Friedrich Enghen (1820−1895)
là một lí thuyết gia chủ nghĩa xã hội Đức. Ông đã cùng người bạn thân
của mình, Marx- một nhà cách mạng vĩ đại của giai cấp vô sản, soạn thảo
bản Tuyên ngôn cộng sản, kim chỉ nam cho những cuộc giải phóng dân tộc ở
các nước thuộc địa trên thế giới. Ông cũng tham gia xuất bản bộ "Tư bản
luận" sau khi Marx qua đời. LÀ một tư tưởng gia có thái độ dứt khoát rõ
ràng, Enghen khẳng định : "Thà phải tìm hiểu sự thật suốt đêm còn hơn
phải nghi ngờ nó suốt đời".
"Sự thật" là việc xảy ra, đã hoặc
đang tồn tại. có sự việc, có hiện tượng xảy ra mới có thể suy đoán, đánh
giá. Dù cho nó là sự việc, hiện tượng sai trái hay đúng đắn thì nó vẫn
là sự thật. Để tìm đến sự thật thì chúng ta nhiều khi phải trải qua
"suốt đêm"- một quá trình khổ ải, đầy thử thách, mệt mỏi đến cả tinh
thần lẫn thể xác.
"Nghi ngờ" là một trạng thái tâm lí không chắc chắn, có thể xảy ra mà cũng có thể không xảy ra. Không thể biết rõ được.
Câu hỏi đặt ra là tại sao enghen lại nói như vậy ?
Chính ông là một nhà tư tưởng- người dẫn lối cho phong trào giải phóng
con người nên những đường lối mà ông đề ra luôn gắn chặt với từng hành
động, việc làm của mình. Và trong bất cứ việc làm gì cũng đòi hỏi sự dứt
khoát, rõ ràng thì mới mong thành công.
Cuộc sống xung quanh ta
luôn có sự biến động bởi nó là diễn biến của hành động, của cả một
chuỗi sự việc xảy ra. Muốn biết sự việc nào, phải tìm hiểu "sự thật",
tức là tìm hiểu một cách thấu đáo, ngọn ngành dù cho phải mất nhiều công
sức, còn hơn phải suốt đời cứ thắc mắc về nó, cứ nghi ngờ, không biết
là nó có xảy ra hay không. Hơn nữa trong xã hội ở bất cứ thời đại nào, ở
bất cứ nơi đâu đều có những kẻ sống lấp lửng, có nhiều người hành động
thiếu suy xét và khi không tìm hiểu sự thật sẽ bị dằn vặt suốt đời vì
gây ra những hậu quả không lường trước được. Người có thái độ sống lấp
lửng thường không tìm hiểu sự việc chính xác nên hành động không dứt
khoát, chín chắn. sự việc xảy ra là thật, mà sự thật ấy có thể đúng, có
thể sai. Không biết rõ sự việc xảy ra như thế nào sẽ không có sự chuẩn
xác khi giải quyết công việc và nó sẽ không được giải quyết một cách
triệt để.
Cuộc sống hàng ngày diễn ra xung quanh ta có những
sự việc như thế. Chẳng hạn như khi kết nạp Đảng viên, người bí thư phải
tìm hiểu rõ ràng lí lịch của đảng viên ấy. Nếu không biết sự thật có thể
làm ảnh hưởng đến cơ quan, tổ chức của Đảng mà cũng có thể ảnh hưởng
đến đạo đức cá nhân của người có trách nhiệm sau này. Bởi không hiểu rõ
"lí lịch" thì không thể biết được người ấy tốt hay xấu, có đủ tư cách
đạo đức để đứng trong hàng ngũ của Đảng hay không?
Trong
chiến tranh, chất đi-ô-xin do Mỹ thả xuống đất nước Việt Nam có biết bao
con người, bao thế hệ phải chiu đựng nỗi đau da cam. Đó là sự thật,
không tìm hiểu sự thật thì ta sẽ cho đó là chuyện của người khác, chuyện
của chính phủ chứ chẳng liên quan gì đến mình khiến cho người ta vô
tình (hay hữu ý) trở thành kẻ thờ ơ, bàng quang với nỗi đau của đồng
loại.
Binh tướng đời trần trước khi Trần Quốc Tuấn viết "Hịch
Tướng Sĩ" (khoảng trước cuộc kháng chiến chống Mông- Nguyên lần thứ hai
năm 1285) cũng là một minh chứng. Bài Hịch được công bố vào cuối tháng 9 năm 1284
tại cuộc duyệt binh ở Đông Thăng Long. Quân xâm lược ngày càng hống
hách, ngang ngược. Một khi giặc chiếm được nước ta thì chúng sẽ khiến
cho dân ta rơi vào cảnh lầm than. Ai cũng biết điều đó, nhưng có một số
binh sĩ đã không cố hiểu sự thật ấy nên có người đã dao động cầu hòa:
"nhìn chủ nhục mà không biết lo, thấy nước nhục mà không biết thẹn...".
Nếu không có "Hịch Tướng Sĩ" thì các binh tướng nhà Trần có nhận ra điều
sai trái của mình và có thể gây thương vong cho dân tộc, cho tổ quốc.
Không chỉ có nhiều người có thái độ sống lấp lửng mà cũng có nhiều kẻ
hành động thiếu suy xét. Đó là những người không tìm hiểu kĩ sự thật từ
nhiều góc độ, nhiều hoàn cảnh khác nhau, chỉ nghe sự mô tả một chiều,
không có sự nhìn nhận một cách thấu đáo, chính xác sẽ dẫn đến hành động
sai trái, phi đạo đức.
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân
dân ta không có ít những "tình báo" viên một lòng trung thủy với Tổ
Quốc Việt Nam đã ngụy trang bằng cách làm việc cho ngụy để xâm nhập vào
bộ máy của bọn chúng một cách dễ dàng. Và có nhiều người đã phê phán tố
cáo những "tình báo " đó. Họ hành động thiếu suy xét, không tìm hiểu rõ
mà vội kết tội những người vô tội. Chính hành động sai lầm đó có thể dẫn
đến một sai lầm nghiêm trọng : giết chết những con người vô tội, trung
thành với Tổ Quốc.
Tào Tháo đã đi vào lịch sử như một kẻ ác chỉ
vì không tìm hiểu sự thật : trên đường bôn tẩu, ở nhà người mổ heo,
thấy quân Tào đã mệt mỏi rã rời, hai vợ chồng mới bàn cách giết heo để
thiết đãi quân Tào. Lòng tốt của họ đã không được báo đáp mà phải nhận
một cái chết oan uổng vì sự nghi ngờ của Tào Tháo cho rằng người nhà họ
định "hành thích" mình. Đó là một tội ác vì không quyết chí tìm hiểu sự
thật.
Không tìm hiểu sự thật sẽ bị dằn vặt suốt đời. Tâm lí,
đạo đức của con người sau những hành vi sai trái thường ân hận, tự giày
vò mình, luôn lo lắng, tâm hồn không được thanh thản. Không tìm hiểu sự
thật mà lại hành xử, nếu đúng thì đó là sự may mắn ngẫu nhiên- nếu sai
sẽ bị ân hận suốt cả đời. Nếu người mổ heo kia đúng là có dã tâm muốn
giết Tào mà Tào Tháo hành động như vậy là đúng, tự cứu chính mình nhưng
sự thật không phải như vậy. Tào Tháo đã gây nên một tội ác mà muôn đời
sau còn nhắc mãi.
Marx đã từng nói rằng : "Hoài nghi tất cả".
Điều đó không sai bởi có nghi mới có ngộ. Nghi ngờ để rồi biết sự thật.
Bất chấp thế nào cũng phải tìm hiểu sự thật dù phải trải qua nhiều khó
khăn nếu không chúng ta sẽ phải ôm mối nghi ngờ suốt cả một đời.
Tóm lại, câu nói của Enghen thật khái quát nhưng có giá trị: tìm hiểu
sự thật kĩ càng, sẽ hành xử đúng. Ngày nay, đối với lớp trẻ thì điều đó
vô cùng cần thiết, giúp họ biết hành xử với gia đình, bạn bè và với cả
xã hội.