của lòng tự tin. (0,5 điểm)
Câu III.a. Phân tích hình ảnh thiên nhiên và cái tôi trữ tình trong đoan thơ Vội vàng. (5 điểm)
1. Vài nét về tác giả, tác phẩm. (0,5 điểm)
-
Xuân Diệu la nhà thơ "mới nhất trong các nhà thơ mới", đã đem đến cho
thơ ca đương thời một nguồn cảm xúc mới, thể hiện một quan niệm sống mới
mẻ cùng với những cách tâm táo bạo.
- Vội vàng là một trong
những bài thơ tiêu biểu của Xuân Diệu trước 1945. Bài thơ thể hiện tập
trung sở trường của Xuân Diệu trong việc bộc lộ cái tôi và cách cảm nhận
thiên nhiên, sự sống.
2. Phân tích (4 điểm)
a. Hình ảnh thiên nhiên: (2 điểm)
- Vẻ đẹp của thiên nhiên
+ Gần gũi, thân quen (nắng gió, hoa lá, ánh sáng, thanh âm . . .) (0,5 điểm)
+ Tươi đẹp, tràn đầy sức sống, niềm vui (đồng nội xanh rì, cành tơ phơ phất, thần Vui gõ cửa . . . (0,5 điểm)
+ Tình tứ, quyến rũ (ong bướm, tuần tháng mật, ngon như cặp môi gần . . .) .(0,5 điểm)
-
Thiên nhiên được diễn tả bằng những hình ảnh mới lạ; ngôn từ gợi cảm,
tinh tế với nhiều biện pháp tu từ đặc sắc (nhân hóa, so sánh . . .); cú
pháp tân kì. (0,5 điểm)
b. Cái tôi trữ tình (2 điểm)
- Cái tôi trữ tình Xuân Diệu là cái tôi có ý thức cá nhân mạnh mẽ, đầy lòng ham sống:
+
Cánh nhìn đời trẻ trung qua lăng kính tính yêu. Vẻ đẹp của con người
được nhà thơ lấy làm chuẩn mực cho cái đẹp tự nhiên.(0,5 điểm)
+
Tình cảm vừa thiêt tha, rạo rực, đắm say(bộc lộ ham muốn khác thường;
cách giới thiệu say sưa, vồ vập; cảm nhận thế giới xung quanh bằng mọi
giác quan) vừa vội vàng, quyến luyến do cảm nhận được bước đi nhanh
chóng của thời gian. (1 điểm)
- Cái tôi trữ tình được thể
hiện bằng giọng điệu say mê; nhịp điệu gấp gáp; chuyển đổi thể thơ linh
hoạt; từ ngữ táo bạo. (0,5 điểm)
3. Đánh giá chung (0,5 điểm)
- Thiên nhiên tràn đầy sức sống và xuân tình; lối thể hiện rất hiện đại.
-
Cái tôi thiết tha gắn bó với trần thế và khát khao thụ hưởng những
hương sắc trần gian; biểu hiện của một quan niệm sống tích cực.(0,5
điểm)
Câu III.b. phân tích tình huống truyện Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu (5 điểm)
1. Vài nét về tác giả, tác phẩm. (0,5 điểm)
-
Nguyễn Minh Châu là nhà văn tiêu biểu của nền văn học Việt Nam thời kì
chống Mĩ, cũng là người mở đường xuất sắc cho công cuộc đổi mới văn học
từ sau năm 1975. Ở giai đoạn trước, ngòi bút của ông theo khuynh hướng
sử thi, thời kì sau chuyển sang cảm hứng thế sự với những vấn đề về đạo
đức và triết lí nhân sinh.
- Chiếc thuyền ngoài xa là truyện
ngắn của Nguyễn Minh Châu trong thời kì sau. Tác phẩm kể về chuyến đi
thực tế của một nghệ sĩ nhiếp ảnh, qua đó thể hiện cách nhìn sâu sắc cảu
tác giả về cuộc sống và sự băn khoăn về thân phận con người. (0,5 điểm)
2. Phân tích tình huống chuyện (4,0 điểm)
a.Giới thiệu tình huống truyện
Đó
là tình huống nhaanh thức được một hiện tượng đầy nghịch lí của cuộc
sống. Nghệ sĩ Phùng đến vùng biển miền Trung chụp ảnh làm lịch và tiếp
cận được cảnh chiếc thuyền ngoài xa trong sương sớm hết sức thơ mộng.
Ngay sau đó, tại bãi biển, anh chứng kiến nghịch cảnh của cuộc sống - đó
là cảnh bạo hành trong gia đình hàng chài sống trên chính chiếc thuyền
kia.(0,5 điểm)
b. Khía cạnh nghịch lí của cuộc sống:
-
Cảnh thiên nhiên toàn bích nhưng cảnh đời thì đen tối; người có thiện
chí giúp đỡ nạn nhân thì nạn nhân từ chối quyết liệt . . .
-
Người vợ tốt lại bị chồng ngược đãi; vợ bị bạo hành nhưng vẫn cam chịu,
quyết không bỏ chồng, lại còn bênh vực kẻ phũ phu đó; người chồng vẫn
gắn bó nhwung vẫn hành hạ vợ con; con đánh bố . . . (0,5 điểm)
c. Khía cạnh nhận biết của tình huống: Thể hiện qua những phát hiện về đời sống của hai nhân vật Phùng và Đẩu.
- Nhận thức về nghệ thuật và cuộc sống của người nghệ sĩ (qua nhân vật Phùng):
+Cái
đẹp ngoại cảnh có khi che khuất cái xấu của đời sống (ban đầu Phùng
ngây ngất trước vẻ đẹp bề ngoài của hình ảnh con thuyền, về sau anh nhận
ra vẻ đẹp ngoại cảnh đó đã che lấp cuộc sống nhức nhối trong con
thuyền). (0,5 điểm)
+ Cái xấu cũng có thể bị cái đẹp che
khuất lấp (tìm hiểu sâu gia đình hàng chài, Phùng lại thấy cuộc sống
nhức nhối ấy làm khuất lấp nhiều nét đẹp không ít thành viên trong gia
đình). (0,5 điểm)
+ Từ sự phức tạp ấy, Phùng nhận ra rằng để
hiểu được sự thật đời sống không thể nhìn đơn giản, người nghệ sĩ phải
có cái nhìn đa chiều và sâu sắc hơn. (0,5 điểm)
- Nhận thức về con người và xã hội của người cán bộ (qua nhân vật Đẩu):
+
Đằng sau cái vô lí là cái có lí (việc người đàn bà bị hành hạ là vô lí,
những người đàn bà ấy không muốn rời bỏ chồng là có lí do riêng); đằng
sau cái tưởng chừng đơn giản lại chứa rất nhiều phức tạp (ban đầu, Đẩu
tưởng li hôn là cách giải quyết dứt điểm được mọi sự việc, sau anh nhận
ra quan hệ của họ có nhiều ràng buộc phức tạp hơn nhiều). (0,5 điểm)
+
Muốn giải quyết những vấn đề cảu cuộc sống, không chỉ dưa vào thiện
chí, pháp luật hoặc lí thuyết sách vở, mà phải thấu hiểu cuộc sống và
cần có giải pháp thiết thực. (0,5 điểm)
3. Ý nghĩa của tình huống truyện. (0,5 điểm)
-
Tinh huống truyện có ý nghĩa khám phá, phát hiện đời sống và bộc lộ
được cái nhìn nhân đạo của tác giả (mâu thuẫn giữa nghệ thuật giản đơn
và cuộc đời phức tạp, mâu thuẫn nằm ngay trong đời sống, thân phận và
bản chất con người . . .)
- Nhờ tình huống truyện độc đáo tác
phẩm có sức hấp dẫn kịch tính trong hành động và diễn biến mạch truyện,
chiều sâu tâm lí . . .). (0,5 điểm)
Lưu ý chung:
Thí
sinh có thể làm bài theo những cách khác nhau, nhưng phải đảm bảo những
yêu cầu về kiến thức. Trên đây chỉ là những ý cơ bản, thí sinh cần đáp
ứng; việc cho điểm cụ thể cần dựa vào bản hướng dẫn chấm kèm theo.