Câu 1: Các ý chính:

 - Thơ Tố Hữu là thơ trữ tình chính trị, quan tâm thể hiện nhuwngc vấn đề lớn, lẽ sống lớn, tình cảm lớn của cách mạng và con người cách mạng. Khuynh hướng sử dụng nổi bật trong những sáng tác thơ cuối cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trở về sau.

 - Thơ Tố Hữu tràn đầy cảm hứng lãng mạn, luôn hướng người đọc tới một chân trời tươi sáng.

 - Thơ Tố Hữu có giọng tâm tình, ngọt ngào, tha thiết - giọng của tình thương mến. Nhiều vấn đề chính trị, cách mạng đã được thể hiện được những vấn đề của tình cảm muôn đời...

 - Thơ Tố Hữu đậm đà tính dân tộc không chỉ trong nội dung mà còn trong nghệ thuật biểu diễn: cá thể thơ và thi liệu truyền thống được sử dụng nhuần nhuyễn, ngôn từ giản dị, vần điệu phong phú, nhạc tính dồi dào...

Câu 2: Các ý chính:

1. Giới thiệu chung về tách giả Hồ Chí Minh, tác phẩm Nhật kí trong tù và hai bài thơ

a. Hồ Chí Minh là nhà cách mạng vĩ đại đồng thời là tác giả văn học lớn.Sự nghiệp sáng tác văn học của Người rất phong phú, đa dạng gồm có ba bộ phận chính, trong đó thơ ca chiếm một vị trí nổi bật.  Nhật kí trong tù (Ngục trung nhật kí) là tập thơ tiêu biểu được viết trong khoảng thời gian từ mùa thu 1942 đến mùa thu 1943, tức là thời gian Hồ Chí Minh bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam tại Quảng Tây (Trung Quốc).

b. Chiều tối (Mộ) và Giải đi sớm (Tảo giải) là hai bài thơ rất có giá trị trong tập thơ Nhật kí trong tù (Ngục trung nhật kí), vừa gợi cảnh sống gian truân của Hồ Chí Minh trong nhuwngc ngày bị giam cầm vừa amng tính chất biểu hiện sâu sắc. Qua hai bài thơ, ta có thể nhận ra những nét đẹp trong tâm hồn tác giả Hồ Chí Minh.

a. Dù lâm vào cảnh bị đọa đày, Hồ Chí Minh vẫn thể hiện tình cảm yêu mến thiết tha và thái độ đồng cảm chia sẻ với tạo vật, thiên nhiên vùng sơn cước lúc chiều buông. Cánh chim mỏi mệt (quyện điểu) và chòm mây lẻ loi (cô vãn) vừa là đối tượng của niềm thương cảm vừa chính là biểu hiện bên ngoài của nỗi buồn trong lòng người tù trên con đường đày ải, xa đất nước quê hương.

b. Sự chuyển cảnh ở sau bài thơ cho thấy lòng yêu con người, yêu cuộc sống đặc biết sâu sắc của Hồ Chí Minh. Người đã nói về hình ảnh cô gái xóm núi xay ngô với biết bao cảm xúc trìu mến. Hồ Chí Minh hiểu được nỗi khổ nhọc của người lao động ( cụm từ ma bao túc được lặp lại theo trình tự đảo ngược ở câu 3 và 4 góp phần biểu đạt ý này) nhưng đồng thời cũng nhìn thấy nét đẹp riêng, chất thơ riêng ở những mảnh đời bình dị (điều ít gặp trong thơ cổ điển).

c. Ánh hồng của lò than nhắc đến ở cuối bài (qua chữ hồng - nhãn từ trong tác phẩm) cho thấy tâm trạng Hồ Chí Minh đang chuyển biến từ buồn xang vui. Quan trọng hơn, nó giúp ta biểu hiện được niềm lạc quan đáng quí của nhà cách mạng. Rõ ràng trong hoàn cảnh nào Hồ Chí Minh cũng hướng tới phần tươi sáng của cuộc đời.

a. Giải đi sớm (I) cho thấy ngững gian truân của những chuyến đi đày, thể hiện cái nhìn thấu suốt, điềm tĩnh của Hồ Chí Minh đối với hoàn cảnh. Tư thế của Hồ Chí Minh là tư thế người chiến sĩ, chủ động sẵn sàng đương đầu cùng thử thách (được hình tượng hóa qua hình ảnh đêm tối) do ý thức được rất rõ những trở ngại tất yếu trên con đường đang dần bước (chú ý phân tích khía cạnh biểu trưng của các hình ảnh chinh nhân, chinh đồ).

b. Vừa lên đường, tác giả đã hướng lên nhìn trời cao, tìm thấy hình ảnh của người bạn đồng hành tin cậy (chú ý phân tích các từ ôm (ủng), lên (thướng) vừa thể hiện được quỹ đạo chuyển động cảu sự vật cừa thể hiện niềm hứng khởi trong lòng người đi). Ở đây, lòng yêu thiên nhiên, sự nhạy cảm đối với cái đẹp, chút lãng mạn rất thi sĩ và tinh thần "thép" cùng được biểu lộ và thống nhất với nhau (phải có được sức mạnh tinh thần như thế nào mới vui được với trăng sao trong hoàn cảnh ấy).

c. Giải đi sớm (II) miêu tả cuộc đi đường trong ánh bình minh rực rỡ, nối tiếp rất đẹp với bài thứ nhất nói về cuộc đi trong đêm tối và gió rét. Kiểu tư duy thơ luôn hướng về ánh sáng, hướng về tương lai ở đây thể hiện rất rõ. Ta cảm thấy được sự giao hòa tuyệt với giữa Hồ Chí Minh với thiên nhiên tràn đầy sinh khí. Cái nồng của cảm súc bên trong được nhóm lên nhờ hơi ấm (noãn khí) bên ngoài, nhưng đến lượt mình, chính nó đã làm đất trời thêm phần ấm áp. Như vậy, trong bài thơ vừa có được hình ảnh một vị chính nhân cứng cỏi, vừa có được hình ảnh của một thi nhân tràn đầy cảm hứng về nét đẹp.

4. Khái quát về những nét đẹp trong tâm hồn tác giả Hồ Chí Minh được thể hiện qua hai bài thơ.

a. Hồ Chí Minh rất yêu thiên nhiên, luôn dạt dào cảm xúc thi ca trước mọi sắc thái  đa dạng của nó (từ cảnh hiu hắt, tiêu sơ đến cảnh hoành tráng, lộng lẫy).

b. Hồ Chí Minh yêu con người, gắn bó trước hết với cuộc sống con người ( nhất là cuộc sống người lao động); thường biểu lộ tình cảm một cách tự nhiên, bình dị; dễ hòa đồng cuộc sống xung quanh).

c. Hồ Chí Minh có tinh thần "thép"; ý thức rõ về đường đi của mình, kiên nghị trước thử thách, tự chủ trong mọi hoàn cảnh. Người luôn lạc quan, tràn đầy lòng tin vào cuộc sống, tương lai, vào xu thế vận động tích cực của sự vật.

 - Thạch Lam (1910 - 1942) là tác giả tiêu biểu của văn học Việt Nam hiện đại, rất nổi tiếng với những truyện ngắn vừa mang đậm phong vị trữ tình vừa thể hiện cảm quan hiện thực sâu sắc.

 - Hai đứa trẻ (in trong tập Nắng trong vườn - 1938) là truyện ngắn thuộc loại tiêu biểu nhất của Thạch Lam đã miêu tả một cách đầy ám ảnh bức tranh đời sống ở phố huyện nghèo lúc chiều tối và tâm trạng đợi tàu của hai đứa trẻ.

a. Thiên nhiên với các biểu hiện cụ thể: Hình ảnh và màu sắc: hoàng hôn đỏ rực, dãy tre làng  sẫm đen, ngàn sao lấp lánh, đom đóm nhấp nháy, bóng tối thăm thẳm, dày đặc..; âm thanh: tiếng ếch nhái văng vẳng, tiếng muỗi vo ve, tiếng hoa bàng rụng khe khẽ từng loạt..; mùi vị: mùi quen thuộc của cát bụi, "mùi riên của đất, quê hương này;;.. đặc điểm chung: êm ả, đượm buồn, thấm đượ, cảm xúc trùi mến, nâng nui của một nhà văn luôn nặng tình với những gì là biểu hiện của hồn xưa dân tộc.

b. Vai trò của hình ảnh thiên nhiên: gợi đúng đặc trưng của không gian phố huyện; làm nền cho hoạt động con người; gián tiếp thể hiện tâm trạng nhân vật; tạo nên chất chữ tình cho truyện ngắn,..

c. Nghệ thuật miêu tả của tác giả: đặt thiên nhiên dưới con mắt quan sát của Liên - một đứa trẻ; câu văn có nhịp điệu như thơ; hình ảnh bóng tối được láy đi láy ại như một mô típ đầy ám ảnh; âm thanh, màu sắc, mùi vị khéo hòa hợp cới nhau,...

a. Các hình ảnh và hoạt động: những người bán hàng về muộn đứng nán lại nói chuyện, mấy đứa trẻ nghèo lom khom nhặt nhạnh các thanh nứa, thanh tre trên nền chợ, chõng nước tồi tàn của mẹ con chị Tý, gánh phở vắng khách của bắc Siêu, cảnh nhếch nhác cảu gia đình bác Xẩm, của hàng tạp hóa nhỏ xíu của chị em Liên,... các tâm trạng: buồn bã, ít hy vọng vào lối kiếm sống có tính chất cầu may hiện tại, mong đợi mơ hồ, xa xôi,... đặc điểm chung của "hình ảnh con người" heo hắt, xơ xác, mòn mỏi, tương hợp với hình ảnh thiên nhiên, tất cả được vẽ ra bằng ngòi bút tả chân sắc sảo, rất gần với các nhà văn hiện thực phê phán....

b. Nghệ thuật miêu tả của tác giả: tập hợp một loạt  chi tiết tương đồng gợi không khi tàn tạ (ngày tàn, chợ tàn, kiếp nghèo tàn, . ..); dựng lên những mẩu đối thoại vẩn vơ; nhấn mạnh sự đối lập giữa cái mênh mông của bóng tối vùng sáng nhỏ nhoi của ngọn đèn; chú ý làm rõ trạng thái tâm hồn nhân vật.....

1. Xuân Diệu là một tác gia lớn, một tài năng nhiều mặt trong nền văn học Việt Nam. Nhưng nói đến Xuân Diệu, trước hết phải nói đến một nhà thơ. Sự nghiệp sáng tác của thơ Xuân Diệu chia làm hai giai đoạn: trước và sau Cách Mạng tháng Tám năm 1945.

a. Trước Cách Mạng tháng Tám năm 1945: Xuân Diệu được sem là nhà thơ lãng mạn tiêu biểu cho phong trào Thơ mới. Trong thơ, Xuân Diệu luôn bộc lộ hai tâm trạng trái ngược: yêu đời, tha thiết với cuộc sống nhưng hoài nghi, chán nản, cô đơn. Dù ở trạng thái cảm xúc nào. Xuân Diệu cũng thể hiện được cái tôi cá nhân của mình hết sức mãnh liệt. Xuân Diệu rất nổi tiếng ở mảng thơ tình yêu. Tác phẩm có: Thơ thơ, Gửi hương cho gió. (0,75 điểm)

b, Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 : Xuân Diệu hòa mình vào cuộc sống mới, nhiệt thành đem nghệ thuật phục vụ Cách mạng. Thơ ông có ngững thay đổi về đề tài, cảm hứng, chất liệu, ngôn từ và cách biểu hiện. Ông bám sát đời sống, vieestnhieefu về công cuộc xây dựng đất nước và đấu tranh thống nhất nước nhà. Những tập thơ chính: Mũi Cà Mau - Cầm tay, Một khối hồng, Hai đợt sóng... (0,75 điểm)

2. Bên cạnh sáng tác thơ, Xuân Diệu còn viết văn xuôi, nghiên cứu, phê bình văn học và dịch thuật. Phấn thông vàng và Trường ca là hai tập văn xuôi đặc sắc của ông. Xuân Diệu để lại những tập tiểu luận phê bình có giá trị: Tiếng thơ, Phê bình giới thiệu thơ, Dao có mài mới sắc...

 - Kim Lân từng sáng tác trước cách mạng tháng Tám năm 1945, nhưng chỉ sau 1945, ông mới thực sự có vị trí trong văn học Viêt Nam. Ông viết không nhiều, nhưng đã đạt được những thành công đáng kể, đặc biệt là về đề tài nông thôn.

 - Vợ nhặt của Kim Lân (in trong tập Con chó xấu xí - 1962) là tác phẩm đặc sắc viết về nạn đói năm Ất Dậu. Trên cái nền tăm tối ấy, nhà văn đã miêu tả cảnh ngộ của những con người nghèo khổ ở xóm ngụ cư với cái nhìn nhân hậu, phát hiện ở họ vẻ đẹp của tình người và hi vọng vào cuộc sống.

 Vợ nhặt tái hiện bức tranh một cuộc sống rất bi thảm. Nạn đói hoành hành dữ dội. Người chết như ngả rạ. Người sống thì lay lắt bên bờ vực thẳm. Thế nhưng, qua các nhân vật chính trong tác phẩm, tác giả lại cho ta thấy rằng: ngay trong hoàn cảnh khốn cùng, những con người này vẫn khoogn mất đi những nét đẹp vốn có của họ.

a. Tràng

 Thái độ của Tràng đối với người đàn bà xa lạ đói rách là biểu hiện của tình người đẹp đẽ trong hoàn cảnh đói nghèo, cùng quẫn: cưu mang người cùng cảnh ngộ ( chi tiết Tràng mời người đàn bà một bữa bánh đúc rồi chấp nhận việc chị ta theo mình dùi cảm thấy hơi "chợn") nảy sinh những tình cảm mới mẻ, những cảm giác lạ lùng ( các chi tiết: trên đường về, Tràng đã cảm nhận thấy tình nghĩa đối với người đàn bà đi bên, bối rối trước nỗi buồn của chị ta...)

 - Sau tình huống nhặt vợ, niềm hi vọng vào cuộc sống thể hiện rõ rệt ở Tràng: vui sướng trước hạnh phúc bất ngờ ( phân tích ý nghĩa chi tiết mua dầu để thắp. ý nghĩa những cái cười của Tràng: bật cười, cười tươi...); gắn bó hơn với gia đình, nghĩ về trách nhiệm của bản thân (thấm thía cảm động, vui sướng phấn chấn, thấy mình nên người và nhận ra bổn phận nhận ra bổn phận phải lo lắng cho vợ con sau này...); nghĩ tới sự đổi thay của cuộc sống dù chưa có ý thức đầy đủ ( thoáng trong đầu óc Tràng hình ảnh đoàn người đói kéo nhau đi trên đê với lá cờ đỏ sao vàng phấp phới..) (0,75 điểm)

b. Người Vợ nhặt

- Tình cảm khốn khổ đã  không làm mất đi tình người ở nhân vật này. Lúc đầu cái đói làm chị tiều tụy cả hình hài, không giữ đc cả cái e dè cuae người phụ nữ. Nhưng từ khi theo Tràng, chị thay đổi hẳn: không còn "chao chát, chỏng lỏn" mà trở thành người "hiền hậu, đúng mực" ( làm sáng tỏ bằng việc phân tích một số chi tiết tiêu biểu). Thiên chức, bổn phận làm vợ của chị đã được đánh thức (vấn vương những tình cảm mới mẻ; cư sử với Tràng mộc mạc, chân tình, mắng yêu khi Tràng khoe chai dầu vừa mới mua...).(0,5 điểm)

 - Sự trỗi dậy của niềm hi vọng: nhen nhóm, vun đắp tổ ấm hạnh phúc (cùng mẹ chồng sắp xếp, dọn dẹp nhà cửa..); thoáng nghĩ tới một sự thay đổi (nhắc chuyện ở mạn Thái Nguyên, Bắc Giang, người ta không chịu đóng thuế, còn phá kho thóc của Nhật chia cho người đói..) .(0,5 điểm)

c. Bà cụ Tứ

Nhân vật này cho thấy rõ nhất vẻ đẹp của tình người trong tác phẩm Vợ nhặt. Vẻ đẹp đó thể hiện qua thái độ, tình cảm của bà cụ Tứ đối với con trai và con dâu. Với Tràng, bà thấy tủi vì làm mẹ àm không giúp được gì cho con, để con phải "nhặt" vợ trong hoàn cảnh túng đói. Trong tâm trạng của bà, sự ngạc nhiên, buồn, vui, lo âu lẫn lộn. Tất cả suất phát từ lòng yêu thương con (phân tích một số chi tiết tiêu biểu). Với người con dâu, bà không hề rẻ rúng, mà ngược lại, tỏ ra gần gũi, chân tình, xóa đi mặc cảm ở với chị (chú ý những câu nói chứa chan yêu thương của bà : "Ừ thôi thì các con đã phải duyên phải kiếp với nhau, u cũng mừng lòng"; "Cốt sao chúng mày hòa thuận là u mừng rồi"; "Chúng mày lấy nhau lúc này, u thương quá..."). (0,75 điểm)

 - Người mẹ gần đất xa trời lại là người bộc lộ niềm hi vọng mãnh liệt vào cuộc sống. Bà động viên các con bằng kinh nghiệm sống, bằng triết lý dân gian (Ai giàu ba họ, ai khó ba đời...); thu xếp lại nhà cửa cho quang quẻ, nền nếp với ý nghĩa đời sẽ khác đi , làm ăn có cơ khấm khá lên, bàn định về tương lai, khơi dậy trong con cái một niềm tin (nghĩ tới việc kiếm tiền mua đôi gà cho nó sinh sôi nảy nở, hi vọng về đời con cháu mình sẽ sáng sủa hơn..). (0,75 điểm)

d. Kết luận (0,5 điểm)

- Ba nhân vật trong tác phẩm Vợ nhặt được Kim Lân miêu tả rất sinh động. Ngoại hình, hành động, lời nói, nhất là diễn biến nội tâm của nhân vật dưới sự tác động của một tình huống đặc biệt được khắc họa rõ nét. Chính vì thế, những điều tác giả muốn khẳng định ở các nhân vật càng trở nên nổi bật.

 - Miêu tả nạn đói, Kim Lân không chỉ tái hiện bức tranh thê lương của cuộc sống, mà còn phát hiện những phẩm chất cao quí của con người trong cảnh ngộ bi thảm. Qua đó nhà văn bộc lộ cái nhìn hiện thực sắc sảo và tình cảm nhân đạo sâu sắc.

 - Tố Hữu viết bài thơ Kính gửi cụ Nguyễn Du vào tháng 11 năm 1965, nhân dịp ông có chuyến công tác vào tuyến lửa khu Bốn, qua huyện Nghi Xuân, quê hương Nguyễn Du. Được viết ra trong thời điểm cả dân tộc kỉ niệm 200 năm năm sinh Nguyễn Du, bài thơ là tiếng nói tri âm sâu sắc của nhà thơ đối với đại thi hào trong quá khứ.

 - Đoạn trích thuộc phần cuối của bài thơ. Ở khổ này, Tố Hữu đã có những đánh giá rất cao đối với sự nghiệp văn học của Nguyễn Du bằng những tình cảm trân trọng ngưỡng mộ, trân trọng, ngợi ca.

a. Hai câu mở đoạn: tôn vinh tiếng thơ Nguyễn Du ở mức cao nhất. Tiếng thơ ấy động cả đất trời, là lời non nước bất tử cùng thời gian.

 - Có thể hiểu từ "động" theo hai nghĩa: làm xúc động hoặc làm vang vọng. Cách hiểu nào cũng cho thấy nhà thơ Nguyễn Du có sức tác động vô cùng mạnh mẽ.

  - Ở câu thứ hai, khi xem tiếng thơ Nguyễn Du là lời non nước vọng về, Tố Hữu đã vĩnh cửu hóa các tác phẩm của Nguyễn Du bằng cách đồng nhất tiếng nói của một nhà thơ với tiếng nói của dân tộc. Sự nhấn mạnh bằng lối so sánh thậm xưng làm nổi bật ý: tiếng thơ Nguyễn Du là sự kết tinh tâm hồn dân tộc và ngược lại, tâm hồn dân tộc qua tiếng thơ Nguyễn Du mà vọng đến muôn đời. Chú ý những đại lượng lớn về không gian và thời gian: đất trời, non nước, ngàn thu... được dùng để khẳng định tầm vóc lớn lao của di sản văn học mà Nguyễn Du để lại.

b. Hai câu tiếp: Khẳng định sự trường tồn của tác phẩm Nguyễn Du và cắt nghĩa nguyên nhân của sự trường tồn ấy.

 - "Nghìn năm sau" Nguyễn Du vẫn còn được nhớ tới, boie với tình yêu thương con người bao la thì ở thời nào, ông cũng nhận được sự đồng cảm sâu sắc.

 - Chú ý hàm ý phong phú của hai chữ " tiếng thương" và việc đưa hình ảnh "tiếng mẹ ru" làm đối tượng so sánh nhằm nhấn mạnh lên sự thiêng liêng mà gần gũi của tiếng thơ Nguyễn Du với mọi thời đại.

c. Hai câu cuối: khẳng định Nguyễn Du vẫn sống cùng nhân dân, đất nước hôm nay.

  Trong hai câu thơ này, đại từ Người được sử dụng hai lần, biểu lộ sự tôn kính, trân trọng và sự tri âm của tác giả đối với Nguyễn Du. Tố Hữu xúc động mời gọi Người xưa trở về cuộc sống hiện tại để cùng hòa tấu "khúc vui" với con cháu hôm nay. Nguyễn Du vẫn luôn song hành với chúng ta trên mỗi bước đường. Đây là một cách để thể hiện niềm tự hào của tác giả về thời đại mới. (0,5 điểm)

d. Kết luận (0,5 điểm)

 - Nội dung: Nằm trong mạch cảm hứng chung của bài, đoạn thơ là sự ngợi ca cao nhất của Tố Hữu dành cho nhũng giá trị văn học của đại thi hào Nguyễn Du.

 - Nghệ thuật: Câu thơ lục bát với âm điệu ngọt ngào, tha thiết(nhờ cách sử dụng những từ hô gọi, những đại từ nhân xưng...); dùng những đại lượng lớn về không gian và thời gian để đánh giá tầm vóc di sản văn học của Nguyễn Du; nghệ thuật so sánh giàu tính biểu cảm...

Câu 1. Giá trị lịch sử, giá trị văn học của bản Tuyên ngôn Độc Lập (2,0 điểm)

1. Gía trị lịch sử

 - Ngày 2-9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bảm Tuyên ngôn độc lập trước hàng chục vạn đồng bào tại quảng trường Ba Đình, Hà Nội. Tuyên ngôn độc lập là một văn kiện lịch sử đúc kết nguyện vọng sâu sa của dân tộc Việt Nam về quyền độc lập tự do, cũng là kết quả tất yếu của quá trình đấu tranh gần một trăm năm của quân và dân ta để có quyền thiêng liêng đó.

 - Bản Tuyên ngôn đã tuyên bố chấm dứt chế độ thực dân, phong kiến ở Việt Nam và mở ra một kỉ nguyên mới cho dân tộc ta: kỉ nguyên độc lập tự do, kỉ nguyên nhân dân làm chủ đất nước.

2. Gía trị văn học

 - Tuyên ngôn Độc Lập  là một áng văn yêu nước lớn của thời đại. Tác phẩm khẳng định mạnh mẽ quyền độc lập dân tộc gắn với quyền sống của con người, nêu cao truyền thống yêu nước, tryuwwfn thống nhân đạo của người Việt Nam.

 - Tuyên  ngôn Độc Lập là một áng văn chính luận mẫu mực . Dung lượng tác phẩm ngắn gọn, cô đọng gây ấn tượng sâu sắc. Kết cấu tác phẩm mạch lạc, chặt chẽ; chứng cứ cụ thể, xác thực; lập luận sắc bén, giàu sức thuyết phục.Ngôn ngữ tác phẩm chính sác gợi cảm, tác động mạnh mẽ vào tình cảm, nhận thức  của người nghe, người đọc.

 - Quê hương, đất nước là một đề tài xuyên xuốt, nổi bật trong văn học Việt Nam. Nhiều tác phẩm viết về đề tài này đã thể hiện được những suy tư sâu sắc, niềm tự hào dân tộc và yêu quê hương đất nước của các nhà thơ, bên cạnh nét chung, mỗi tác giả lại có cách cảm nhận riêng về quê hương, đất nước.

 - Giới thiệu hai tác phẩm: Vào một đêm giữa tháng 4 - 1948 ở Việt Bắc, Hoàng Cầm nghe tin giặc đánh phá quê hương mình, ông xúc động viết nên bài Bên kia Sông Đuống. Năm 1971, ở chiến khu Bình Trị Thiên, hướng về tuổi trẻ Việt Nam trong những ngày sôi sục đánh Mĩ, Nguyễn Khoa Điềm viết trường ca Mặt đường khát vọng, trong đó có chương V- Đất nước. Cả hai tác phẩm đề được xem là thành tựu xuất sắc của thơ ca Việt Nam hiện đại.

a. Trích đoạn thơ Bên kia Sông Đuống.

 - Bài thơ Bên kia Sông Đuống của Hoàng Cầm là hoài niệm về quê hương thanh bình trong quá khứ và nỗi xót xa trước quê hương đau thương trong hiện tại. Đoạn trích nằm ở phần đầu bài thơ, thể hiện niềm yêu mến, tự hào về quê hương Kinh Bắc tươi đẹp, trù phú , giàu truyền thống văn hóa.

 - Câu thơ Bên kia Sông Đuống  gợi điểm nhìn trong tâm tưởng. Dường như nhà thơ đang ở bên này - vùng tự do, mà nhìn về bên kia - nơi quê hương bị giặc chiếm đóng, từ đó gợi dậy bao hồi tưởng về Kinh Bắc ngày xưa tươi đẹp, thanh bình.

 - Trong ba câu tiếp theo, quê hương được tái hiện vừa khái quát, vừa cụ thể. Đời sống vật chất được hiện lên từ hương vị lúa nếp thơm nồng. Đời sống tinh thần hội tụ trong nét đặc sắc văn hóa đặc sản, tranh Đông Hồ.

 - Phân tích sâu hai câu thơ về tranh Đông Hồ. Tác giả đã nêu bật cái chất dân gian, cái hồn dân tộc cảu tranh Đông Hồ từ đề tài, ý nghĩa nghĩa đến màu sắc, chất liệu độc đáo. Cần làm rõ khả năng vừa gợi tả, vừa biểu hiện cảm xúc của các từ tươi trong, sáng bừng, đặc biệt là nét nghĩa của cụm từ màu dân tộc (nghĩa cụ thể: chất liệu, màu sắc lấy từ đất đá, cây cỏ của quê hương; nghĩa bóng: hình ảnh quen thuộc trong đời sống hàng ngày, nghệ thuật tranh vẽ dân gian - tất cả tạo nên bản sắc dân tộc độc đáo).

b. Trích đoạn thơ Đất Nước

 - Trường ca Mặt đường khát vọng viết về sự thức tỉnh của tuổi trẻ các thành thị vùng tạm chiếm ở miền Nam: nhận rõ bộ mặt xâm lược của đế quốc Mĩ, hướng về nhân dân đất nước, ý thức được sứ mệnh của thế hệ của mình, đứng dậy xuống đường đấu tranh hòa nhịp với cuộc chiến đấu của toàn dân tộc. Đoạn thơ trích thuộc phần đầu của chương V.

   Tư tưởng " Đất nước của Nhân Dân" chi phối cách cảm nhận của nhà thơ về các phương diện địa lý, lịch sử, văn hóa ... của  đất nước.

 - Tám câu đầu tác giả cảm nhận đất nước qua những địa danh, thắng cảnh. Những địa danh, thắng cảnh ấy gắn liền với cuộc sống, số phạn, tính cách của nhân dân, được cảm thụ qua tâm hồn của nhân dân. Chú ý khả năng gợi cảm nghĩ, liên tưởng, tưởng tượng của các hình ảnh, cảnh vật: tình nghĩa thủy chung, thắm thiết ( hình ảnh núi Vọng Phu, hòn Trống Mái): sức mạnh bất khuất ( chuyện Thánh Gióng); cội nguồn thiêng liêng ( hướng về đất tổ Hùng Vương); truyền thống hiếu học ( cách cảm nhận về núi bút non Nghiên); đất nước tươi đẹp ( cách nhìn dân dã về núi Con Cóc. Con Gà, về dòng sông Cửu Long gợi dáng những con rồng).v.v.. Đất nước hiện lên vừa gần gũi, vừa thiêng liêng.

 - Trong đoạn thơ, tác giả đã sử dụng những chất liệu văn hóa dân gian để nói về đất nước. Đây cũng là biểu hiện chiều sâu tư tưởng đất nước của người dân trong cảm hứng sáng tạo của nhà thơ.

 - Hai câu cuối nâng ý thơ lên tầm khái quát: sự hóa thân của nhân dân vào bóng hình đất nước. Nhân dân chính là người đã tạo dựng, đã đặt tên, ghi dấu ấn cuộc đời mình lên mỗi ngọn núi, dòng sông, miền đất này.

a. Nét chung

 Hai đoạn trích thơ đều thể hiện sự cảm nhận về quê hương đất nước qua những địa danh, hình ảnh, cảnh vật cụ thể, gợi nhiều liên tưởng qua mạch nguồn, chất liệu văn hóa dân gian dân tộc. Cả hai cách cảm nhận trong đoạn trích thơ đều làm nổi bật truyền thống văn hóa, vẻ đẹp tâm hồn của con người Việt Nam, khơi sâu thêm niềm yêu mến, tự hào về nhân dân, đất nước.

b. Nét riêng

 - Trích đoạn thơ trong Bên kia Sông Đuống  hướng về một miền quê cụ thể với cảm xúc trữ tình tha thiết: tình yêu đất nước bắt đầu từ tình yêu quê hương của chính mình. Ở trích đoạn thơ trong Đất nước thể hiện tư duy chính luận sắc sảo của tác giả trong cảm nhận nhữn cảnh vật, địa danh... có sức khái quát dân tộc đất nước.

  Chính những nét cảm nhận nói trên đã góp phần tạo nên sức lôi cuốn, hấp dẫn của từng bài thơ cũng như sự phong phú đa dạng cảu thơ ca viết về quê hương đất nước.

Nam Cao là nhà văn hiện thực trước cách mạng. Ông có vốn sống phong phú, khả năng đồng cảm đặc biệt với mọi cảnh ngộ, tâm trạng của con người, có biệt tài diễn tả, phân tích tâm lí nhân vật.

 - Sở trường đó của Nam Cao được thể hiện rõ ở truyện ngắn Đời thừa (1943) qua việc diễn tả, phân tích diễn biến tâm lý, phân tích phức tạp của nhân vật Hộ.

a. Nam Cao đã diễn tả, phân tích sâu sắc những giằng xé trong tâm trạng nhân vật Hộ.

 - Trước hết là những day dứt của Hộ về nghề nghiệp. Anh có khát vọng cao đẹp, muốn " nâng cao giá trị đời sống cho mình" bằng lao động sáng tạo nghệ thuật, cống hiến cho đời những tác phẩm giá trị. Nhưng thực tại đen tối, hoàn cảnh gia đình túng quẫn buộc anh phải viết những thứ văn chương " vô vị, nhạt nhẽo". Anh đau khổ vì thấy mình đã thành " một kẻ vô ích, một người thừa".

 - Nam Cao còn miêu tả rất tinh tế những dằn vặt của Hộ về nhân cách. Hộ vốn là người nhân hậu vị tha. Trong bất cứ hoàn cảnh nào, Hộ cũng không từ bỏ tình thương, làm một kẻ tàn nhẫn. Nhưng do bức xúc vì công việc viết lách, anh trút hết buồn bực lên đầu vợ con, gây đau khổ cho người mình yêu thương, rồi hối hận vì chính điều đó.

b. Nam Cao đã khéo léo tạo tình huống đầy kịch tính để đẩy xung hữu đột nội tâm của nhân vật lên đỉnh điểm. Xung đột nội tâm của Hộ thể hiejn mâu thuẫn không thể dung hòa giữa đời sống với hoài bão nghệ thuật và sống theo nghuyên tắc tình thương. Chính vì thế không thể chịn hai con đường nên Hộ rơi vào bế tắc.

Tâm trạng căng thẳng, bết tắc của Hộ được diễn tả theo cái vòng quẩn quanh: khát vọng - thất vọng - hối hận - khát vọng - thất vọng... càng ngày càng nặng nề hơn.

c.  Nam Cao rất linh hoạt trong việc sử dụng ngôn ngữ để tả nội tâm. Có chỗ nhà văn dùng lời người kể chuyện để miêu tả tâm lí nhân vật: "Hắn băn khoăn nghĩ đến một tác phẩm nó sẽ làm mờ hết các tác phẩm khác cùng ra một thời". Có khi là nhân vật tự biểu hiện nội tâm của mình. "Ta đành phí một vài năm để kiến tiền...". Có lúc vừa là người kể chuyện, vừa là lời nội tâm của nhân vật: "Khốn nạn! Khốn nạn thay cho hắn!... Chao ôi! Hắn đã viết những gì?..." .Tất cả góp phần diễn tả sinh động tâm lí nhân vật Hộ.

 - Nghệ thuật diễn tả, phân tích tâm lí nhân vật của Nam Cao rất sắc sảo, tinh tế với những thủ pháp đặc sắc tạo tình huống đầy kịch tính; diễn tả sự vận động nội tâm theo vòng quẩn quanh; sử dụng ngôn từ linh hoạt... Tất cả khắc họa rõ nét tâm lý, tính cách nhân vật Hộ.

 - Qua nhân vật Hộ, Nam Cao đã cho thấy khát vọng vươn tới một cuộc sống có ích, có ý nghĩa của người trí thức nghèo, đồng thời cho thấy tình cảnh đau khổ, bế tắc của họ trong xã hội cũ: muốn theo đuổi lí tưởng nghệ thuật thì phải bỏ tình thương; muốn sống tử tế theo lẽ sống nhân đạo thì phải chấp nhận làm " người thừa" trong văn chương. Từ đó dẫn tới ý tưởng: chỉ khi nào xóa bỏ cái xã hội đen tối, bất công đương thời thì mới có thể chấm dứt được cái cảnh ngộ quẫn bách, cái bi kịch đáng thương của những người như Hộ.

 - Việc Bắc là tác phẩm xuất sắc của Tố Hữu nói riêng và thơ Việt Nam hiện đại nói chung.

 - Bài thơ được sáng tác vào khoảng tháng 10 năm 1954. Đây là thời điểm các cơ quan Trung ương của Đảng và Chính phủ rời khu Việt Bắc trở về thủ đô Hà Nội, sau khi cuộc kháng chiến chống Pháp đã kết thúc vẻ vang với chiến thắng Điện Biên Phủ và hòa bình được lặp lại ở miền Bắc. (0,5 điểm)

Bài thơ Việt Bắc ( đoạn trích được học) có nghệ thuật đậm đà tính dân tộc:

 - Thể thơ lục bát là thể thơ quen thuộc của dân tộc đã đựơc sử dụng thành công .

 - Kết cấu đối đáp thường thấy trong ca dao, dân ca truyền thống được dùng một cách sáng tạo diễn tả nội dung tình cảm phong phú về quê hương, con người, Tổ Quốc và Cách mạng. (0,5 điểm)

 - Cặp đại từ nhân xưng mình  - ta với sự biến hóa linh hoạt và các sắc thái ngữ nghĩa - biểu cảm phong phú vốn có của nó được khai thác rất hiệu quả.

 - Nhưng biện pháp tu từ ( so sánh, ẩn dụ, tượng trưng...) quen thuộc với cách cảm, cách nghĩ của quần chúng được dùng nhuần nhuyễn. (0,5 điểm)

 - Xuân Quỳnh (1942 - 1988) là một nhà thơ xuất sắc của văn học Việt Nam hiện đại.

 Thơ Xuân Quỳnh thể hiện một trái tim hiền hậu, chân thành khao khát tình yêu, biết nâng niu hạnh phúc đời thường bình dị.

  - Sóng ( in trong tập Hoa dọc chiến hào ) được sáng tác năm 1067, tiêu biểu về nhiều mặt cho hồn thơ Hồ Xuân Hương.

- Sóng là hình tượng trung tâm bài thơ và là một hình tượng ẩn dụ. Cùng với hình tượng em ( hai hình tượng này song hành trong xuốt tác  phẩm), sóng thể hiện những trạng thái, quy luật riêng của tình yêu cũng vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ rất truyền thống mà hiện đại. (0,5 điểm)

 - Sóng có nhiều đối cực như tình yêu có nhiều cung bậc trạng thái và như tâm hồn của phụ nữ có mặt mâu thuẫn và thống nhất (Phân tích hai câu đầu với kết cấu đối lập - song hành và với việc đặt các từ dịu êm, lặng lẽ ở cuối câu tạo điểm nhấn). (0,5 điểm)

 - Hành trình của sóng tìm tới biển khơi như hành trình của tình yêu có nhiều cung bậc trạng thái và như tâm hồn người phụ nữ không chịu chấp nhận sự chật hẹp, tù túng (Phân tích hai câu sau của khổ 1 với kiểu nói nhấn mạnh như: không hiểu nổi, tìm ra tận..).

 - Điểm khởi đầu bí ẩn của sóng giống sự khởi đầu và sự mầu nhiệm, khó nắm bắt của tình yêu (Phân tích các khổ 3,4 của bài thơ với điệp từ nghĩ và sự xuất hiện của nhiều câu hỏi..) (0,5 điểm)

 - Sóng luôn vận động như tình yêu gắn liền với những khát khao, trăn trở không yên, như một người phụ nữ khi yêu luôn da diết  nhớ mong, cồn cào ước vọng về một tình yêu vững bền, chung thủy ( Phân tích các khổ 5,6,7,8 của bài thơ với lối sử dụng điệp từ, điệp ngữ, điệp cú pháp; với hiệu quả của hình thức đối lập trên - dưới, bắc - nam, xuôi - ngược..; với kiểu giãi bày tình cảm bộc lộ trực như Lòng em nhớ đến anh/ Cả trong mơ còn thức..) (0,5 điểm)

 - Sóng là hiện tượng thiên nhiên vĩnh cửu như tình yêu là khát vọng muôn đời của con người, trước hết là người phụ nữ ( nhân vật trữ tình) muốn dâng hiến cả cuộc đời cho tình yêu đích thực (Phân tích khổ thơ cuối của bài thơ với ý nghĩ và cách nói rất táo bạo của một người con gái hiện đại: Làm sao được tan ra...). (0,5 điểm)

 - Trước hết, hình tượng sóng cho ta thấy được những nét đẹp truyền thống của người phụ nữ trong tình yêu: thật đằm thắm, dịu dàng, thật hồn hậu dễ thương, thật chung thủy. (0,5 điểm)

 - Hình tượng sóng cũng thể hiện được nét đẹp hiện đại của người phụ nữ trong tình yêu: táo bạo, mãnh liệt, dám vượt qua mọi trở ngại để giữ gìn hạnh phúc, dù có phấp phỏng trước cái vô tận của thời gian, nhưng vẫn vững tin vào sức mạnh của tình yêu. (0,5 điểm)

 - Sóng là bài thơ tình thuộc loại hay nhất của Xuân Quỳnh nói riêng và của thơ Việt Nam hiện đại nói chung.

 - Riêng việc sử dụng hình tượng sóng làm ẩn dụ thì không mới, nhưng những tâm sự về tình yêu cùng cách khai thác sức chứa của ẩn dụ này lại có những nét thật sự mới mẻ. Xuân Quỳnh quả đã tìm được một hình tượng thơ đẹp để giải bày tình yêu dịu dàng mà mãnh liệt, gần gũi, riêng tư mà rộng mở, phóng khoáng của người phụ nữ. (0,5 điểm)

 - Nguyễn Trung Thành ( Nguyên Ngọc) gắn bó với Tây Nguyên suốt hai cuộc kháng và có nhiều tác phẩm thành công về mảnh đất, con người nơi này.

 - Truyện ngắn Rừng xà nu ra đời năm 1965, khi đế quốc Mĩ bắt đầu đổ quân ào ạt vào miền Nam, là  câu chuyện về cuộc nổi dậy của đồng bào làng Xô Man.

 - Câu xà nu là một hình tượng nổi bật và xuyên xuốt tác phẩm. ( 0,5 điểm)

a. Cây xà nu gắn bó với cuộc sống con người Tây Nguyên

 - Cây xà nu hiện lên trong tác phẩm trước hết như một loại cây đặc thù, tiêu biểu của miền đất Tây Nguyên. Qua hình tượng cây xà nu, nhà văn đã tạo dựng một bối cảnh hùng vĩ và hoang dã đậm màu sắc Tây Nguyên cho câu chuyện.

 - Cây xà nu gần gũi với đời sống người dân Xô Man, là chứng nhân của những kỉ niệm quan trọng xảy ra với họ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ trường kì.

b. Cây xà nu tượng trưng cho phẩm chất và số phận con người  Tây Nguyên trong chiến Tranh Cách mạng (1,0 điểm)

 - Thương tích mà rừng xà nu phải gánh chịu do đại bác của kẻ thù gợi nghĩ đến những mất mát, đau thương vô bờ mà đồng bào ta đã trải qua trong thời kì cách mạng miền Nam bị khủng bố ác liệt.

 - Sự tồn tại kì diệu của rừng xà nu qua những hành động hủy diệt, tàn phá thể hiện sự bất khuất, kiên cường, sự vươn lên mạnh mẽ của con người Tây Nguyên, của đồng bào Miền Nam trong cuộc chiến đấu một mất một còn với kẻ thù.

 - Đặc tính " Ham ánh sáng" của cây xà nu tượng trưng cho niềm khao khát tự do, lòng tin vào lí tưởng Cách mạng của người dân Tây Nguyên, của đồng bào Miền Nam.

 - Khả năng sinh sôi mãnh liệt của cây xà nu cùng sự rộng lớn bạt ngàn của rừng xà nu gợi nhắc đến sự tiếp nối của nhiều thế hệ người dân Tây Nguyên đoàn kết bên nhau kháng chiến. (0,5 điểm)

 - Kết hợp miêu tả bao quát lẫn cụ thể, khi dựng lên hình ảnh cả khu rừng, khi đặc tả cận cảnh một số cây.

 - Phối hợp cảm nhận cảu nhiều giác quan trong việc miêu tả  những cây xà nu với vóc dáng đầy sức lực, tràn trề mùi nhựa thơm, ngời xanh dưới ánh nắng...

 - Miêu tả cây xà nu trong sự so sánh, đối chiếu thường xuyên với con người. Các hình thức nhân hóa, ẩn dụ tượng trưng đều được vận dụng nhằm thể hiện sống động vẻ hùng vĩ, khoáng đạt của thiên nhiên đồng thời gợi nhiều tư tưởng sâu sa về con người, về đời sống.

 - Giọng văn đầy biểu cảm với những cụm từ được lặp đi lặp lại gây cảm tưởng đoạn văn giống như một đoạn thơ trữ tình. (0,5 điểm)

 - Nguyễn Trung Thành đã khắc họa thành công hình tượng cây xà nu tiêu biểu cho vẻ đẹp hào hùng, đầy sức sống về thiên nhiên và con người Tây Nguyên.

 - Trong nghệ thuật miêu tả cây xà nu, chất thơ và chất sử thi hòa quyện nhuần nhuyễn, thể hiện rõ một phong cách văn xuôi vừa say mê, vừa trầm tư, vừa giỏi tạo hình, vừa giàu sức khái quát của Nguyễn Trung Thành.(0,5 điểm)

 - Vũ Như Tô là vở kịch xuất sắc của Nguyễn Huy Tưởng và của nền kịch hiện đại của Việt Nam. Tác phẩm sáng tác năm 1941, dựa trên một sự kiện lịch sử sảy ra ở kinh thành Thăng Long vào thời Hậu Lê.

 - Trong đoạn trích được học, gây ấn tượng sâu sắc nhất là bi kịch của nhân vật Vũ Như Tô. (0,5 điểm)

a. Những nét chính trong bi kịch của nhân vật Vũ Như Tô

 Bi kịch Vũ Như Tô là bi kịch của người nghệ sĩ óc tài và có hoài bão lớn, nhưng không giải quyết được những mối quan hệ phức tạp giữa các nghệ thuật và đời sống, đặc biệt là không giải quyết được thực sự đúng đắn về vấn đề nghệ thuật cho ai và để làm gì:

 - Vũ Như Tô muốn xây một công trình kiến trúc vĩ đại, tuyệt mĩ, tô điểm cho non sống và mục đích đó là hết sức cao đẹp, xuất phát từ thiên chức của con người nghệ sĩ, từ lòng yêu nước và tinh thần dân tộc.

 - Nhưng trên thực tế, Cửu trùng đài xây trên tiền của, mồ hôi, sương máu của nhân dân nếu được hình thành, nó cũng chỉ là nơi ăn chơi xa đọa của vua chúa. Vũ Như Tô đã sai lầm khi lợi dụng quyền lợi của bạo chúa để thực hiện khát vọng nghệ thuật của mình, chỉ đứng trên lập trường nghệ sĩ nên trở thành kẻ đối nghịch với nhân dân.

 - Chính vì vậy, nhân dân căm hận bạo chúa, đồng thời cũng oán trách nguyền rủa kiến trúc sư và cuối cùng đã giết cả Lê trương Dực lẫn Vũ Như Tô, đốt cháy Cửu Trùng Đài.

b. Trình bày cảm nghĩ (1,0 điểm)

 - Thương cảm người nghệ sĩ có tài, có tâm, có đam mê nghệ thuật, khao khát sáng tạo, sẵn sàng hi sinh tất cả cho cái đẹp, nhưng sa rời thực tế và phải trả cái giá là sinh mệnh của mình và cả công trình nghệ thuật của mình.

 - Không có cái đẹp tách rời cái chân, cái thiện. Tác phẩm nghệ thuật không thể chỉ mang cái đẹp thuần túy, mà còn phải đem giá trị phục vụ nhân dân. Người nghệ sĩ phải có hoài bão lớn, có khát vọng sáng tạo những công trình vĩ đại cho muôn đời, nhưng cũng phải biết sử lí đúng đắn mối quan hệ giữa khát vọng đó với điều kiên thực tế của cuộc sống, với đòi hỏi của muôn dân.

 - Xã hội phải biết tạo điều kiên sáng tạo cho các tài năng, vun đắp tài năng, quý trọng nâng nui những sản phẩm nghệ thuật đích thực. (1,0 điểm)

 Qua bi kịch của nhân vật Vũ Như Tô, Nguyễn Huy Tưởng gợi cho những suy tư sâu sắc về mối quan hệ giữa người nghệ sĩ với hoạt động sáng tạo nghệ thuật và hiện thực đời sống của nhân dân. (0,5 điểm)

 - Chỉ cho tahng điểm tối đa theo thang điểm trong trường hợp thí sinh khoogn nói đủ ý cần thiết, mà còn biết cách tổ chức bài văn, diễn đạt lưu loát, đúng văn phạm , không sai chính tả.

BÀI LÀM

Con người muốn tồn tại trong xã hội đòi hỏi phải có tiền. Có tiền  đời sống vật chất của con người ngày càng được cải thiện. Nhưng liệu hạnh phúc  chỉ đến khi có nhiều tiền? Và ngược lại, có nhiều tiền liệc có được hạnh phúc? Không ít người đã coi việc kiếm tiền là mục đích sống của mình mà không ý thức được rằng: "Sự ham muốn vô độ về tiền bạc có thể dẫn con người đến chỗ xa đọa tâm hồn".

 Người ta thường nói: "Có tiền mua tiền mua tiên cũng được", bởi có tiền là có thể chiếm hữu mọi thứ tài sản, quyền lực, địa vị.. Có tiền người ta cũng có thể tận hưởng mọi giá trị vật chất trên đời, thưởng thức mọi của ngon vật lạ, nhà cao tầng, xe đời mới, đi du lịch khắp mọi nơi... Tiền bạc làm thỏa mãn ham muốn của con người. Coa nhiều tiền con người ta tự dưng cũng trở nên cao sang quyền quý được nhiêu người kính trọng hơn. Nhất là khi xã hội ngày càng phát triển, muốn làm bất cứ việc gì cũng cần phải có tiền, trị giá của đồng tiền càng cao. Thậm chí tiền còn có khả năng biểu thị tình cảm của con người với con người. Gỉa sử mình thương người hàng xóm nghèo khổ, cơm ăn k đủ no, áo mặc không đủ ấm nhưng trớ trêu thay khi mình cũng chẳng có tiền để giúp được gì thì liệu người hàng xóm ó thấu được tấm lòng của mình hay chỉ nghĩ về sự vô tâm ích kỷ? Sinh nhật đứa bạn thân, mình muốn tặng bạn món quà mà bạn thích nhưng không cách nào có đủ tiền mua nó thì bằng cách nào bạn hiểu được tình cảm của mình hay mãi mãi chỉ là những lời nói xuông?... Dầu ai cũng nói chỉ cần tấm lòng là đủ nhưng sự thực có tấm lòng mà không giúp được gì thì cũng không thiết thực. Và ngược lại, chẳng hạn một đại gia vốn không thương người cho lắm nhưng tiên tiền như ném ra cửa sổ, hi sing một khoản nhỏ tài sản của mình để ủng hộ người nghèo cốt lấy cái danh thơm. "Gía trị vạn năng" của đồng tiền là vậy đó, và cũng chỉ vì thế đồng tiền cũng trở thành sự ham muốn vô độ của không ít người.

  Sức mạnh to lớn của đồng tiền đã làm cho nhiều người nghĩ rằng phải kiếm thật nhiều tiền để thảo mãn mọi tiện nghi về đời sống vật chất. Cuộc sống hiện tại quá khó khăn, vật chất, người ta muốn mình có nhiều tiền để sống thoải mái hơn. Nhưng có được một cuộc sống đầy đủ rồi, người ta lại muốn mình có thật nhiều tiền để sống cho thật an nhàn, sung sướng. Sự thực là không bao giờ con người ta biết hài lòng về những gì mình đang có, do đó cũng dễ dẫn đến sự ham muốn vô độ về tiền bạc mà hiếm khi người ta nhận ra được sự ham muốn vô độ của mình. Và sức cám dỗ của đồng tiền thật dễ đẩy người ta vào chỗ sa đọa tâm hồn.

  Với sự ham muốn vô độ về tiền bạc, bao giờ người ta cũng tập trung vào suy nghĩ, tiêu tốn tất cả thời gian, sức lực của mình cho việc kiếm tiền. Để rồi đến nỗi không còn lấy một chỗ trống trong suy nghĩ, một chút thời gian...cho những phút giây xao động của tâm hồn, đời sống tâm hồn đã bị dìm vào quên lãng thay vào đó là bao tính toán, đắn đo về tiền bạc, lúc nào cũng chỉ tiền, mọi việc đều quay quanh chữ "tiền". Và như thế đồng tiền đã được chính mình tiếp tay cho sức mạnh của cả đời sống tâm hồn của con người.. Nó làm người ta phải khổ sở, phải đau đầu với bao suy nghĩ, toan tính không lúc nào được nhẹ nhõm thoải mái. Cuộc đời mỗi con người là gì nếu không phải là sự tận hưởng của cuộc sống? Tiền vốn là hình thức để người ta trao đổi của cải, vật chất cho cuộc sống được đầy đủ hơn. Vậy mà cả một cuộc đời chỉ quay quanh trong vòng xô bồ của cuộc sống để kiếm thật nhiều tiền thì kiếm đâu ra niềm vui được sống nếu có lúc nào đó ta tự hỏi mình đã thực sự tìm thấy mục đích của cuộc sống, mục đích sống của một đời người mà mình làm chủ?.. Và không chỉ thế, sự ham muốn vô độ về tiền bạc đôi khi còn dẫn con người đến những lầm lạc trong suy nghĩ và hành động, người ta không suy nghĩ và làm chủ được mình nữa. Tiền bạc có thể làm cho con người dễ tráo trở:

"Còn tiền, còn bạc, còn đệ tử

Hết cơm, hết rượu, hết ông tôi".

(Nguyễn Bỉnh Khiêm)

Quên cả nhân nghĩa:

" Tiền tài hai chữ, son khuyên ngược

Nhân nghĩa đôi đường, nước chảy xuôi"

(Nguyễn Công Trứ)

Đôi khi trở nên tàn nhẫn độc ác:

"Một ngày lạ thói sai nha

Làm cho khốc hại chẳng qua vì tiền"

(Nguyễn Du)

 Chính vì vậy việc nhận thức về giá trị đồng tiền không chỉ thê hiện một cách nghĩ, một cách sống mà nó còn ảnh hưởng tới nhân cách làm người. Tiền bạc chỉ góp phần làm cho cuộc sống của ta dễ dàng hơn, tiền không thể làm ta hạnh phúc. Đừng để đồng tiền ngự trị đầu óc, khiến ta phải luôn mệt mỏi, mệt mỏi và có khi còn làm trái pháp luật, bất nhân bất nghĩa. Hạnh phúc chỉ có được khi người ta biết thỏa mãn với những gì mình đang có. Hạnh phúc chỉ có được khi người ta làm chủ được chính mình, được làm những gì mình thích, được nuôi nấng và thực hiện ước mơ, lí tưởng. Hạnh phúc là người ta biết sống, nhận được tình cảm yêu mến, thân thiện từ mọi người. Con người ngoài tài sản vật chất do lao động chân chính tạo ra, còn có những bảo vật tinh thần vô giá: một tâm hồn trong sáng, một nhân cách thanh cao, niềm say mê lao động, phục vụ đất nước, xã hội.... Những thứ này không thể nào mua được bằng tiền bạc.

  Gía trị đồng tiền là không thể phủ nhận nhưng cần có sự nhận thức đúng đắn rằng: "Sự ham muốn vô độ về tiền bạc sẽ dẫn con người đến tha hóa tâm hồn". Câu nói là bài học quý giá cho con người luôn làm chủ được suy nghĩ, hành động của mình. Chúng ta hãy sống sao cho mỗi lần nhìn lại hãy tự hào về những gì mình đã làm, có thể nhận thấy sự nhẹ nhõm trong tâm hồn trước sự cám dỗ của đồng tiền, trước vòng đời quanh quẩn, xô bồ.